Muhtaç kimselere yardım
.............. Belediyesi tarafından muhtaç kimselere yapılan yardımlar kapsamında olmak üzere,
..... Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak yapılması gereken yardımların belirtilen Yönetmeliğin ilgili hükümlerine uyulmadan dağıtılması sonucunda ..............TL tutarında kamu zararına neden olunduğu,
...Konusuyla ilgili olarak,
..... Belediyesi tarafından Sayıştay Daireler Kurulu’nun ..... tarih ve ..... nolu kararı ile Sayıştay görüşü alınarak çıkarılan ..... Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği’nin,
Amaç başlıklı 1 inci maddesinde,
“Bu yönetmelik, Belediye sınırları dahilinde ihtiyaç sahiplerine verilecek aynı ve nakdi yardımlarla ilgili esasları belirlemek ve yardım dağıtmak için düzenlenmiştir.”
“Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde,
“Bu yönetmelik, Belediye sınırları dahilinde ikamet edenlerden 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun diğer hükümlerine göre ihtiyaçları karşılanamayan ve Sandık Değerlendirme Kurulunun yapacağı çalışmalar sonucunda muhtaç oldukları belirlenen kişileri kapsar.”
“Sandığa müracaat şekli” başlıklı 5 inci maddesinde,
“Sandıktan yardım talebinde bulunmak isteyenler bağlı oldukları mahalle muhtarlığından alacakları ikametgah ve muhtaçlık il muhaberiyle birlikte form dilekçe ile Sandık Değerlendirme Kuruluna ve Belediye başvurabilirler. Belediyeye yapılan müracaatlar Sandığa havale edilir.
Öğrenim yardımı talep ediyorsa bunlara ilaveten okuldan alınacak tahsil belgesi, tıbbi yardım talep ediyorsa ilgili sağlık kuruluşundan alınacak ve onaylanmış rapor form dilekçeye eklenir.
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde, kişilerce yapılacak müracaatlarda, gerekli bilgi ve belgeler Sandık görevlilerince mümkün olduğunca gizli olarak ve muhtaçların onurlarını zedelemeyecek biçimde temin edilir.” Denilmektedir.
Yönetmeliğin 7 nci maddesinde, müracaat dilekçelerinde belirtilen bilgilerin resmi kurumlar ve muhtarlıklar nezdinde yapılacak araştırma ile teyit edileceği, Sandık Değerlendirme Kurulu üyelerinin beyan ve imzalarını içermeyen taleplerin işleme konulmayacağı belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 8 inci maddesinde: Sandık Değerlendirme Kurulunun, her yılın Ocak ayının ilk toplantısında muhtaçlık dereceleri ile muhtaçlara yapılacak yardım miktarını tespit edeceği belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde Sandık yardımlarının nakdi veya aynı olabileceği gibi kısmen nakdi, kısmen ayni de yapılabileceği belirtildikten sonra, mümkün olduğunca aynı yardım yapılması, ancak nakdi yardım yapılması gerekiyorsa bunun gerekçelendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
9 uncu maddede yine nakdi ödemelerin çekle yapılacağı, yardımların devamlı belirli aralıklarla veya bir defada yapılacağına Sandık Değerlendirme Kurulu kararında yer verileceği, yardım yapılmasına karar verilen kişilere ayrıca bir sicil numarası verileceği ve yardım kararları mahalle bazında tasnif edilecek dosyalarda muhafaza olunacağı, deprem, sel, yangın gibi olağan üstü durumlar hariç, belediye ile diğer kamu kuruluşlarında çalışan memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile işçilere sandıktan yardım yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde, Sandık hesaplarının belediye idare hesabı içinde ve belediye saymanı tarafından Sayıştay’a verileceği, 17 inci maddesinde ise Sandık kayıtları ve muhasebenin işitme hesabı esasına göre tutulacağı, ambar kayıtları için özel ambar defteri, Değerlendirme Kurulunun aldığı karar için karar defteri tutulacağı, tüm gelir, gider ve ambar kayıtlarının belgeye dayandırılmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Yapılan incelemede,
Sandık Hesabından yardım yapılacağı zaman peyder pey alınan encümen kararları ile paranın mutemede teslim edildiği, yardım yapılan miktara ilişkin dosyalar tutulduğu, ancak, yardım yapılması ile ilgili Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarı belirleme gibi konularda belirtilen hiçbir kural uyulmadığı, Değerlendirme Kurulu tarafından herhangi bir karar alınmadığı, dolayısıyla karar defteri tutulmadığı görülmüştür.
-Yardımların daha çok ayni yapılacağı eğer nakdi yardım yapılıyorsa bunun gerekçesinin belirtileceği ve nakdi yardımların banka kanalıyla yapılacağı belirtilmiş olmasına rağmen, yardımların hemen hemen tamamının nakdi yapıldığı, nakdi yardım miktarı ve yardım yapılan kişilerle ilgili herhangi bir kriter bulunmadığı ve nakdi yardımların banka yerine elden imza karşılığı yapıldığı görülmüştür.
-Yine yardımın Belediye sınırları dahilinde ikamet edenlerden ihtiyaçları karşılanmayan kişilere yapılacağı belirtilmesine rağmen, belediye sınırları dışında bulunan kişi ve kurumlarla ihtiyaç sahibi olup olmadığı belli olmaya kişilere yapıldığı tespit edilmiştir.
-Yardım yapılacak kişilerin evrakların eksik olduğu, ya sadece fakirlik belgesi ile ya da sadece kimlik belgesi ile yardım yapıldığı, genel olarak ise belge düzenlenmediği görülmüştür.
-Belediye ile diğer kamu kuruluşlarında çalışan memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile işçilere sandıktan yardım yapılmayacağı Yönetmelikte belirtilmesine karşın buna uyulmayarak birim amirlerine, kimliği tespit edilemeyen kişilere, özel kalemde çalışan işçi statüsündeki personele paralar teslim edildiği bunun yanında tüm memur personele, emekli olan personele, bazı işçi personele ihale komisyonu üyelerine nakdi yardımlarda bulunduğu tespit edilmiştir.
Sonuç itibariyle, belirtilen Yönetmeliğine aykırı olarak yapılan ödemeler sonucu toplam ............... TLtutarında kamu zararına yol açılmıştır.
Sorumlular tarafından, yapılan söz konusu yardımların sadece bir kısmına ilişkin olarak savunma gönderilmiş, kalan kısmı için ise herhangi bir savunma yapılmamıştır. Sorumlular, her ne kadar savunmalarında, yapılan söz konusu yardımların, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlığını taşıyan 75 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde yer alan düzenleme ile Avrupa Yerel Yönetim Şartı’nın mahalli idarelerin yetkilerini kullanırken başka yerel makamlarla işbirliği yapabilmelerine izin veren ilgili düzenlemesine istinaden, bahsi geçen yardımların bir kısmının .... aile sağlık merkezi, ...... ilköğretim okulu, .....belediyesi, ..... ilköğretim okulu, ....cem evi v.b. kurumlara yapılan sosyal amaçlı yardımlar olduğunu, hedeflenen amacın ise, kamuya hizmet veren kurumların daha iyi ve daha verimli koşullarda çalışmasını temin etmek olduğunu, ileri sürmüş iseler de, 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi gereği Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsamaktadır. Dolayısıyla, mahalli müşterek ihtiyaç kavramının, mahalli idarelerin tanımı gereği, mahalli idarenin coğrafi, seçim ve hizmet sınırlarını kapsaması doğaldır. Bu nedenle gerek coğrafi ve gerekse seçim çevresi sınırları dışında hizmet sunulması ve mahalli müşterek ihtiyaç kavramının bu sınırları aşan şekilde yorumlanması mümkün olamayacağından savunmalarının kabulü mümkün görülmemektedir.
Yapılan sorgulamanın temelini, bu yardımların yapılmasında Sandık Yardım Yönetmeliğine uygun olmayan biçimde yapılması oluşturmaktadır. Savunmalarda, Yönetmelik hükümlerinin hiç birine uyulmadan ve gerekli belgeler temin edilmeden yapılan yardımlara ilişkin hiçbir açıklamada bulunulmamıştır.
Sonuç olarak Sandığa aktarılan paralar Yönetmelikte belirtilen hiçbir kurala uyulmadan harcanmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunumun 38 inci maddesi, Belediye başkanına, Belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak görevleri ile bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmayı görev olarak vermiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu' nun 8 inci maddesinde ise "Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekeli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.''
hükmü yer almaktadır
5018 sayılı Kanunun "Harcama talimatı ve sorumluluk" başlıklı 32 nci maddesinde de, "Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur." denilmektedir.
Görüleceği üzere Belediye bütçesinden gerçekleştirilecek bir giderin, bütçe tertibine uygun olması, yetkili kişi ve organlarca öngörülen çerçevede gerçekleştirilmiş olması, belgelere dayanması, nitelik olarak mevzuat hükümlerine aykırı olmaması ve maddi hata olmaksızın gerçekleştirilmesi esas alınmış, harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisinin bu hususları kontrol etme yetki ve görevi olduğu belirtilmiştir.
Diğer taraftan, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında,
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.” hükmü bulunmakta olup, bu fıkra hükmü uyarınca yetkili kişi veya komisyonlarca onaylanmış ve iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığına veya gerçekleştirildiğine ilişkin gerçekleştirme belgeleri olmadan bir giderin yapılması mümkün değildir. .....Belediyesince, Muhtaçlara Yardım Sandığından ilgili Yönetmelik hükümlerinden hiç birine uyulmadan yardım yapılmış ve gerçekleştirme belgeleri usulüne uygun olarak düzenlenmemiştir.
Ayrıca belirtilmesi gereken hususlardan biri de, söz konusu Raporda kamu zararı olarak ..............TL olarak gösterilmesine karşın, kamu zararı tutarının .............TL olduğudur. Zira ödeme emri ile ödenen ............. TL dir. Raporda kamu zararı dosya içinde belge olarak sunulan ancak hiçbir ispat mahiyeti taşımayan belgelerin toplamı esas alınarak hesaplanmıştır. Oysa ............. TL ile .............. TL arasındaki ...............TL’ nin nereye ödendiği belli dahi değildir. Bu itibarla, raporda konu edilen kamu zararına ilişkin tutarın .............TL olarak düzelmesi gerekmektedir.
Ayrıca yapılan bu yardımlara bakıldığında, .............TL tutarındaki bu şekildeki harcamanın..............TL si üç defa da ............ TL olarak elden sadece parayı teslim alanın imzasıyla (teslim edenin ve sandık değerlendirme kurulunun veya bir başka yetkilinin imzaları olmadan) .............. adlı kişiye koli karşılığı yardım olarak ödenmiştir. Özünde bir satın alma olması gereken bu harcama karşılığında fatura dahi alınmamış, sadece firma sahibinin kimlik fotokopisi ile ödeme yapılmıştır. Ayrıca ilgili gıda firmasının bedeli ödenen kolileri kime dağıtığı ya da dağıtıp dağıtmadığına ilişkin hiçbir bilgi ve belge bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, belirtilmesi gereken diğer bir konu da şudur, Söz konusu ödeme emri belgesini, Gerçekleştirme görevlisi olarak, hizmet alımı yoluyla belediyede istihdam edilen ..... şirketi personeli imzalamıştır. Ancak, ............ şirket personelinin hukuken gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilmesine imkan bulunmamaktadır. Bu durumda, ödeme emri belgesinde Gerçekleştirme Görevlisinin imza eksikliği söz konusudur ve bu eksiklik sebebiyle, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61 inci maddesinin, “Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde,
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
Kontrol etmekle yükümlüdür.
Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.” şeklindeki kaleme alınmış hükmü gereğince, Muhasebe Yetkilisinin bu ödemelerden sorumlu tutulması gerekmektedir. Bu anlayış doğrultusunda olmak üzere, ilişikli ödeme emri belgesindeki Gerçekleştirme Görevlisi imzasının eksikliği sebebiyle, Sorumlu Muhasebe Yetkilisi olarak, ..............’tan savunma istenmiştir. Ancak, Muhasebe Yetkilisi ................ tarafından gönderilen savunmaya istinaden yapılan incelemeye göre, ............. ’ın 07.06.2011-02.05.2012 tarihleri arasında doğum iznine ayrıldığı, 02.05.2012 tarihinde doğum izni dönüşü Mali Hizmetler Müdürlüğü görevine son verildiği, 02.05.2012 tarihine kadar geçen sürede ödeme emirlerinde ad ve soyadının bulunduğu ancak imzanın vekalet eden personel tarafından atıldığı ve bu doğrultuda 2012 yılına ait ödeme emirlerinin tamamında imzasının bulunmadığı tespit edildiğinden, kendisine sorumluluk tevdi edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır. Sorumluluğun tevdi edilmesi gereken muhasebe yetkilisi ise, 5018 sayılı Kanunun 61 inci maddesindeki düzenlemeye uygun olarak, ödeme emri belgesini Muhasebe Yetkilisi .............. yerine vekaleten imzalamış olan Muhasebe Yetkilisi ...............’tır.
Bu itibarla, .............. Belediyesi bütçesinden, .............. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği hükümlerine aykırı olarak yardımda bulunulması sonucu neden olunan .............TL tutarındaki kamu zararının, (.............. hariç olmak üzere), Belediye Başkanı ............., Muhtaçlara Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Başkanı ..............., Muhtaçlara Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Üyesi .............., Harcama Yetkilisi ...............ile Muhasebe Yetkilisi- Muhtaçlara Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Üyesi..............’a müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine oybirliğiyle,
........
Karar verildi.