Organizasyon hizmeti satın alınması
A-) ............ Belediyesi tarafından, 200 kişinin yurtdışındaki bir futbol müsabakasını izlemesi için ihale yapılmaksızın organizasyon hizmeti satın alınarak bedelinin Belediye Bütçesinden ödenmesi sonucu ..............TL tutarında kamu zararına neden olunduğu,
B-) Bahsedilen futbol müsabakası izlenmesi organizasyonuna ilişkin yüklenici firma 200 kişilik organizasyon için fatura düzenlemesine rağmen, organizasyona ilişkin listede 189 kişinin bilgileri bulunması ve 11 kişinin (200-189) organizasyona katıldığına dair bilgi bulunmamasına rağmen yüklenici firmaya bu kişiler için de ödeme yapılması sonucunda .............TL tutarında (.............TL tutarındaki ödemenin tamamı kamu zararı olmakla birlikte) belgesi olmadan ödeme yapıldığı,
Konularıyla ilgili olarak,
A-) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8 inci maddesinde,
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un 3 üncü maddesinde kamu gideri,
“Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri” olarak tanımlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2 nci maddesine göre, belediyeler her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerini bu kanuna göre yürütmekle yükümlüdürler.
Kanunun 5 inci maddesine göre İdareler, bu kanuna göre yapacakları ihalelerde, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılamasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludurlar.
Yine aynı Kanun’un 18 inci maddesinde idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usullerinden birini uygulayacakları hüküm altına alınmıştır. Ayrıca bu Kanun’un 22 nci maddesinde, belirli hallerde ihtiyaçların “doğrudan temin” usulüyle karşılanabileceği de ifade edilmiştir.
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere idarelerin ihale konusunda temel ilkeleri gözetmeleri, mal ve hizmet alımlarına ilişkin uygulayacakları ihale usullerini belirtmeleri, bu usullere uygun olarak alım işlemlerini gerçekleştirmeleri yasal bir zorunluluktur.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 5, 36 ve 49 uncu maddelerine göre, ihale veya doğrudan temin usulüyle yapılacak her türlü mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemelerde, onay belgesi, ihale komisyonu kararı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22 nci maddesine göre doğrudan temin usulüyle yapılan alımlarda piyasa fiyat araştırması tutanağı, Muayene ve kabul komisyonu tutanağı (kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge), kamu idareleri için belirlenen diğer belgeleri kapsayan taahhüt dosyası ve Hizmet İşleri Hakediş Raporu ödeme emri belgesine eklenecektir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 3 üncü maddesinde ise, onay belgesinin, ihale usulüyle yapılacak alımlarda kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini, doğrudan temin suretiyle ve kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi ifade ettiği belirtilmiştir. Ödeme emri belgesine ekli harcama talimatı ve onay belgelerinde bu bilgiler yer almamaktadır.
Belediye tarafından satın alınan bahse konu hizmetin piyasa fiyat araştırması yapılmadan, tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği de görülmektedir. Hizmet alımına yönelik harcamalar mutlaka 4734 sayılı Kanunda belirtilen ihale usullerinde birisi ile ya da doğrudan temin yöntemiyle yapılacaktır. Bunun için gerekli olan kanuni prosedüre uymak zorunludur. Bu nedenle tek firma tespit edip bu firmadan ihtiyacın temin edilmesi mümkün değildir. Piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi yapıldığının mutlaka ispat edilmesi gerekmektedir. Bu, 4734 sayılı Kanunun temel ilkeleri olan açıklık, rekabet, saydamlık, güvenilirlik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gerçekleşmesi için bir zorunluluktur.
Söz konusu futbol müsabakasının izlenmesi için organizasyon hizmeti alımında düzenlenen Onay Belgesi’nde Alım Usulü, “ 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22-d maddesi” olarak belirlendiği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan temin” başlıklı 22 nci maddesinde,
“Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir:
(…)
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar (2012 yılı için 43.228 TL), diğer idarelerin beşmilyar (2012 yılı için 14.403 TL) Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
(…)” denilmektedir.
Mevcut durumda, maç organizasyonu hizmeti için usulüne uygun bir onay belgesi ile piyasa araştırma tutanağı düzenlenmediği görülmüştür. İş, tek firmadan teklif alınarak yapılmıştır ki bu idarelerin sağlamak zorunda oldukları saydamlık, rekabet ve ihtiyaçların uygun şartlarla temini ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Diğer taraftan, Belediyelerin “Görev, Yetki ve Sorumlulukları” 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14 ve 15 inci maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan madde hükümlerinde, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, belediyelerce yerine getirilmesi öngörülen görevler ve sorumluluklar ile belediyelerin yetkileri sayılmıştır. Yine Kanun’un 60 ıncı maddesinde belediyenin görevlerini yerine getirirken yapabileceği giderler de tahdiden sayılmıştır.
Anayasa Mahkemesi ...... kararında mahalli müşterek kavramını şu şekilde tanımlamıştır:
“Bu kavram, herhangi bir yerel yönetim biriminin sınırları içinde yaşayan kişi, aile, zümre ya da sınıfın özel çıkarlarını değil, aynı yörede birlikte yaşamaktan doğan eylemli durumların yarattığı, yoğunlaştırdığı ve güncelleştirdiği, özünde yerel ve kamusal hizmet karakterinin ağır bastığı ortak beklentileri ifade etmektedir.”
Yukarıdaki tanımdan hareketle, bir kulüp takımının yapacağı müsabakayı izlemesi için bazı belediye çalışanlarının, meclis üyelerinin, mahalle muhtarlarının, sivil toplum örgütü temsilcilerinin ve vatandaşların yurtdışına götürülmesinin mahalli müşterek niteliği bulunmamaktadır. Ayrıca söz konusu kişilerin hangi kritere göre seçildikleri de belli değildir. Dolayısıyla, .............. Belediyesi bütçesinden yapılan harcama ile ..............TL tutarında kamu zararına yol açılmıştır.
B) Futbol müsabakası izlenmesi organizasyonuna ilişkin yüklenici firma 200 kişilik organizasyon için fatura düzenlemesine rağmen organizasyona ilişkin listede 189 kişinin bilgileri bulunmaktadır. 11 kişinin (200-189) organizasyona katıldığına dair bilgi bulunmamasına rağmen yüklenici firmaya bu kişiler için de ..............TL tutarında ödeme yapılmıştır. Dolayısıyla, ................TL tutarındaki ödemenin tamamı kamu zararı olmakla birlikte, bu ödemenin içerisinde yer alan ..............TL aynı zamanda yersiz olarak ödenmiştir. Ancak, sorumlular yaptıkları savunmalarında, ..............TL tutarındaki kamu zararının tahsil edildiğini bildirmişler ve tahsilata ilişkin muhasebe işlem fişini de savunma eki olarak göndermişlerdir.
Diğer taraftan, belirtilmesi gereken diğer bir konu da şudur, Söz konusu ödeme emri belgesini, Gerçekleştirme görevlisi olarak, hizmet alımı yoluyla belediyede istihdam edilen ......şirketi personeli imzalamıştır. Ancak, ............şirket personelinin hukuken gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilmesine imkan bulunmamaktadır. Bu durumda, ödeme emri belgesinde Gerçekleştirme Görevlisinin imza eksikliği söz konusudur ve bu eksiklik sebebiyle, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61 inci maddesinin, “Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde,
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
Kontrol etmekle yükümlüdür.
Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.” şeklindeki kaleme alınmış hükmü gereğince, Muhasebe Yetkilisi ............. bu ödemelerden sorumlu tutulmuştur.
Bu itibarla, 200 kişinin yurtdışındaki bir futbol müsabakasını izlemesi için ihale yapılmaksızın organizasyon hizmeti satın alınarak bedelinin ............ Belediyesi bütçesinden ödenmesi sonucu neden olunan, .............TL tutarındaki kamu zararının,
A-) ...............TL’sinin Harcama Yetkilisi ............. ile Muhasebe Yetkilisi .............’a,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
B-) .............TL’sinin ise ............ tarih ve .............. muhasebe işlem fişi ile, ahiz firmanın alacaklarından, kesinti yapılmak suretiyle mahsuben tahsil edildiğinden ............TL için ilişilecek husus kalmadığına,
Oybirliğiyle karar verildi.