Fazla Çalışma Ücreti
…. tarih ve …. sayılı İlamın 5’inci maddesi ile ilişilecek husus bulunmadığına hükmolunan konu ile ilgili olarak Temyiz Kurulunun .... tarih ve .... tutanak numaralı bozma kararı üzerine 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
Anılan ilamın 5’inci maddesiyle, Kadroları .... Genel Müdürlüğü’nde olmakla beraber .... Büyükşehir Belediyesinde geçici görevle görevlendirilen işçilere yılda 270 saatin üzerinde fazla çalışma ücreti ödenebileceğinden …. TL için ilişilecek husus bulunmadığına kararı verilmişti.
Bu karara karşı Sayıştay Başsavcılığı adına …. tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvurusu üzerine anılan Kurulca …. tarih ve …. tutanak sayılı Kararında “…Kadroları .... Genel Müdürlüğünde olan ancak geçici görevle … Belediyesinde görevlendirilen işçi personele, yıllık 270 saati aşan çalışma için çalışma ücreti ödenmesi mevzuata aykırıdır.
Bu nedenle Başsavcılık talebinin kabulü ile … sayılı ilamın 5’inci maddesi ile “konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına” şeklinde verilen Daire kararının bozulmasına ve yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren Daireye Gönderilmesine,” karar verilmiştir.
Temyiz Kurulunun anılan kararı üzerine Dairemize havale edilen söz konusu dosyanın incelenmesi ve duruşmaya katılan sorumluların sözlü savunmalarının dinlenilmesi sonucunda;
Kadroları .... Genel Müdürlüğü’nde olmakla beraber .... Büyükşehir Belediyesinde geçici görevle görevlendirilen işçilere yılda 270 saatin üzerinde fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğunun iddia edildiği görülmüşse de;
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde; “Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63’üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.
İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.
63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.
Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.” denilmektedir.
Fazla çalışma konusunda Kanunla 270 saat sınırlaması getirilmiştir. Ancak bu sınırı aşan kısmın fazla çalışma olmadığı yönünde bir değerlendirmenin yapılması mümkün değildir. Bu hüküm işçi sağlığını korumak ve bu saatleri aşacak fazla çalışmaya meydan vermemek için düzenlenmiştir. Buna karşın fiilen fazla çalışma yapılmış ise ücretlerin ödenmemesi çalışan işçinin ikinci bir mağduriyetine neden olacağı gibi idare adına da haksız bir kazanç oluşturacaktır.
Genel Müdürlüğün işlerinin yoğunluğu ve personel yetersizliği nedeniyle zorunlu sebeplerden dolayı, işçilerinin de isteği esas alınarak çalıştırdığı bazı işçilere 270 saat üzeri mesai yaptırması sonucunda kamu kaynağında bir zarara sebep olunmamıştır. Zira işçilere fazla çalışma yaptırılmasa bile bu işler yine iş gücü kullanarak hizmet alım ihalesi veya personel istihdamı yoluyla yaptırılacak ve bir bedel ödenecektir.
Yılda 270 saatten fazla çalıştırılan işçilerin emek ve hizmetleri karşılığında kurumun mal varlığında bir artış da meydana geleceğinden, ödenen ücretlerin geri alınması halinde bunun kurum lehine sebepsiz ve haksız zenginleşmeye yol açacağı da dikkate alınmalıdır.
İş hukukunda, iş ilişkisinin niteliği ve işçinin korunması gereği işçiler Kanuni sınırın üzerinde fazla çalışma yapmış olsalar da fazla çalışma ücretine hak kazanacaklarından Dairemizce verilen ilk kararda direnilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır
Bu itibarla işçilere yılda 270 saatten fazla mesai yaptırılması yasak olsa da 270 saati aşan çalışmalar da fazla çalışma olduğundan ve bu çalışma için fazla mesai ücreti ödenmesi gerekeceğinden …. TL için ilişilecek husus bulunmadığına Ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
(Üye ….’ın “4857 sayılı İş Kanunu incelendiğinde fazla çalışma ile ilgili olarak karşımıza üç yöntem çıkmaktadır:
1-Normal fazla çalışma: Kanun’un 41’inci maddesinde belirlenen bu fazla çalışma yönteminde konumuz açısından dikkat edilmesi gereken husus fazla çalışma için işçinin onayının alınmasının zorunlu olması ve fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamamasıdır.
2- Zorunlu nedenlerle fazla çalışma: Kanun’un 42’nci maddesi uyarınca yapılacak bu çeşit fazla çalışmalarda 41’inci maddenin ilk üç fıkrası hükümleri uygulanacağından işçinin rızasının alınması zorunluluğu bulunmayacak ve 270 saat sınırlaması olmayacaktır.
3- Olağanüstü hallerde fazla çalışma: Kanun’un 43’üncü maddesi uyarınca yapılacak bu çeşit fazla çalışmalarda işlerin çeşidine ve ülke ihtiyacının derecesine göre çalışma süresi işçinin en çok çalışma gücüne kadar çıkarabilecektir. 43’üncü madde uyarınca yapılacak fazla çalışmalarda 41’inci maddenin ilk üç fıkrası hükümleri uygulanacağından işçinin rızasının alınması zorunluluğu bulunmayacak ve 270 saat sınırlaması olmayacaktır. Bu çalışmanın 42’nci maddedeki çalışmadan farkı Kanun’un sadece kamu kesiminde değil özel sektörde de uygulanabilir olması ve 63’üncü maddesinde belirtilen günde 11 saatten fazla çalışmama, 69’uncu maddede belirtilen gece 7,5 saatten fazla çalışmama gibi hükümlerin göz ardı edilebilmesidir.
Yukarıda yer alan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere İş Kanunu hükümlerine göre yıllık 270 saatten fazla çalışma ancak 42 veya 43’üncü madde kapsamında yapılabilecektir. Kadroları .... Genel Müdürlüğünde olan ve geçici görevli olarak .... Büyükşehir Belediyesinde görevlendirilen 15 personelin özel kalem müdürlüğünde yaptıkları fazla çalışma 41’inci madde kapsamında normal fazla çalışmadır. Bu nedenle yıllık 270 saati geçen fazla çalışma yaptırılması 41’inci madde hükmü uyarınca mümkün değildir.
Bu kapsamda, 4857 sayılı Kanun’un açık hükmüne aykırı olarak işçilerin 270 saatten fazla çalıştırılması sonucu neden olunan kamu zararı tutarı …. TL’nin sorumlularına ödettirilmesi gerekir.” şeklindeki ayrışık görüşüne karşı)
oy çokluğuyla karar verildi.