Yemek yardımı
…. tarih ve …. sayılı Ek İlamın …’inci maddesi ile;
…. İhale Kayıt Numaralı, …. TL yaklaşık maliyetli, … TL sözleşme bedelli (36 Ay Süreli, Toplam …. Öğün) “Memur Öğlen Yemeği Hizmet Alımı İşi” kapsamında belediye çalışanlarına Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği hükümlerine aykırı olarak yemek yardımı hizmeti satın alınması sonucu oluşan ….. TL kamu zararının sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmişti.
Bu defa; Diğer Sorumlu (…..) ….in tazmin hükmü ile ilgili temyiz talebinde bulunması sonucunda Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve …. tutanak sayılı kararında kamu zararı tutarının yemek maliyetinin yarısı ile personelden kesilen bütçe uygulama talimatı rakamı arasındaki farkın olması gerektiği, ihaleyi gerçekleştirme ile görevli ihale komisyonunda yer alan başkan ve üyelerinin sorumluluğunun bulunmadığının anlaşıldığı gerekçeleriyle tazmin hükmünün bozularak Dairemize tevdiine karar verilmiştir.
Diğer yandan, Diğer Sorumlular (….) …., (….) …., Harcama Yetkilisi (…) …., Gerçekleştirme Görevlisi (….) …., Diğer Sorumlu (….) …., Gerçekleştirme Görevlisi (…..) …., Harcama Yetkilileri (….) …. ile (…..) …. tarafından verilen temyiz dilekçeleri üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve …, …., …., …., …, …, ….ve ….sayılı tutanak sayılı kararlarında ise …. tarih ve …. tutanak sayılı sayılı karar ile bozma kararı verildiğinden yapılacak işlem olmadığına, ancak aynı mahiyette olduğundan dosyaların birleştirilerek Dairemize tevdi edilmesine karar verilmiştir.
Temyiz Kurulunun bozma kararı üzerine ….sayılı ilamın ….’inci maddesinin, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin (7) nci fıkrası hükmü gereğince yeniden görüşülmesine karar verildi.
Sorumlular tarafından gönderilen dilekçelerde özetle; 657 sayılı Kanunun 212 nci maddesine dayanarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesine istinaden kurumda çalışan personelin öğle yemeği ihtiyacının 4734 Sayılı Kanun hükümlerine uygun hizmet alımı ihalesi olarak yapıldığı, ihale kapsamında yenen yemek bedellerinin firmaya, 657 sayılı Kanunun 212 nci maddesine istinaden çıkarılan Memurlara Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4,5,6,7 ve 9 uncu maddeleri ile 2015/1 nolu Bütçe tebliğine uygun olarak ödendiği, bunun karşılığında, Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Talimatında yer alan ek göstergelere göre değişen en az yemek bedelleri üzerinden memurlara yapılan maaş ödemelerine esas bordrolardan, yemek adedine göre yemek katkı payının kesildiği;
Yiyecek Yardımı Yönetmeliğindeki amacın konulan ödeneğin belediyenin yılı bütçesine, Belediye Bütçe ve Muhasebe Usulü Yönetmeliğine uygun olarak ihale yolu ile alım yapılmak suretiyle yerine getirilmiş olup, konulmuş olan ödeneğin aşılmadığı,
İhale komisyon üyeleri, ilamdaki kamu zararı olarak belirtilen tutarın ödenmesinde görev yetki ve sorumluluklarının bulunmadığı, bahse konu kamu zararının tamamının sözleşme sonrası yapılan ödemelerden kaynaklandığı, ihale komisyonunun görevinin ihalenin karara bağlanıp, sözleşmenin imzalanması ile bittiğinden, sözleşme sonrası yapılan iş ve işlemleri takip etme yetkisinin de bulunmadığı ifade edilmiş;
Temyiz Kurulunun …. tarih ve …. tutanak sayılı kararında da; yemek yardımından yararlananlardan yemek maliyetinin yarısının kesilmesi gerektiğinin anlaşıldığı, kamu zararı tutarının yemek maliyetinin yarısı ile personelden kesilen bütçe uygulama talimatı rakamı arasındaki farkın olması gerektiği, ayrıca, ihaleyi gerçekleştirmekle görevli ihale komisyonunda yer alan başkan ve üyelerin sorumluluğunun bulunmadığının anlaşıldığı belirtilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212’nci maddesinde; Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunacağı hükme bağlanmıştır.
Bu maddeye dayanılarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin;
“Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemektir.”
“Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Yönetmelik, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanır.
(Değişik fıkra: 30/3/1998-98/10878 K.) 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanuna göre tayın bedeli verilen personel bu yardımdan faydalanamaz. Ancak Emniyet Genel Müdürlüğü özel harekat birimi personeli ile çevik kuvvet birimlerinde çalışan personel ve bunlarla birlikte görev ve harekata katılan diğer personele yiyecek yardımı yapılır.” denilmektedir
“Yardım şekli” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmaz. Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.” hükmü yer almaktadır.
“Yardımın şartları” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. (Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.
Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. (Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.
……” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen Yönetmelikte yer alan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, 657 sayılı Kanuna tabi personele yiyecek yardımı, belli şartların gerçekleşmesi durumunda kurulacak yemek servisi aracılığıyla “yemek verme” şeklinde yapılabilecek bir yardım olup; kupon, kart, fiş, ticket gibi para temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilerek yapılması mümkün değildir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği hükmü amirdir.
Aynı Kanunun ‘Tanımlar’ başlıklı 4’üncü maddesinde de;
“Bu Kanunun uygulanmasında Hizmet: Bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, meslekî eğitim, fotoğraf, film, fikrî ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetlerini, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer hizmetleri, (...) ifade eder.” denilmektedir.
…. Büyükşehir Belediyesi ile …. firması arasında imzalanan “Memur Yemek Hizmeti Alımı” na ait sözleşmenin konusu …. Büyükşehir Belediyesinde görev yapan memur ve sözleşmeli personele …. öğün yemek verilmesidir. İhalenin Branş Kodu (OKAS - Ortak Kamu Alımları Sözlüğü…., “Kantin Ve Catering Hizmetleri” dir. Ancak yüklenicinin idareye sunduğu İşe Başlama Tutanağı’ nın eki “Üye İş Yeri Noktaları” belgesinde …. adet restoran, …. adet alışveriş merkezi bulunmaktadır. Restoranlardan yemek hizmeti almak asıl olmakla birlikte alışveriş merkezlerinde hazır yemek veya yemek malzemesi dışında ürünler (Örneğin deterjan malzemeleri, giysiler, züccaciye) de temin etmek mümkündür.
Ayrıca sözleşmenin …. maddesinde “bu işte alt yüklenici çalıştırılmayacak ve işlerin tamamı yüklenicinin kendisi tarafından yapılacaktır” hükmü yer almaktadır. İşe Başlama Tutanağı’nın eki “…. Kurumsal Çözümler Yazılım Ltd. Şti.” firması yetkilisince imzalanan belgede “…. Büyükşehir Belediyesi kadrolu ve sözleşmeli olmak üzere …. personelin kartı kişiye özel kapalı zarflarda teslim edilmiştir” ibaresi bulunmaktadır. Tüm bunlardan anlaşılacağı üzere yüklenici aslında bir kredi kartı firması ile İdare arasındaki bağlantıyı kurmakta ve yemek hizmeti sunmamaktadır. Bu haliyle sistem “yemek yardımı”ndan çok mevzuatın devlet memurlarına verilmesini mümkün kılmayan bir gelir imkanına dönüşmüştür ve 657 sayılı Kanunun ruhuna tamamen aykırıdır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanununda yer alan hükümlere göre; para temsili araçlar ile ihale yapılarak yemek ihtiyacının dışarıdan karşılanmasının, Kanunun hizmet tanımında yer alan “yemek hazırlama ve dağıtım” hizmeti olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Kanunun 4’üncü maddesinde tanımlanan hizmet kavramı kapsamında “yemek hazırlama ve dağıtım” hizmetinin sayılmış olması, idarelere sınırsız bir şekilde (yiyecek yardımının, restoran, cafe, market vb. yerlerde para yerine geçen bir ödeme aracı olan kart ile yapılması şeklinde) takdir hakkı vermemektedir.
5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinin 2’nci fıkrasında kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak hususlar belirlenmiştir. Madde hükmüne göre; kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak hususlardan birisi “Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” dır. Para temsili araçlar ile yemek ihtiyacının dışarıdan karşılanması neticesinde yapılan ödeme, mezkur Kanun hükmüne göre mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme mahiyetindedir.
Diğer yandan; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Temyiz” başlıklı 55’inci maddesinin 8’inci bendinde yer alan; “ Daire ilk kararında ısrar eder ve bu ısrar üzerine temyiz olunarak tekrar Temyiz Kurulunca bozma kararı verilirse daire bu karara uymak zorundadır.” hükmü doğrultusunda; söz konusu olaya ilişkin olarak yapılan uygulamanın yukarıda anılan Yönetmeliğin 3’üncü maddesi hükmüne aykırı olduğu, ihaleyi gerçekleştirme ile görevli ihale komisyonunda yer alan başkan ve üyelerinin sorumluluğunun bulunmadığı ve kamu zararı tutarının yemek maliyetinin yarısı ile personelden kesilen bütçe uygulama talimatı rakamı arasındaki farkın olması gerektiği değerlendirilmiş ise de;
5 Temmuz 2022 tarih ve 31887 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan; Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair 7417 sayılı Kanunun Geçici 1’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında; “Konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, bu maddenin yürürlük tarihine kadar personeline yemek yardımını nakden ödeyen ya da kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı üzerinden gerçekleştirmek amacıyla bu ödeme araçlarının teminini bütçesinden hizmet alımı yoluyla karşılamış olan ve 25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 32 nci maddesinin üçüncü fıkrası hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatı verdiği tespit edilen il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşlarının yetkili ve görevli personeli hakkında idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz, başlamış olanlar işlemden kaldırılır.” denilmiştir.
Bu hüküm karşısında …. tarihli Ek Raporun; 7417 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin 3’üncü fıkrası kapsamında bulunduğu anlaşılan ….’inci maddesi hakkında, mali yargılama ve takibat yapılamayacağından, yargılama konusu dosyanın ilgili madde ile sınırlı olarak İŞLEMDEN KALDIRILMASINA,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.