HARCIRAH
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda,
A-) Denetçi sorgusunda, ………. İngiltere’nin ………..şehrinde Birlemiş Milletler tarafından düzenlenen Konutlandırma ve Sürdürülebilir Kentleşme Konferansına katılmak üzere ........... Büyükşehir Belediye Başkanı … ve Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanı … ile belediye personeli olmayan 3 kişiye mevzuata aykırı olarak yurtdışı harcırah ödemesinde bulunulması suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddia edilmekte ise de,
İngiltere’nin …… şehrinde BM tarafından düzenlenen "Konutlandırma ve Sürdürülebilir Kentleşme Konferansı"na iştirak eden katılımcılara herhangi bir harcırah ödemesi yapılmadığı bunun yerine yurtdışı seyahat için hizmet satın alındığı anlaşılmıştır.
6245 sayılı Harcırah Kanununun “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye) başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında aynen:
“Aşağıda gösterilen memur ve hizmetlilere muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verilir ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya vazife mahalli ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası masrafları da ayrıca tediye olunur”. hükmü yer almaktadır.
Yine aynı Kanun’un “Yurtdışında yol masrafı” başlıklı 29’uncu maddesinin birinci fıkrasında aynen,
“Yurtdışında sürekli ve geçici görev yolculuklarında, ekspres ve yataklı vagon ücreti dahil olmak üzere, tren, vapur veya uçak bilet bedeli yol masrafı olarak ödenir. Ayrıca, buna istasyon, liman veya terminal ile ikamet yeri arasındaki taşıt ve hamal ücreti ilave olunur.” denilmektedir.
Yurtdışı gündeliklerine dair 2007/11912 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 2’nci maddesinde,
“(1) Bu Karar hükümlerine göre yurtdışına gönderilenlere, Türkiye’den her çıkışlarında, seyahat ve ikamet süresinin ilk on günü için ödenecek gündelikler, ekli cetveldeki miktarların % 50 artırılması suretiyle hesaplanır.
(2) Bunlardan, aynı süre ile sınırlı olmak kaydıyla yurtdışında yatacak yer temini için ödedikleri ücretleri fatura ile belgelendirenlere faturada gösterilen günlük yatak ücretinin yukarıdaki şekilde artırımlı olarak hesaplanan gündeliklerinin % 40’ını aşması halinde aşan kısmın % 70’i ayrıca ödenir…” hükmü yer almaktadır.
Buna göre konaklama bedelleri, tespit edilen yurtdışı gündeliklerine dahildir. Ancak konaklama için ödenen bedel, gündelik için belirlenen tutarın % 40’ından fazla olduğu takdirde konaklama için ayrıca bedel ödenebilecektir.
Yurtdışı görevlendirmelerde harcırah unsurlarının ödenmesi yanında, ihale yapılarak hizmet alımı yöntemiyle de yurtdışı seyahat giderlerinin karşılanması da mümkün bulunmaktadır. Bahse konu işte de en uygun teklifi veren firmadan organizasyon hizmeti satın alınmış ve ödemeler bu firmaya yapılmıştır.
Söz konusu seyahat masrafları organizasyon hizmeti satın alınarak karşılandığı için, burada yapılan masrafların harcırahın unsurlarından olup olmadığından ziyade, söz konusu giderlerin gerçekte yapılıp yapılmadığına bakılması gerekir. Organizasyon firmasının sunduğu faturadan bahse konu giderlerin fiilen yapıldığı anlaşılmakta olduğundan yapılan ödeme mevzuat hükümlerine uygundur ve herhangi bir kamu zararı oluşmamıştır.
Açıklanan gerekçelerle, yurtdışı seyahat masraflarının hizmet satın alınmak suretiyle karşılanmasının yasal düzenlemelere uygun olduğu anlaşılmış olup bu konuda ilişilecek husus bulunmadığına,
(Üye …’nun, “6245 sayılı Harcırah Kanun’u hükümlerine göre yurtdışı görevlendirmelerde yurt dışı harcırahı olarak, ilk on gün için %50 artırımlı günlük yevmiye olarak ve ayrıca belgelendirmesi şartıyla %50 artırımlı gündeliğinin %40’nı aşan kısmı için konaklama belgesinin %70’i konaklama gideri olarak ödenebilir. Ayrıca Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin hükümlerine göre yurtdışı geçici görev yolluğu ödemesinde yatacak yer temini için ödenen ücretlere ilişkin faturanın ve uçakla yapılan seyahatlerde yolcu biletinin ödeme emri belgesine eklenmesi gerekmektedir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi yurt dışı harcırahı olarak mevzuatta öngörülen yevmiye ile birlikte, belgelendirmesi şartıyla ulaşım ve konaklama giderleri ödenebilir. Bu ödemelerin haricinde, yurtdışında görevlendirilen kişi için özel bir şirkete organizasyon hizmeti karşılığında herhangi bir ödemede bulunulması mümkün değildir.
Ancak rapor maddesinden herhangi bir harcırah beyanının bulunmadığı, doğrudan teminle ‘Organizasyon Hizmet Bedeli’ karşılığı olarak ……. TL’lik bir faturanın bulunduğu anlaşılmıştır. Ancak harcırahın ödenebilmesi için gerekli kanıtlayıcı belge olmadan ve harcırahın unsurları dışındaki kalemlerin de dâhil edilerek hizmet alımı yoluyla, sadece firmaya ait fatura karşılığında ödemede bulunulması mümkün değildir.
Bu hususta İçişleri Bakanlığının 20.06.2005 tarih ve 2005/62 sayılı “Yurtdışı İlişkiler” konulu Genelgesinin 8’inci maddesinde “Görevlendirilen personele 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre harcırah (yol+yevmiye) giderleri dışında herhangi bir ödeme yapılmayacaktır.” ve 9’uncu maddesinde de “Organizasyonu düzenleyen kuruluşa (var ise) herhangi bir ad altında (eğitim giderleri, hizmet satın alınması, konaklama ücreti, rehberlik ücreti vb.) ödeme yapılması mümkün değildir.” denilmek suretiyle harcırah adı altında başkaca bir masrafın karşılanmasına sınır getirilmiştir.
Yukarıda açıklamalar doğrultusunda organizasyon hizmeti karşılığında özel şirkete harcırah unsurları dışında ödenen ……….. TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine karar verilmesi gerekir.” yönündeki ayrışık görüşlerine karşı,) oy çokluğuyla,
B-) Yurtdışı görevlendirme, diğer yurtdışı görevlendirmelerde de olduğu gibi belediye meclis kararı alınmadan sadece Daire Başkanının, Genel Sekreter Yardımcısının, Genel Sekreterin ve Belediye Başkanının (bu görevlendirmede vekilinin) imzasıyla yapılmak suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddia edilmekte ise de,
İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanmış olan 25.10.2007 günlü 25597-50000 sayılı Genelgenin 1’inci maddesinde, “İlgi genelgemizde (2005/62) belediyelerin seçilmiş ve atanmış personelinin yurtdışı görevlendirmelerinde uyulacak usul ve esaslar açıklanmış olup, genelgenin 3 üncü maddesinde yurtdışı görevlendirmeler için belediye meclisinden karar alınması gerektiği belirtilmiştir. Toplantı dönemi bakımından meclis kararı alınmasına imkan bulunmadığı ve yurtdışı görevlendirmenin zorunlu olduğu hallerde, görevlendirmenin belediye başkanı tarafından yapılması ve görevlendirmeye ilişkin olarak ilk toplantısında belediye meclisine bilgi verilmesi uygun görülmüştür.” hükmü yer almaktadır.
Konferansın icra edileceği 3 Kasım 2013 tarihi ile onay tarihi olan 25 Ekim 2013 tarih aralığının çok yakın olması nedeniyle meclisin toplanması, alınan kararın yürürlüğe girmesi ile ilgili sürenin yetersiz olması nedeniyle ve konunun önemi ve ivediliği gerekçesi ile Başkanlık oluru ile görevlendirme yapıldığı anlaşılmıştır.
Belediye personeli olmayıp görevlendirilen üç kişinin ise 2005 yılından itibaren ........... Büyükşehir Belediyesinin yürüttüğü "Kent Kültürü ve Kentlilik Bilinci" projesi başta olmak üzere Birleşmiş Milletler ile yürütülen yerel yönetim başlıklı çalışmalarda proje danışmanlıklarını yürütmekte olduğu, konu ile ilgili Belediye yayınlarından çıkan pek çok kitap çalışmasında görev aldıkları, ayrıca 25.10.2013 tarihli Başkanlık olurunda da ilgili şahısların görevlendirilmesinin teklif edilmiş ve onaylarının alınmış olduğu anlaşılmıştır.
6245 sayılı Kanun’un (2562 sayılı Kanunla değişik) “Harcırah Verilecek Kimseler” başlıklı 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının ikinci bendine göre, memur veya hizmetli olmamakla beraber kurumlarca geçici bir vazife ile görevlendirilenlere harcırah verilebileceği, 2562 sayılı Kanunla değişik, “Memur veya Hizmetli Olmayanların Harcırahı” başlıklı 8'inci maddesinin ilk iki fıkrasında ise, “Memur veya hizmetli olmadıkları halde bu Kanuna tabi kurumlarca geçici bir görev ile görevlendirilenlere verilecek yol masrafı ve gündelik, bunların bilgi seviyeleri ve faaliyet sahaları ile mahalli şartlar dikkate alınarak 4'üncü dereceye kadar olan memurlardan herhangi birine verilen yol masrafı ve gündeliğe kıyasen ilgili kurumca takdir olunur.” denildiğinden bu kişilerin yurtdışı seyahat giderlerinin karşılanabileceği anlaşılmaktadır.
Söz konusu seyahat masrafları organizasyon hizmeti satın alınarak karşılandığı için, burada yapılan masrafların harcırahın unsurlarından olup olmadığından ziyade, söz konusu giderlerin gerçekte yapılıp yapılmadığına bakılması gerekir. Organizasyon firmasının sunduğu faturadan bahse konu giderlerin fiilen yapıldığı anlaşılmakta olduğundan yapılan ödeme mevzuat hükümlerine uygundur ve herhangi bir kamu zararı oluşmamıştır.
Yukarıda yer alan madde hükümlerine göre, memur ve hizmetli olmadıkları halde kurumlarca geçici bir görevle (yurtiçi-yurtdışında) görevlendirilenlerin yurtdışı seyahat giderlerinin Belediye bütçesinden karşılanmasının yasal düzenlemelere uygun olduğu anlaşılmış olup bu konuda ilişilecek husus bulunmadığına,
(Üye …’nun, “Yurtdışı görevlendirmenin, belediye meclis kararı alınmadan sadece Daire Başkanının, Genel Sekreter Yardımcısının, Genel Sekreterin ve Belediye Başkanının ( bu görevlendirmede vekilinin) imzasıyla yapıldığı anlaşılmaktadır. Oysa İçişleri Bakanlığının 20/06/2005 tarih ve 2005/62 sayılı “Yurtdışı İlişkiler” konulu genelgesinin 3’üncü maddesinde görevlendirmeler için belediye meclis kararının alınacağı açıkça ifade edilmiştir.
İlgili yurtdışı seyahat için Başkanlık olurunun 25.10.2013 tarihinde alındığı, konferans tarihinin de 4-6 Kasım olması dolayısıyla meclis kararı alınması için vakit olmadığı ifade edilmiş olmasına rağmen, yurtdışındaki ilgili kurumdan davetiyenin 18.09.2013 tarihinde gönderildiği görülmektedir. Konferansın gerçekleştirileceği güne kadar yaklaşık 45 günlük süre içerinde bir toplantı yapılmış olması ve meclis kararı alınması pekala mümkün iken bu kurala uyulmadığı, aksine yurt dışı görevlendirme için meclis kararı alınmamasının Belediyede rutin bir uygulama olduğu anlaşılmaktadır.
6245 sayılı Harcırah Kanunu’nda kurum personeli olmayan kişilere de, kurumun bir işini görmek üzere görevlendirmeleri halinde harcırah ödenebileceği hükmü yer almaktadır. Ancak bahse konu olay da Belediyenin herhangi bir işinin görülmesi yapılan bir görevlendirmenin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır. Yurtdışında düzenlenen bir konferansa katılmanın Belediyenin bir işi olarak görülmesi kabul edilemez. Bu yöntem doğru ve mevzuata uygun kabul edildiği taktirde Belediye yetkililerinin, personel olmayan herhangi bir şahsı "konferansa katılım", "teknik inceleme gezisi" vs. gerekçeler ile istediği zaman istediği yere göndermesi mümkün hale gelir ki, bu durum kamu kaynağının haksız ve yersiz kullanılmasının önünde hiç bir engelin olmadığı anlamına gelecektir.
Personel olmayan kişilerin yurtdışında konferansa gönderilmesi mevzuata uygun kabul edilse bile, Harcırah Kanunu’nun ilgili maddesinde açıkça belirtildiği üzere bu kişilerin sadece yol masrafı ve gündelikleri karşılanabilecektir. Seyahat sigortaları, vize giderleri, yurtdışı çıkış harç pulları giderleri, yurtdışı tren biletleri ve kongreye katılım bedelleri gibi harcırahın unsuru olmayan kalemlerin ödenebilmesi yine mümkün değildir.
Sorumlular söz konusu şahsıların "proje danışmanı" olduklarını ifade etmişlerdir. Ancak rapordan ilgili şahısların konferansla ilgili olarak, doğrudan ya da dolaylı, resmi-gayri resmi bir kurum veya kuruluş dolayısıyla dâhil olduğu herhangi bir projenin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır. Belediye tarafından kendilerine belli bir proje kapsamında usulüne uygun olarak tevdi edilmiş bir görev bulunmamaktadır. Savunmada yer aldığı üzere ilgili şahısların Belediyenin çıkardığı kitaplarda proje danışmanı olmaları, geçmiş projelerde danışmanlık yapmış olmaları nedeniyle yurtdışındaki bir konferansa gönderilmeleri, harcırahın unsurları olan ve olmayan masraflarının karşılanması mümkün değildir.
Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda belediye personeli olmayan kişiler için firmaya yurtdışı seyahat masrafları olarak ödenen toplam …….. TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine karar verilmesi gerekir.” yönündeki ayrışık görüşlerine karşı,) oy çokluğuyla,