Hediyelik giyim eşyası alımı
…. sayılı ek ilamın … nci maddesi ile;
…. Belediyesi tarafından Kurban ve Ramazan Bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım Öğretmenler Gününde öğretmenlere, sömestrda fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinden ödenmesi sonucu neden olunan …. TL tutarındaki kamu zararının sorumlulara müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmiş, tekrardan verilen tazmin hükmü …. tarih ve …. tutanak no lu Temyiz Kurulu Kararının … nci maddesi ile tasdik edilmişti.
Bu defa, Harcama Yetkilisi olarak sorumlu tutulan ….’nun mirasçıları (…., …., …..) adına vekilleri (Av….., Av….., Av…..) tarafından yapılan karar düzeltme başvuruları üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve …. tutanak sayılı kararında,
Belediye tarafından satın alınan bahse konu giyim eşyalarının ve hediye kartlarının piyasa fiyat araştırması yapılmadan; tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği ve ayrıca Mahalli İdareler Harcama Belgeleri uyarınca, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken onay belgesi, taşınır işlem fişi gibi diğer belgelerde de eksiklikler bulunduğu görülmekle birlikte; mevzuatında öngörüldüğü halde; mevzuatına uygun yapılmayan bahsi geçen eksikliklerin, hediyelik eşyaların (giyecek alımı) satın alınmamış olduğunu kanıtlayıcı nitelikte olmadığını,
…. belediyesi bütçesinden; temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri kapsamında yapılan söz konusu alımların, belediyenin kendi ihtiyacı için yapılmadığını, belediye başkanının takdirine bırakılan ve Kurban ve Ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım Öğretmenler Gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine yapılan bir hediye alımı şeklinde olduğunu, bunun da belediyece tayin edilen bir ya da birkaç firmadan ihtiyaç sahiplerinin kendi ihtiyaçlarını alabilmeleri gibi makul bir nedene dayanması dolayısı ile faturalar üzerine muhtelif giyim eşyası denildiğini, faturaların bu hali ile düzenlenmesinin, yani satın alınacak malın adı yerine “muhtelif giyim (hediyelik) eşyası” denilmesinin, faturalarda 213 sayılı Kanunun 230 uncu maddesi çerçevesinde değerlendirilebilecek bir eksiklik oluşturmadığını, satın alınan malın niteliği gereği yapılan bir tasarruf olması dolayısıyla faturanın şekil şartını etkilemediğini ve faturanın geçersizliğini ortaya koymadığını,
İhtiyacın tek firmadan temini suretiyle gerçekleştirilmesinin ve satın almalarda belge eksikliklerinin olmasının, kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler arasında yer almadığını belirtilerek; Temyiz Kurulu Kararının 2 nci maddesinin düzeltilmesine mahal olduğuna, konuyla ilgili …. sayılı Ek İlamın … nci maddesiyle verilen tazmin hükmünün bozularak Dairesine tevdiine gönderilmesine karar verilmiştir.
Söz konusu karar doğrultusunda, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin 7 inci fıkrası uyarınca verilen bozma kararı gereğince ek rapor düzenlenerek Dairemize havale edilmiştir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri başlıklı 37 nci maddesinde; “Temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgeler aranır. Yabancı konuk ve heyetlerin ağırlanması amacıyla görevlendirilecek personel ve ilgili yönetmeliklere göre görevlendirilecek mihmandarlar tarafından yapılan temsil ve ağırlama giderlerinin ödenmesinde;
a) Harcama talimatı,
b) Fatura, perakende satış fişi veya ödeme kaydedici cihazlara ait satış fişi ve adisyon,
c) Mihmandar Hesap Cetveli (Örnek: 26) ödeme belgesine eklenir.
Ziyafete ilişkin temsil ve ağırlama giderlerinin ödenmesinde alınacak harcama talimatında, davetli ve misafirlerin sayısı ile mihmandarın yapacağı harcamaların neleri kapsayacağı belirtilir.” denilmektedir.
Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49 uncu maddesinde ise;
“4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı,
c) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge,
e) Mal ve malzeme alımlarında, taşınır işlem fişi ödeme belgesine eklenir.” düzenlemesi bulunmaktadır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Faturanın şekli” başlıklı 230 uncu maddesinde de; “Faturada en az aşağıdaki bilgiler bulunur:
1. Faturanın düzenlenme tarihi seri ve sıra numarası;
2. Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası;
3. Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası;
4. Malın veya işin nev'i, miktarı, fiyatı ve tutarı;” hükümlerine yer verilmiştir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 37 nci maddesindeki düzenlemeye bakıldığında, temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgelerin düzenlenerek ilgili ödeme emri belgesi ekleri arasına konulması gerekmektedir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; alımların yapıldığını gösteren kanıtlayıcı belgelerden onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, taşınır işlem fişi ve muayene ve kabul komisyonu tutanağının olmadığı ya da eksik düzenlendiği anlaşılmaktadır. Belediye tarafından satın alınan bahse konu giyim eşyalarının piyasa fiyat araştırması yapılmadan, tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği de görülmektedir. İdareye geniş takdir yetkisi veren temsil, ağırlama ve tören giderleri ekonomik kodundan yapılacak harcamalarda sınırlandırıcı kanuni prosedüre uymak zorunludur. Tek firma tespit edip bu firmadan ihtiyacın temin edilmesi mümkün değildir. Piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi yapıldığının mutlaka ispat edilmesi gerekmektedir. 4734 sayılı Kanunun temel ilkeleri olan açıklık, rekabet, saydamlık, güvenilirlik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gerçekleşmesi için bu bir zorunluluktur.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 3 üncü maddesinde ise, onay belgesinin; ihale usulüyle yapılacak alımlarda kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini; doğrudan temin suretiyle ve kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi ifade ettiği belirtilmiştir. Ödeme emri belgelerinin birçoğunda harcama talimatı ve onay belgesi bulunmamakla birlikte, bu belgelerin tamam olduğu ödeme emri belgelerine ekli harcama talimatı ve onay belgelerinde de bu bilgiler yer almamaktadır.
Ayrıca, alımlara ilişkin faturaların, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Faturanın şekli” başlıklı 230 uncu maddesine uygun olarak ayrıntılı bir şekilde düzenlenmesi gerekirken muhtelif giyim eşyası olarak düzenlenmiş olup, bu haliyle hangi ürünlerin alındığı belli değildir. Diğer taraftan, söz konusu alımlardan, aynı nitelikte olanların ihale edilmek suretiyle temin edilmesi yoluna gidilmesi gerekirken yapılan alımlar kısımlara bölünerek gerçekleştirilmiş olduğundan, Kamu İhale Kanunu’nun; “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” düzenlemesine de aykırı işlem yapıldığı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesi ve Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi kapsamında Kurban ve Ramazan Bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım Öğretmenler Gününde öğretmenlere, sömestrda fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine dağıtılmak üzere hediyelik eşya alımları yapılabileceği anlaşılmakla birlikte; söz konusu alımlar harcama talimatı ve onay belgesi olmadan ya da eksik düzenlenerek ve ayrıca piyasa fiyat araştırması yapılmadan; tek firmadan teklif alınarak satın alınmak suretiyle gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası adı altında satın alınarak bedellerinin belediye bütçesinden ödenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde; “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” denilmekle birlikte, “Giderlerin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesi; “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler” hükümleri uyarınca da, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa veya gerekli belgelerde eksiklik bulunuyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Giyim eşyası verilmesine ilişkin alımlara verilen onaylar da, harcama talimatı niteliğindedir ve söz konusu talimatı veren kişiler de harcama yetkisinden doğan sorumluluğa tabidirler.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61 inci maddesindeki düzenlemeye uygun olarak, kanıtlayıcı belgeler eksik olmasına rağmen ödemede bulunan Muhasebe Yetkilisi de bu ödemelerden sorumludur.
Bu itibarla, … sayılı ek ilamın … nci maddesi ile verilen tazmin hükmünde ısrar edilmesine;
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; …. Belediyesi tarafından Kurban ve Ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım Öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestride fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinden ödenmesi sonucu neden olunan …. TL tutarında kamu zararının;
…. TL'sinin ise Harcama Yetkilisi ve onay veren (Özel Kalem Müdürü) ….. ve Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) …. ile Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) ….’a,
…. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Özel Kalem Müdürü) ….’nun mirası reddetmemiş yasal mirasçıları ve Gerçekleştirme Görevlisi (Belediye Personeli) ….. ile Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) …. ve Diğer Sorumlu ….’ya,
…. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Yazı işleri Müdürü) …. ve Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) ….. ile Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) …. ve Diğer Sorumlu …..’ya,
…. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Yazı işleri Müdürü) …. ve Gerçekleştirme Görevlileri Görevlileri (Memur) …., (Belediye Personeli) …. ile Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) …. ve Diğer Sorumlu ….’e,
Müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı …. ve Üye ….’in karşı oy gerekçesi: “Mahalli İdareler Harcama Belgeleri uyarınca, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken onay belgesi, taşınır işlem fişi gibi diğer belgelerde bulunan eksiklikler hediyelik eşyaların (giyecek alımı) satın alınmamış olduğunu kanıtlayıcı nitelikte değildir. Yapılan harcama belediyenin kendi ihtiyacı için değil de gerçek kişilere yapılan bir hediye alımı şeklinde olduğundan faturalar üzerinde “muhtelif giyim (hediyelik) eşyası” denilmesi faturanın geçersizliğini ortaya koymaz. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesi ve Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi kapsamında özel günlerde dağıtılmak üzere hediyelik eşya alımları yapılabileceği de göz önüne alındığında kamu zararına sebebiyet verilmemiştir.”
Full & Egal Universal Law Academy