Doğrudan temin yöntemiyle kısımlara bölünerek gıda malzemeleri alımı
............. Belediyesi tarafından...........firmasından gıda malzemeleri satın alınması işinde,
A-) Doğrudan temin yöntemiyle ............firmasından kısımlara bölünerek bir yılda toplam tutarı .............TL olan alım yapıldığı, alımlarda taşınır işlem fişlerinin düzenlenmediği, alım işlemlerinde tutanakların yalnızca başkan yardımcısı tarafından imzalandığı, piyasa fiyat araştırması onay belgelerinde tarih ve imzaların olmadığı ve yalnızca alımı yapılan firmadan fiyat teklifi alındığı ve dolayısıyla, ............TL tutarındaki alımın mevzuatına uymadan yapıldığı,
B-) İnşaat firması olan ve iş tanımında gıda hizmetleri bulunmayan ............firmasına kestiği faturalar karşılığında, gıda maddeleri için öngörülen %8 veya %1 KDV yerine %18 KDV ödenmesi sonucunda ............TL tutarında kamu zararına neden olunduğu,
....Konularıyla ilgili olarak,
A) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8 inci maddesinde,
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un 3 üncü maddesinde kamu gideri,
“Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri” olarak tanımlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2 nci maddesine göre, belediyeler her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerini bu kanuna göre yürütmekle yükümlüdürler.
Kanunun 5 inci maddesine göre İdareler, bu kanuna göre yapacakları ihalelerde, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılamasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludurlar.
Yine aynı Kanun’un 18 inci maddesinde idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usullerinden birini uygulayacakları hüküm altına alınmıştır. Ayrıca bu Kanun’un 22 nci maddesinde, belirli hallerde ihtiyaçların “doğrudan temin” usulüyle karşılanabileceği de ifade edilmiştir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 5, 36 ve 49 uncu maddelerine göre, ihale veya doğrudan temin usulüyle yapılacak her türlü mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemelerde, onay belgesi, ihale komisyonu kararı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22 nci maddesine göre doğrudan temin usulüyle yapılan alımlarda piyasa fiyat araştırması tutanağı, Muayene ve kabul komisyonu tutanağı (kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge), kamu idareleri için belirlenen diğer belgeleri kapsayan taahhüt dosyası ve Hizmet İşleri Hakediş Raporu ödeme emri belgesine eklenecektir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 3 üncü maddesinde ise, onay belgesinin, ihale usulüyle yapılacak alımlarda kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini, doğrudan temin suretiyle ve kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi ifade ettiği belirtilmiştir.
4734 sayılı Kanununun “Görevlilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesinde ise,
“İhale yetkilisi ile ihale komisyonlarının başkan ve üyeleri ile ihale işlemlerinden sözleşme yapılmasına kadar ihale sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin, 17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulunduklarının, görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının, taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, haklarında ilgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanır. Ayrıca, fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılır ve hükmolunacak ceza ile birlikte tarafların uğradıkları zarar ve ziyan genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir. (Değişik son cümle: 30/7/2003-4964/36 md.) Bu Kanuna aykırı fiil veya davranışlardan dolayı hüküm giyen idare görevlileri, bu Kanun kapsamına giren işlerde görevlendirilemezler. Bu Kanun kapsamına giren işlerden dolayı yargı organlarınca herhangi bir ceza verilmiş olanlar, bu Kanun kapsamına giren bütün kamu kurum ve kuruluşlarınca bu Kanunun ve ilgili diğer mevzuatın uygulanması ile görevli ve yetkili kadrolara atanamaz ve görev alamazlar.
5 inci maddede belirtilen ilkelere ve 62 nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” denilmektedir.
Diğer taraftan, Taşınır Mal Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinde de, “Taşınırlar, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş, tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkış kaydedilir. Giriş ve çıkış kayıtları Taşınır İşlem Fişine dayanılarak yapılır” hükmü bulunmaktadır.
Söz konusu gıda malzemeleri alımıyla ilgili olarak, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri esas alınarak ileri sürülen Denetçi iddiasında, “İdarelerin ihale konusundaki temel ilkeleri gözetmeleri, mal ve hizmet alımlarına ilişkin uygulayacakları ihale usullerini belirtmeleri ve bu usullere uygun olarak alım işlemlerini gerçekleştirmelerinin yasal bir zorunluluk olduğu, Bunun için gerekli olan kanuni prosedüre uymanın zorunlu olduğu, tek firma tespit edilerek bu firmadan ihtiyacın temin edilmesinin mümkün olmadığı, Piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi yapıldığının mutlaka ispat edilmesi gerektiği, ve bu yasal şartların yerine getirilmesinin 4734 sayılı Kanunun temel ilkeleri olan açıklık, rekabet, saydamlık, güvenilirlik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gerçekleşmesi için bir zorunluluk olduğu, oysa, Belediye tarafından satın alınan bahse konu gıda malzemelerinin piyasa fiyat araştırması yapılmadan, tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği, ilgili ödeme emri eki belgeler arasında piyasa fiyat araştırma tutanağı bulunmadığı, sadece ............ firmasından alınan teklif yazısının bulunduğu, ayrıca yapılan alımlara ilişkin Taşınır İşlem Fişi düzenlenmediği, dolayısıyla malların alındığına ilişkin en önemli belgenin, harcama belgeleri arasında bulunmadığı ve dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun yukarıda belirtilen emredici hükümleri karşısında belirtilen ihale usullerinden biri ile temin edilmesi yerine kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemi ile alım yapılmasının mümkün olmadığı ve ayrıca doğrudan temin için gerekli olan harcama belgelerinin de düzenlenmemiş olduğu ve bu şekilde yapılan alımların mevzuata aykırı olmasının yanı yapılan ödemelerin tamamının kamu zararı olduğu ve sorumlulara ödettirilmesi gerektiği belirtilmiş ve ilaveten mevzuata aykırı olan hususlar için gerekli işlemlerin yapılması için konunun Bakanlığına yazılması gerektiği ifade edilmiştir.
Yapılan inceleme neticesinde, ihale konusu yapılmak suretiyle temin edilmesi gerekli olan söz konusu gıda maddelerinin ihale yapılmaksızın doğrudan temin yöntemiyle temin edilmiş olmasının mevzuata aykırı bir uygulama olduğu yönündeki Denetçi iddiasının yerinde olduğu görülmektedir. Ayrıca, mevzuatına uygun olmamakla birlikte, doğrudan temin yöntemi ile temin edilmiş olan söz konusu gıda malzemeleri alımına ilişkin kanıtlayıcı belge niteliğindeki harcama belgelerinin eksik olduğu tespiti de haklı bir tespittir. Söz konusu alımları doğrudan temin ile satın alındığına göre, doğrudan temin için gerekli olan harcama belgelerinin de tamamlanarak Yüklenici Firmaya yapılan ödemelere ilişkin ödeme emri belgeleri arasına konulması gerekmekte idi. Dolayısıyla, bu konuda yapılan Denetçi tespitlerinin haklı gerekçelere dayandığı anlaşılmaktadır. Ancak, gıda maddeleri alımları için yapılan ödemelerin tamamının kamu zararı olduğu ve sorumlulara ödettirilmesi gerektiği yönündeki, raporun bu maddesinin “SONUÇ” kısmında yar alan, Denetçi iddiası ise yerinde görülmemiştir. Öncelikle, ilgili faturaları karşılığında yapılmış olan mal alımlarına ilişkin ........... TL tutarındaki ödemenin tamamının kamu zararı olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla, herhangi bir kamu zararı mevcut olsa bile, tutarının yapılan ödemelerin tamamı olduğunun kabul edilmesine imkan bulunmamaktadır. Diğer taraftan, ............TL tutarındaki ödemenin ne kadarının kamu zararı olduğuna dair mevzuata dayanan bir tespitte de bulunulmamıştır. Dolayısıyla, yapılan gıda malzemeleri alımları dolayısıyla kamu zararına neden olunduğu görüşünün isabetli olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla,
..Kamu zararı oluşmayan ............TL tutarındaki gıda malzemesi alımıyla ile ilgili olarak, kamu zararı açısından ilişilecek husus bulunmadığına,
Üye ............’un, “Sorgunun bu bendiyle ilgili olarak denetçinin kamu zararı iddiası yoktur. Sorguda açıklama yapılması istenilen husus işin kısımlara bölünmesi hususudur. Raporda, sorguda açıklanması istenilen hususun ötesine geçilerek tazmin istenmektedir. Savunma istenmemiş bir hususta doğrudan raporda tazmin istenmesi mümkün değildir. Dolayısıyla, raporun bu bölümünün hüküm dışı bırakılarak ek sorgu ve ek rapor yazılmasını teminen raporun denetçisine iade edilmesi yönünde karar verilmesi gerekmektedir. şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı,
Üye ............’in “Malın alındığını ve dağıtıldığı gösteren belgelerin Ödeme Emri Belgesi ekinde yer almadığı, ayrıca bu konuda sorumluların hiçbir açıklama da yapmadıkları görülmektedir. İştigal alanı gıda alım satımı olmayan bir firmadan bu kadar yüklü bir gıda malzemesinin alımının gerçekleştirilmesi, bu çerçevede firmanın düzenlediği faturalarda KDV oranlarının farklı uygulanması, firmanın işlemlerinin bu açıdan da incelenmesini gerektirmektedir. Bunu teminen söz konusu ödemeye ilişkin faturaların Maliye Bakanlığına gönderilerek gerekli incelemenin yaptırılmasına karar verilmesi uygun olur.” şeklindeki ilave görüşü ile birlikte, oyçokluğuyla,
......
B) 2007/13033 Sayılı Kdv Oranlarına İlişkin Genel Kararname İle Bu Kararnamede,2012/4116 Sayılı Kararnameler İle Yapılan Ek Ve Değişiklikler Kararnamesinde aynen “Mal teslimleri ile hizmet ifalarına uygulanacak katma değer vergisi oranları,
a) Ekli listelerde yer alanlar hariç olmak üzere, vergiye tabi işlemler için, % 18
b) Ekli (I) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için, % 1
c) Ekli (II) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için, % 8
olarak tespit edilmiştir.” denilmektedir.
Söz konusu erzak paketi alımlarına ilişkin ürünlerin incelenmesinde ise, un için %1 ve diğer tüm gıda maddeleri için uygulanması gereken %8 oranı yerine tüm ürünler için %18 KDV ödenmek suretiyle ............TL tutarında kamu zararına neden olunmuştur. Ancak, yapılan savunmalardan, .............TL tutarındaki kamu zararının tahsil edildiği ve tahsilata ilişkin Muhasebe İşlem Fişinin ise savunma eki olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
Bu itibarla, KDV’nin fazla ödenmesinden kaynaklanan ............TL tutarındaki kamu zararının ............ tarih ve ............. sayılı Muhasebe İşlem Fişi ile ahiz ............. firmasından tahsil edildiği anlaşıldığından ilişilecek bir husus kalmadığına oybirliğiyle,
......Karar verildi.