Sosyal yardım
….. tarih ve …. sayılı ilamın …. üncü maddesi ile,
….. Belediye Başkanlığı ile …… Sendikası (….SEN) arasında imzalanan ve yürürlük tarihi …. olan belediye çalışanlarına ilişkin Toplu İş Sözleşmesine ….. tarihinde yapılan Ek Protokol ile eklenen Ek Madde 1’in mevzuata aykırı hükümler içermesi ve en az iki yıl süreyle ….. Belediyesinde çalışmış olup, emekli olmaya hak kazananlara bir sefere mahsus emeklilik nedeniyle kişi başına, damga vergisi kesilmiş olarak ….. TL sosyal yardım ödenmesi nedeniyle kamu zararına neden olunduğu, kamu zararının Harcama Yetkilileri, Gerçekleştirme Görevlileri ve ek protokolü imzalayan Belediye Başkanına müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle ödettirilmesine, karar verilmişti.
Bu defa, Belediye adına ek protokolü imzalayan Üst Yönetici (Belediye Başkanı) ……, Raporda Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumlulukları bulunan; (Mali Hizmetler Müdür V.) ……., (Yazı İşleri Müdürü) ….., (Veteriner İşleri Müdürü) ….. , (Destek Hizmetleri Müdürü) ……, (İmar ve Şehircilik Müdürü V.) ….., (Yapı Kontrol Müdürü) ….., (Zabıta Müdürü) ….., (Temizlik İşleri Müdür V.) ….., (Plan ve Proje Müdür V.) ….., (Çevre Koruma ve Kontrol Müdürü) ….., (Kültür ve Sosyal İşler Müdürü) …., (Fen İşleri Müdürü) …… ve (Özel Kalem Müdürü) ….. ile Gerçekleştirme Görevlileri (Şef) ….., (Bilgisayar İşletmeni) ….., (Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni) ….., (Ambar Memuru) ….., (İmar ve Şehircilik Müdür Yardımcısı) ….., (Yapı Kontrol Müdür V. - Mühendis) ….., (Zabıta Memuru) …., (Mühendis) ….., (Hizmetli) ….., (Ulaşım Hizmetleri Müdür V. - V.H.K.İ.) ….., (Kültür ve Sosyal İşleri Müdür V.) …., (Çözümleyici) …. ve (Özel Kalem Müdür V.) …… …..’in …. sayılı ilamın …. üncü maddesinde yer alan karar ile ilgili ilgili temyiz talebinde bulunması sonucunda, Sayıştay Temyiz Kurulunun ….. tarih ve ….. tutanak sayılı kararı ile verilen hükmün incelenmesi neticesinde;
Belediye ile Sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesine ek protokol ile eklenen madde hükmü ile, emekliliğe ayrılan personele sosyal yardım adı altında bir defaya mahsus toplu ödemede bulunulması, mevzuat düzenlemelerine aykırılık teşkil ettiğinden verilen tazmin kararının esas yönünden mevzuata uygun olduğu,
Sorumluluk yönünden ise, ihtilaf konusu olan Ek Protokolün ….. tarih ve …. sayılı Belediye Meclisi Kararı doğrultusunda imzalandığının görüldüğü, ilgili meclis kararında; yürürlükte olan sosyal denge sözleşmesine eklenecek madde hükmünün içeriğine açıkça ve eksiksiz yer verilerek; sosyal denge tazminatı sayılmayan emeklilik ikramiyesi niteliğindeki ödemelerin yapılması konusunda, mevzuatla belirlenmiş tavan tutar da göz ardı edilerek teklifte bulunulduğu ve bu hususta Belediye Başkanına protokol yapma yetkisinin verildiğinin anlaşıldığı, 5018 sayılı Kanunun 31 inci maddesi gereği Meclis kararı ile yapılan harcamalarda harcama yetkisinden doğan sorumluluğun kararı alan Meclise ait olacağı, somut olaydaki kamu zararı ile ilgili olarak meclis üyelerinin de Belediye Başkanı, Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileriyle birlikte kusuru ve sorumluluklarının bulunduğu gerekçeleriyle hükmün bozulmasına karar verilerek dosya dairesine tevdii edilmiştir.
Söz konusu karar doğrultusunda, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin 7 nci fıkrası uyarınca verilen bozma kararı gereğince ek rapor düzenlenerek Dairemize havale edilmiştir.
….. Belediye Başkanlığı ile ……. Sendikası (….SEN) arasında imzalanan ve yürürlük tarihi …. olan belediye çalışanlarına ilişkin Toplu İş Sözleşmesine …. tarihinde yapılan ek protokol ile eklenen Ek Madde 1 in mevzuata aykırı hükümler içermesi ve en az iki yıl süreyle …. Belediyesinde çalışmış olup, emekli olmaya hak kazananlara bir sefere mahsus emeklilik nedeniyle kişi başına, damga vergisi kesilmiş olarak ….. TL sosyal yardım ödenmesi nedeniyle …… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Toplu iş sözleşmesi ve sözleşme hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde; “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.
Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir” hükümleri yer almaktadır.
Anayasanın mezkur 53 üncü maddesi doğrultusunda; 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” denilmektedir.
4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32 nci maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” denilmekle birlikte aynı Kanunun Geçici 14 üncü maddesinde “15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2017 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2017 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” hükümlerine yer verilmiştir.
Buradaki düzenleme ile idarelere, yeni yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, daha önceki sözleşmeler ile sağlanan aylık ödemenin altında kaldığı durumlarda, 31.12.2019 tarihine kadar idarelerin uygulayacakları sözleşmelerde, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmeye göre ödenen ortalama aylık tutarın tavan aylık olarak esas alınabileceği yetkisi verilmiştir. Sonra yapılan sözleşmedeki tavan tutar; önceki sözleşmede öngörülen ortalama kazançtan daha düşük ise, bu durumda idarelerin, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmeye göre ödenen, ortalama aylık tutarı tavan olarak esas alabilme yetkisi bulunmaktadır. Başka bir deyişle, 31.12.2019 tarihine kadarki dönemde, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmede unvanlar itibariyle ilgili personele ödenen meblağın altına inilmeyebileceği yetkisi, personele yapılan önceki ödemeler kadar ödeme yapma konusunda idarelere takdir hakkı tanınmıştır. İdarelere tanınan takdir hakkı, 11.04.2012 tarihi itibariyle personele ödenen ortalama aylık kadar ödeme yapılmasını, yani genel toplu sözleşmede belirtilen tavan ile bağlı kalmaksızın, o dönemde sözleşmede belirtilen tutar ne ise (herhangi bir sözleşme veya protokol ile artırılmaksızın) onun ödenmesini ifade etmektedir. Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde, Yerel Yönetimlerin 11.04.2012 tarihi itibariyle yürürlükte olan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmeleri, 31.12.2019 tarihinden önce sona ermekte ise ve söz konusu sözleşmelerdeki aylık ortalama sosyal denge tazminatı ödemeleri, genel toplu sözleşmede belirtilen tazminat tavanından yüksek ise bu tarihten önce sözleşmenin feshedilmesi halinde, önceki sözleşmedeki ödemelere devam edilebilecektir. Bununla birlikte, sözleşmelerin 31.12.2019 tarihinden önce sona ermesi, karşılıklı olarak feshedilmesi veya hangi şekilde olursa olsun yeni mali hükümler getirilmek suretiyle yenilenmesi veya güncellenmesi halinde, yeni sözleşmede (önceki sözleşmede, toplu sözleşme tavanından daha yüksek ödemeler öngörüldüğü halde) bir önceki sözleşmedeki aylık ortalama ödemelerin artırılması mümkün değildir.
Belediye ile sendika arasında 18.11.2011 tarihinde imzalanan sözleşmenin yürürlük maddesine göre sözleşmenin süresi 31.12.2013 tarihinde sona ermektedir. Söz konusu sözleşmede öngörülen ödemelerin aylık ortalaması, toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın üzerinde olsa bile, sözleşmede öngörülen ödemeler 4688 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesi gereği geçerliliğini korumaktadır. Aynı madde gereğince, Belediyenin sendika ile imzaladığı ve 01.01.2016 tarihinden itibaren geçerli olan sözleşmede öngörülen aylık ortalama ödemeler, 4688 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesi hükümleri uyarınca herhangi bir zam veya güncellemeye tabi tutulmaksızın (önceki sözleşmedeki aylık ortalama ödemeler toplamı, toplu sözleşme tavanından yüksek olduğundan) en fazla bir önceki sözleşmede öngörülen ortalama ödemeler kadar olabilir. Diğer bir ifadeyle, Geçici 14 üncü madde uyarınca 31.12.2013 tarihine kadar geçerli olan sözleşmede maddenin yürürlüğe girdiği tarihte unvanlar itibariyle ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar korunduğundan, cari dönemde imzalanacak sözleşmede ilgili personele yapılacak ortalama aylık ödemeye ilişkin öngörülmesi gereken tavan tutarın hesabında 2012 yılında geçerli olan ortalama aylık tutarlar esas alınabilecektir Ancak uygulamada, yeni imzalanan sözleşmede, bir önceki sözleşmedeki ödeme kalemleri artırılmıştır. Sosyal denge sözleşmesi kapsamında sosyal denge tazminatı, ikramiye, bayram, ulaşım, engelli veya ölüm yardımı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler de niteliği itibariyle sosyal denge ödemesi olup tavan uygulamasına tabidir. Sosyal denge sözleşmesinde çeşitli isimler altında farklı ödeme çeşitleri belirlenmesi bu ödemenin niteliğini değiştirmemektedir. Bu ödemeler toplamı tavan uygulamasına tabidir. Dolayısıyla sözleşmeye ek protokol ile emekli olan Belediye personeline ikramiye ödenmesi hususu, halihazırda tavan tutarın üzerinde ödenen sosyal denge tazminatının, daha da yüksek ödenmesi anlamına geldiğinden kamu zararına neden olduğu anlaşılmakla birlikte;
26 Kasım 2022 Tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 Sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10 uncu maddesiyle; 25.06.2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“Geçici Madde 16- Konusu suç teşkil etmemek kaydıyla; bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu Kanun veya 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatı ödediği tespit edilen il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin yetkili veya görevli olan sorumluları hakkında yapılan bu ödemeler nedeniyle idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz; başlamış olanlar işlemden kaldırılır.”
Yukarıda belirtildiği üzere …..Belediyesi tarafından yapılan tavan tutarı aşan sosyal denge ödemesi (emeklilik ikramiyesi) hukuken mümkün olmamakla birlikte, yapılan ödemelerin Geçici 16 ncı madde kapsamında olduğu değerlendirildiğinden Rapor konusu hususun işlemden kaldırılmasına,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy