Gecikme cezası
….. tarih ve …. sayılı ilamın ….’üncü maddesinin (A) bendiyle; …. Belediyesi tarafından ihale edilen …. San.Tic.Ltd.Şti. yüklenimindeki …. TL sözleşme bedelli “Beton Kilitli Parke, Bordür, Kum (Elenmesi Gerekmeyen İnce Agrega ) ve Tek Katlı Sathi Kaplama Yapılması” işinde; Süre uzatım kararının, sözleşme eki genel şartnamede yer alan gerekçelere uygun olmadığı, yersiz olarak süre uzatımı verilerek yüklenicinin kusurlarının gizlendiği, zamanında bitirilmeyen işte gecikme cezası uygulanmaması suretiyle oluşan …. TL kamu zararının sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmişti.
Bu defa; Gerçekleştirme Görevlisi (…..) …..’nin tazmin hükmü ile ilgili temyiz talebinde bulunması sonucunda Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve ….tutanak sayılı kararında; İller Bankası tarafından yapılan altyapı çalışmalarının beklenmesi nedeniyle “işi engelleyici bir sebebin” oluştuğu, bu sebeple sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana geldiği, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olduğu ve yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olduğu, bu nedenle işin süresinin uzamasının zorunlu hale geldiğinin anlaşıldığı, dolayısıyla verilen süre uzatımında mevzuata aykırılık bulunmadığın ve süre uzatımı nedeniyle gecikme cezası kesilmemesi nedeniyle kamu zararı oluşmadığı gerekçeleriyle tazmin hükmünün bozularak Dairemize tevdiine karar verilmiştir.
Diğer yandan, Diğer Sorumlular; (….) …. tarafından verilen temyiz dilekçesi üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve …. sayılı tutanak sayılı, (….) …. tarafından verilen temyiz dilekçesi üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve …. sayılı tutanak sayılı, (….) …. tarafından verilen temyiz dilekçesi üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve ….sayılı tutanak sayılı kararlarında ise …. tarih ve …. tutanak sayılı karar ile bozma kararı verildiğinden yapılacak işlem olmadığına, ancak aynı mahiyette olduğundan dosyaların birleştirilerek Dairemize tevdi edilmesine karar verilmiştir.
Bu itibarla, Temyiz Kurulunun bozma kararı üzerine …. sayılı ilamın …’üncü maddesinin, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin (7) nci fıkrası hükmü gereğince yeniden görüşülmesine karar verildi.
Söz konusu işe ait sözleşmenin … inci maddesinde; sözleşmenin, ekindeki ihale dokümanı ve diğer belgelerle bir bütün olduğu, İdareyi ve Yükleniciyi bağlayacağı belirtilmekte, devamında, İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralamasında ilk sırada Yapım İşleri Genel Şartnamesinin bulunduğu görülmektedir. Anılan işte, …. de sözleşme imzalanmış ve sözleşmede, yüklenicinin taahhüdün tümünü …. gün içinde tamamlayarak geçici kabule hazır hale getirmek zorunda olduğu belirtilmiştir. Sözleşmenin …’inci maddesinde de süre uzatımıyla ilgili hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir. Sözleşmenin …’inci maddesinde ise “Yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde, gecikilen her gün için sözleşme bedelinin %... (….) oranında gecikme cezası uygulanır.” hükmü yer almıştır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29’uncu maddesinde; “(1) İşin, sözleşmesinde belirlenen zamanda tamamlanıp geçici kabule hazır hale getirilmemesi durumunda, gecikilen her gün için sözleşmesinde öngörülen günlük gecikme cezası uygulanır.
(2) Mücbir sebepler nedeniyle süre uzatımı verilebilecek haller aşağıda sayılmıştır:
(4)İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.
(5)Öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde ilave işin gerektirdiği ek süre Yükleniciye verilir.
(6)Mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır....” düzenlemesi yer almıştır.
Sözleşmenin ….’üncü maddesinde, Sözleşme imzalandıktan sonra, sözleşme bedelinin aşılmaması ve İdare ile Yüklenicinin karşılıklı olarak anlaşması kaydıyla, aşağıda belirtilen hususlarda sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılabilir:
a)İşin yapılma yeri,
b)İşin süresinden önce yapılması kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartları” denilmektedir.
…. tarih ve …. tutanak sayılı Temyiz kurulu kararında, “…duruşmaya katılan Diğer Sorumlu ….. (….) ve fer’i müdahil …. tarafından yapılan sözlü savunmada, süre uzatımının gerekçesinin ilamda bahsedildiği gibi mahal değişikliği olmadığını, İller Bankası tarafından yapılan altyapı çalışmalarının beklenmesi nedeniyle sürenin uzadığını, çünkü altyapı çalışmaları bitirilmeden kendilerinin parke taşı döşenmesi gibi işleri yapmalarının mümkün olmadığını, bu nedenle işin süresinin bitmesine rağmen işin bitirilemediği ifade edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29 uncu maddesinin 4’üncü fıkrasında belirtilen
“İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.” hükmüne istinaden süre uzatımın verildiği anlaşılmaktadır.
Çünkü İller Bankası tarafından yapılan altyapı çalışmalarının beklenmesi nedeniyle “işi engelleyici bir sebebin” oluştuğu, bu sebeple sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana geldiği, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olduğu ve yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olduğu, bu nedenle işin süresinin uzamasının zorunlu hale geldiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla verilen süre uzatımında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır ve süre uzatımı nedeniyle gecikme cezası kesilmemesi nedeniyle kamu zararı oluşmamıştır” denilmiştir.
Rapor dosyası ve eki belgeler ile sorumlular tarafından Temyiz Kuruluna sunulan evraklar incelendiğinde;
Anılan işte …. de sözleşme imzalanmış, …. de yer teslimi yapılmış olup işin süresi ….gün olarak gösterilmiş, iş bitimi tarihi de …. olarak belirlenmiştir. Yüklenicinin …. tarihli dilekçesinde, “…işi ile alakalı olarak Mahal değişikliklerinden dolayı süre uzatımı verilmesi hususunda,…” denilmektedir. Söz konusu talep …. tarihinde ….. tarafından meclis başkanlığına yazı ile iletilmiş, yazıda “…İlçemiz merkez mahallelerinde İller Bankası ve Belediyemiz tarafından yaptırılan Alt Yapı ve Kanalizasyon çalışmalarından kaynaklanan ihalede adı geçen cadde ve sokaklarda kanalizasyon ve alt yapı çalışması ve ayrıca Belediyemize ait ….A.Ş.’ne ait jeotermal enerji hatlarının yapılması gerektiğinden ve hava şartlarının olumsuz olmasından kaynaklanan, gerekli zemin hazırlığı yapılamadığından bahse konu ihale ile ilgili yüklenici firma ….. San. Tic.Ltd.Şti tarafından …. tarihinde Belediyemize vermiş olduğu dilekçe ile süre uzatımının Meclis Başkanlığı tarafından görüşülerek karara bağlanması hususunu…” ifadesine yer verilmiştir.
Temyiz dilekçesi eklerinde, yer alan tutanaklardan ilkinde; “……. bulvarında yapılması planlanan kilitli parke yapımı ve bordür döşenmesi için …. tarihinde belediyemiz personelleri ve yüklenici firma yetkilileriyle gidildi, fakat Belediyemize ait …. A.Ş. tarafından jeotermal hatlarının yapımı devam ettiğinden yüklenici firmanın çalışmasının mümkün olmadığı kararlaştırıldı…” ifadesi yer almakta ve harita teknikeri, kontrolör, zabıta ve firma yetkilisince imzalandığı görülmektedir. “Tutanak” başlıklı diğer yazıda, “…ancak ihale şartnamesinde adı geçen zemin hazırlığı Belediyeye ait olduğundan tarafımızdan ….metre uzunluğa sahip zemin hazırlanamamış yüklenici firmaya teslim edilememiştir. Bahse konu mah. Yüklenici firma …gün sonra teslim edilmiştir…..” ifadeleri yer almaktadır. … tarihli tutanak başlıklı yazıda da “…zemin hazırlığı yapılamamış olup yüklenici firmaya bir hafta (7 gün) zemin hazırlığı yapılıp teslim edilecektir. Yüklenici firma zemin hazır olmadığı için bu süre zarfında çalışmayacaktır.” ifadeleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen tutanaklardan da anlaşılacağı üzere, süre uzatım kararının nedenleri arasında yalnızca mahal değişikliği yer almamakta, bunun yanı sıra …. Belediyesine ait jeotermal hatlarının yapımı, İller Bankası ve Belediye tarafından yürütülen altyapı çalışmaları ve Belediyenin sorumluluğunda bulunan, ancak ihale dönemi içerisinde tamamlanamayan bazı zemin hazırlıkları vb gerekçeler de yer almaktadır. Mer’i mevzuat hükümleri doğrultusunda; sorumlular tarafından belirtilen gerekçeler, yüklenici tarafından verilen taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olduğundan işin süresinin uzamasının zorunlu hale geldiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla; yüklenicinin kusurundan kaynaklanamayan durumlar neticesinde İdare tarafından verilen süre uzatımında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır ve süre uzatımı nedeniyle gecikme cezası kesilmemesi nedeniyle kamu zararı oluşmamıştır.
Bu itibarla…. Belediyesi tarafından ihale edilen …. San.Tic.Ltd.Şti. yüklenimindeki ….TL sözleşme bedelli “Beton Kilitli Parke, Bordür , Kum(Elenmesi Gerekmeyen İnce Agrega )ve Tek Katlı Sathi Kaplama Yapılması” işinde; Süre uzatım kararının, sözleşme eki genel şartnamede yer alan gerekçelere uygun olmaması ve zamanında bitirilmeyen işte gecikme cezası uygulanmaması hususunda yukarıda açıklanan gerekçelerle kamu zararı oluşmayan …. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Üye …..’un Karşı Oy Gerekçesi:
“Süre uzatımı ile ilgili hususlar, genel şartnamede ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup, yükleniciden kaynaklanan veya idareden kaynaklanan nedenlerle ilgili olarak, süre uzatımını gerektiren bir hal ortaya çıktığında nasıl bir yol izleneceği bellidir. Herhangi bir belge mevcut olmadan ve söz konusu belgelere göre idare tarafından herhangi bir değerlendirme yapılıp ortaya çıkan halin işin süresine etkisi ortaya konulmadan süre uzatımının gerekliliğinden ve haklılığından bahsedilemez. İdare tarafından verilen süre uzatımı kararında süre uzatımının gerekçelerinin, iş programının da dikkate alınarak ortaya konmadığı görülmektedir. İşin yapılmasını engelleyen bir sebebin ortaya çıkması durumunda 20 gün içerisinde yüklenici tarafından yazılı olarak idareye başvurulması gerekmekte olup usulüne uygun böyle bir başvuru da yapılmamıştır. Süre uzatımını gerektiren haklı sebeplerin varlığına ilişkin belgeler ibraz edilmediği ve bu konuda idarece yazılı bir değerlendirme yapılıp karara bağlanmadığı için, mevcut belgelerdeki mahal değişikliği ve zeminin hazırlanmaması gerekçesiyle verilen süre uzatım kararı hukuki dayanaktan yoksundur. Gerek hakediş eki belgelerde, gerekse temyiz dilekçesi ve eklerinde, süre uzatımının haklılığına ilişkin belgeleriyle ortaya konulmuş yeni ve farklı bilgi ve belgeler yer almadığından, belirtilen gerekçelerin süre uzatım sebebi olarak kabul edilmesi mümkün olmadığından, verilen tazmin kararında direnilmesi uygun olur.”