Damga Vergisi
Denetçi sorgusunda yer alan, .............. Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen bir kısım kamulaştırmasız el atma işlemine ilişkin olarak,
A) Taşınmaz sahibi olan T.C. Ziraat Bankası’na apılan kamulaştırmasız el atma bedeli ödemeleri üzerinden 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca kesilmesi gereken binde 8,25 oranındaki damga vergisinin kesilmemesi sonucu .......... TL,
B) Kamulaştırmasız el atma bedelinin ödenmesi için yapılan sözleşmeden damga vergisi alınmaması sonucu ise ..........TL,
olmak üzere toplam ..........TL kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda,
A) 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun, “Konu” başlıklı 1’inci maddesinde,
“Bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar Damga vergisine tabidir.
Bu kanundaki kağıtlar terimi, yazılıp imzalamak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder.
…”
“Resmi daire” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Bu kanunda yazılı resmi daireden maksat, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köylerdir.”
“İstisnalar” başlıklı 9’uncu maddesinde, “Bu Kanuna ekli (2) sayılı tabloda yazılı kağıtlar Damga Vergisinden müstesnadır.”
denilmektedir
Anılan Kanun’a ekli (1) sayılı Tablonun “IV. Makbuzlar ve diğer kağıtlar” başlıklı kısmında ise “l/a) Resmi daireler tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler (avans olarak yapılanlar dahil) nedeniyle, kişiler tarafından resmi dairelere verilen ve belli parayı ihtiva eden makbuz ve ibra senetleri ile bu ödemelerin resmi daireler nam ve hesabına, kişiler adına açılmış veya açılacak hesaplara nakledilmesini veya emir ve havalelerine tediyesini temin eden kağıtlar”ın binde 8,25 oranında damga vergisine tabi olduğu belirtilmiştir.
Anılan hükümler uyarınca, belediyelerce yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeleri gösteren ve ahizlerce de imzalanmaları nedeniyle makbuz niteliğinde olan “ödeme emri” belgeleri, 488 sayılı Kanun’a ekli (2) sayılı Tablo’da belirtilenler haricinde, (binde 8,25) oranında damga vergisine tabidir.
Bahse konu olayda, .............. Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen kamulaştırmasız el atma işlemleri nedeniyle ilgili taşınmazın sahibi T.C. Ziraat Bankası A.Ş. tarafından açılan davalar sonucunda bu Bankaya 2012 yılında yapılan toplam ……. TL kamulaştırmasız el atma bedeli ödemeleri üzerinden (binde 8,25) oranında ve (……. =) .......... TL tutarında damga vergisi kesilmesi gerektiği halde kesilmediği anlaşılmıştır.
Her ne kadar sorumlularca yapılan savunmalarda, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na ekli (2) sayılı Tabloda yer verilen, “Resmi daireler lehine yapılan istimlaklerde düzenlenen kağıtlar”ın damga vergisinden istisna olduğu, kamulaştırmasız el atma işleminin de kamulaştırma niteliğinde olduğu, 5999 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na eklenen Geçici 6’ıncı madde ile kamulaştırmasız el atma işlemlerine ilişkin usul ve esasların da artık 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nda düzenlendiği, aynı mahiyetteki iki işlem için 488 sayılı Kanun’un farklı şekilde uygulanmasının Anayasa’nın “Kanun önünde eşitlik” ilkesini içeren 10’uncu maddesine aykırı olacağı ileri sürülmüş ise de, 488 sayılı Kanun’a ekli (2) sayılı Tablo’da resmi daireler lehine yapılan kamulaştırma işlemlerine ilişkin kağıtlar istisna kapsamına alınmış olup kamulaştırmasız el atma işlemi ise 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nda düzenlenen kamulaştırmadan tamamen farklı ve Kanuni dayanağı bulunmayan hukuksuz bir işlemdir. 5999 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na eklenen Geçici 6’ıncı madde ise kamulaştırmasız el atma işlemine ilişkin genel bir düzenleme olmayıp kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 09.10.1956 tarihi ile 04.11.1983 tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızın fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan taleplere, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemlere ilişkin geçici ve kısmi bir düzenlemedir. Dolayısıyla, 488 sayılı Kanun’da açıkça kamulaştırma işlemlerine ilişkin kağıtların istisna kapsamında olduğu belirtildiğinden ve kamulaştırmasız el atma işlemi de kamulaştırma sayılamayacağından, kamulaştırmasız el atma işlemi nedeniyle düzenlenen kağıtlar üzerinden damga vergisi alınması Anayasa’nın “Kanun önünde eşitlik” ilkesine aykırı bulunmamaktadır.
Ayrıca sorumlularca yapılan savunmalarda, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (2) sayılı Tablonun “IV - Ticari ve medeni işlerle ilgili kağıtlar:” başlıklı kısmının 19’uncu maddesinde yer verilen, “Bankalar arasında, bankanın taraf olduğu veya bankalar aracılığıyla yapılan, belirli bir vadede önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte, ekonomik veya finansal göstergeye dayalı olarak düzenlenenler de dahil olmak üzere, para veya sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma, satma, değiştirme hak ve/veya yükümlülüğünü veren vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile bu sözleşmelere ilişkin olarak düzenlenen diğer kağıtlar.” şeklindeki düzenlenmeyle, Ziraat Bankasına yapılan bahse konu ödemelerin bu yönden de istisna kapsamına girdiği ileri sürülmekte ise de, söz konusu istisna hükmünün bankaların finansal araçlarına ilişkin vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine ve bu sözleşmelere ilişkin olarak düzenlenen diğer kağıtlarla ilgili olduğu açık olup sorgu konusu ödemeler ve bu ödemelerle ilgili kağıtlar anılan istisna hükmü kapsamında bulunmamaktadır.
Bu itibarla, bahse konu kamulaştırmasız el atma işlemleri dolayısıyla 2012 yılında yapılan ödemeler üzerinden damga vergisi kesilmemesi sonucunda .......... TL kamu zararına neden olunmuştur.
B) 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun “Kağıtların mahiyetlerinin tayini” başlıklı 4’üncü maddesinde,
“Bir kağıdın tabi olacağı verginin tayini için o kağıdın mahiyetine bakılır ve buna göre tabloda yazılı vergisi bulunur.
Kağıtların mahiyetlerinin tayininde, şekli kanunlarda belirtilmiş olanlarda kanunlardaki adlarına, belirtilmemiş olanlarda üzerlerindeki yazının tazammun ettiği hüküm ve manaya bakılır.
Mahiyeti tayin edilmek istenen kağıt üzerinde başka bir kağıda atıf yapılmışsa, atıf yapılan kağıdın hükümlerine nazaran iktisap ettiği mahiyete göre vergi alınır.”
denilmekte olup Kanun’a ekli (1) sayılı tablonun “I. Akitlerle İlgili Kağıtlar” başlıklı kısmında, belli bir parayı ihtiva eden, mukavelenameler ve taahhütnamelerin (binde 8,25) oranında damga vergisine tabi olduğu belirtilmiştir.
Anılan hükümler uyarınca, taraflar arasında belli bir tutardaki ödemenin ne şekilde ve hangi tarihlerde yapılacağını gösteren sözleşmeler de (binde 8,25) oranında damga vergisine tabidir.
Bahse konu olayda, .............. Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen kamulaştırmasız el atma işlemleri nedeniyle ilgili taşınmaz sahibi T.C. Ziraat Bankası tarafından açılan davalar sonucunda mahkemelerce .............. Büyükşehir Belediyesi tarafından adı geçen taşınmaz sahiplerine ödenmesine karar verilen toplam tutarların hangi koşullarda ve hangi tarihlerde ödeneceğine ilişkin “PROTOKOL” başlığıyla 42.190.370,04 TL üzerinden bir sözleşme imzalanmış olup söz konusu sözleşme mahiyeti itibariyle damga vergisinin konusuna girmekte ve bu sözleşme üzerinden (binde 8,25) oranında damga vergisi kesilmesi gerekmektedir.
Her ne kadar sorumlularca yapılan savunmalarda söz konusu Protokol ve bu Protokole göre yapılan ödemelerin kaynağının tek bir işlem olduğu, dolayısıyla, hem Protokol hem de Protokole göre yapılacak ödemeler üzerinden ayrı ayrı damga vergisi alınmasının 488 sayılı Kanun’a aykırı olacağı ileri sürülmekte ise de, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 1’inci maddesi uyarınca damga vergisinin konusu işlem değil “kağıt” olup anılan Kanun’da damga vergisine tabi kılınan her bir kağıt için ayrı damga vergisi alınması gerekmektedir. Dolayısıyla, düzenlenen bir s özleşme üzerinden damga vergisi alınacağı gibi bu sözleşmeye göre yapılan ödemeler için düzenlenen makbuzlar üzerinden de ayrı bir damga vergisi alınması gerekmektedir.
Bu itibarla, .............. Büyükşehir Belediyesi ile adı geçen taşınmaz sahipleri arasında düzenlenen bahse konu …….. TL bedelli sözleşme üzerinden kesilmesi gereken tutarındaki damga vergisinin kesilmemesi sonucu (……….. TL x 0,00825 =) ..........TL kamu zararına neden olunmuştur.
Sonuç olarak, bahse konu Rapor maddesinin (A) ve (B) şıklarında belirtilen gerekçelerle, söz konusu kamulaştırmasız el atma işlemleri dolayısıyla yapılan ödemeler ile bu ödemelere ilişkin sözleşme üzerinden damga vergisi kesilmemesi sonucu neden olunan kamu zararı tutarı toplamı (.......... TL + ..........TL=) ..........TL’nin, ..........’ye müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
oy birliğiyle karar verildi.