Sosyal Denge Tazminatı
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda,
…………… Belediye Başkanlığı ile … Sendikası (……………) arasında imzalanan ve ……………tarihinden itibaren geçerli olan Toplu İş Sözleşmesinin mevzuata aykırı hükümler içerdiği, …………… Belediyesi Zabıta Müdürlüğünde çalışan ……………üyesi çalışanlara 2015 yılında mevzuatın öngördüğü tutardan daha fazla tutarda sosyal denge tazminatı ödemesi yapıldığı görülmüştür.
30/06/1989 tarih ve 20211 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye, 11/04/2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6289 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 33’üncü maddesiyle eklenen Ek 15’inci maddede, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” denilmektedir.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” hükmüne,
Mezkur Kanunun Geçici 14’üncü maddesinde, “15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereği 15/03/2012 tarihinden önce belediyeler ile sendikalar arasında imzalanmış olan sözleşmelerin uygulanmasına söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilecektir. Bununla birlikte, belediyeler ile sendikalar arasında imzalanan sözleşmelerin 31/12/2015 tarihinden önce sona ermesi durumunda, sona eren sözleşme uyarınca personele ödenen ortalama aylık tutarlar tavan kabul edilmek ve arttırılmamak şartıyla 31/12/2015 tarihine kadar yeni sözleşme imzalanabilecektir. Yeni yapılan sözleşme ile personele ödenmesi kararlaştırılan ortalama aylık tutar, önceki sözleşmede öngörülen ortalama aylık tutardan daha düşük ise, bu durumda idarelerin, geçici 14’üncü maddenin yürürlüğe girdiği 11/04/2012 tarihinde uygulanmakta olan sözleşmeye göre ödenen ortalama aylık tutarı tavan olarak esas alabilme yetkisi bulunmaktadır. Başka bir deyişle, 31/12/2015 tarihine kadarki dönemde, 11/04/2012 tarihinde uygulanan sözleşmede unvanlar itibariyle ilgili personele ödenen meblağın altına inilmeyebileceği yetkisi, personele yapılan önceki ödemeler kadar ödeme yapma konusunda idarelere takdir hakkı tanınmıştır. Bununla birlikte verilen bu yetki, yeni imzalanacak sözleşme ile önceki sözleşmedeki tutarın artırılması anlamına gelmemektedir.
……………. Belediyesi ile …………….arasında 01/03/2012 tarihinde sözleşme imzalandığı, söz konusu sözleşmenin yürürlüğünün 01/03/2014 tarihinde sona erdiği, daha sonra 01/04/2014 ile 31/12/2015 tarihleri arasını kapsayan yeni bir sözleşme imzalandığı görülmüştür.
…………….üyesi personele ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre imzalanan ve 2014 ve 2015 yıllarını kapsayan Toplu İş Sözleşmesine göre 01/01/2015-30/06/2015 tarihleri arası için aylık 753,43-TL (9500*0079308=753,426-TL), 01/07/2015-31/12/2015 tarihleri arası içinse 789,30-TL (9500*0,083084=789,298-TL) olmak zorunda veya 01/03/2012 tarihinde imzalanan Sözleşmede ünvanlar itibariyle belirtilen aylık ortalama tutarlar, sosyal denge tazminat tavan tutarı olarak belirtilen ilk altı aylık 753,43-TL ve son altı aylık 789,43-TL tutarlarından fazla ise 01/03/2012 tarihinde imzalanan Sözleşmenin hükümleri geçerli olmak zorundadır. Buna göre 01/03/2012 tarihinde imzalanan Sözleşmeye göre ödenen tutar daha yüksek olduğu için bu Sözleşmede belirtilen ünvanlar itibariyle ödenen sosyal denge tazminatları geçerli olmak zorundadır. Dolayısıyla 01/04/2014 ile 31/12/2015 tarihleri arasını kapsayan yeni sözleşmede öngörülen tazminatın, 0/03/2012 tarihinde imzalanan Toplu sözleşmedeki tavan tutarları aşan kısmı kamu zararı oluşturmaktadır.
Denetçi tarafından sorguda 01.03.2012 tarihli sözleşmenin ilk yılı ve 01.04.2014 tarihli sözleşme ile verilen mali hakların kıyası yapılarak aradaki farkın kamu zararı olduğu belirtilmiştir. Oysa ki, 01.03.2012 tarihli sözleşmenin 19’uncu maddesinin 2’nci fıkrasında, “işveren bu toplu iş sözleşmesinin imzalanmasından sonra takip eden yıllarda tüm nakdi ödemeye tabi diğer yardım ve alacaklar için yıllık ÜFE+%10 fark koyarak ödemeye devam eder.” hükmü yer almaktadır. Yani 01.03.2012 tarihinde örneğin memur için ödenen iyileştirme miktarı 550,00 TL iken 01.03.2013 tarihinden itibaren 615,12 TL olmuştur ve her kalemde bu artışın gözetilmesi gerekir. Dolayısıyla 01.03.2012 tarihli sözleşme hükümleri doğrultusunda 01.03.2013 tarihinde %10+ÜFE oranında yapılan artış 01.04.2014 tarihinde yapılan yeni sözleşme için tavan tutar teşkil etmekte olduğundan bu artış dikkate alınmadan kıyas yapılması mümkün değildir. Ayrıca 01.04.2014 tarihinde yapılan sözleşmede her yıl yapılacağı belirtilen artış 01.04.2015 tarihinde yapılmış olmasına rağmen Denetçi sorgusunda 2015 yılının Ocak, Şubat ve Mart aylarına ilişkin olarak da 01.04.2015 tarihi ve sonrasındaki rakamlar üzerinden kıyas yapılmıştır.
Anılan kamu zararı tutarına ilişkin yapılan hatalar Denetçi tarafından Raporda düzeltilmiş ve 01.03.2012 tarihli sözleşme hükümleri doğrultusunda 01.03.2013 tarihinde %10+ÜFE oranında yapılan artışla dikkate alınmış, 01/01/2015-31/03/2015 tarihleri arasında ünvanlar itibariyle ortalama aylık tutar revize edilerek 01/04/2014 tarihindeki sözleşmenin mali hükümlerindeki rakamlar kullanılmıştır. Ayrıca sorguda sehven 01/04/2015-31/12/2015 tarihleri arasında alınan ulaşım yardımı, bedel olarak 130,00-TL olarak hesaplanmış olmasına rağmen ilgili döneme ait ulaşım yardımı tutarı sözleşme hükümleri doğrultusunda %10+ÜFE oranında arttırılmış ve 147,43-TL olarak değiştirilerek kamu zararı tabloları revize edilmiştir.
Buna göre, 01/03/2012 tarihinde imzalanan sözleşmenin 19’uncu maddesinin 2’nci fıkrasında belirtilen hüküm gereğince 01/03/2013 tarihinden itibaren ödenen sözleşme ücreti, ulaşım yardımı ve yılı içerisinde ödenen ikramiyeler kıstas alınarak ortalama aylık tutarı,
Memur :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 615,12 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 117.43 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 335,52 TL, 1 Mayısta 559,20 TL, 29 Ekimde 335,52 TL, Ramazan Bayramında 335,52 TL ve Kurban Bayramında 335,52 TL olmak üzere toplam 1.901,28 TL tutarında ikramiye, 1.901,28 TL’nin aylık tutarı 1.901,28/12=158,44 TL şeklinde olup memur personelin ortalama aylık tutarı:
615,12 TL + 117,43 TL+158,44 TL= 890,99 TL,
Birim Amiri :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 726,96 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 117.43 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 335,52 TL, 1 Mayısta 559,20 TL, 29 Ekimde 335,52 TL, Ramazan Bayramında 335,52 TL ve Kurban Bayramında 335,52 TL olmak üzere toplam 1.901,28 TL tutarında ikramiye, 1.901,28 TL’nin aylık tutarı 1.901,28/12=158,44 TL şeklinde olup memur personelin ortalama aylık tutarı:
726,96 TL + 117,43 TL+158,44 = 1.002,83 TL,
Başkan Yardımcısı :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 838,80 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 117.43 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 335,52 TL, 1 Mayısta 559,20 TL, 29 Ekimde 335,52 TL, Ramazan Bayramında 335,52 TL ve Kurban Bayramında 335,52 TL olmak üzere toplam 1.901,28 TL tutarında ikramiye, 1.901,28 TL’nin aylık tutarı 1.901,28/12=158,44 TL şeklinde olup memur personelin ortalama aylık tutarı:
838,80 TL + 117,43 TL+158,44 = 1.114,67 TL,
olarak revize edilmiştir.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre … Belediye Başkanlığı ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01/04/2014 ile 31/12/2015 tarihleri arasını kapsayan sözleşmenin “Mali Haklar” başlıklı 26’ncı maddesi ile “İkramiye” başlıklı 27’nci maddesi uyarınca ünvanlar itibariyle 01.01.2015-31.03.2015 (İlk üç ay) tarihleri arasında alınan ortalama aylık tutarları yapılan savunmada yer alan itirazlar doğrultusunda düzeltilerek,
Memur :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 650,00 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 130,00 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 400 TL, 1 Mayısta 680,46 TL, 29 Ekimde 453,64 TL, Ramazan Bayramında 453,64 TL ve Kurban Bayramında 453,64 TL olmak üzere toplam 2.441,38 TL tutarında ikramiye, 2.441,38 TL’nin aylık tutarı 2.441,38/12=203,45 TL şeklinde olup memur personelin ortalama aylık tutarı:
650,00 TL + 130,00 TL+203,45 TL= 983,45 TL,
Birim Amiri :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 750,00 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 130,00 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 400,00 TL, 1 Mayısta 680,46 TL, 29 Ekimde 453,64 TL, Ramazan Bayramında 453,64 TL ve Kurban Bayramında 453,64 TL olmak üzere toplam 2.441,38 TL tutarında ikramiye, 2.441,38 TL’nin aylık tutarı 2.441,38/12=203,45 TL şeklinde olup memur personelin ortalama aylık tutarı:
750,00 TL + 130,00 TL+203,45 TL= 1.083,45 TL,
Başkan Yardımcısı :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 1.000,00 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 130,00 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 400,00 TL, 1 Mayısta 680,46 TL, 29 Ekimde 453,64 TL, Ramazan Bayramında 453,64 TL ve Kurban Bayramında 453,64 TL olmak üzere toplam 2.441,38 TL tutarında ikramiye, 2.441,38 TL’nin aylık tutarı 2.441,38/12=203,45 TL şeklinde olup memur personelin ortalama aylık tutarı:
1.000,00 TL + 130,00 TL+203,45 TL= 1.333,45 TL,
olarak revize edilmiştir.
Yine 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre … Belediye Başkanlığı ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01/04/2015 ile 31/12/2015 tarihleri arasını kapsayan sözleşmenin “Mali Haklar” başlıklı 26’ncı maddesi uyarınca 147,43 TL olarak alınması gereken ulaşım yardımı sorguda sehven 130 TL olarak hesaplanmış olup ilgili düzeltme ünvanlar itibariyle 01.04.2015-31.12.2015 tarihleri arasında alınan ortalama aylık tutarlarına aşağıda belirtildiği şekilde yansıtılarak hesaplanmıştır:
Memur :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 737,17 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 147,43 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 453,64 TL, 1 Mayısta 680,46 TL, 29 Ekimde 453,64 TL, Ramazan Bayramında 453,64 TL ve Kurban Bayramında 453,64 TL olmak üzere toplam 2.495,02 TL tutarında ikramiye, 2.495,02 TL’nin aylık tutarı 2.495,02/12=207,92 TL şeklinde olup memur personelin ortalama aylık tutarı:
737,17 TL + 147,43 TL+207,92 TL= 1.092,52 TL,
Birim Amiri :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 850,58 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 147,43 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 453,64 TL, 1 Mayısta 680,46 TL, 29 Ekimde 453,64 TL, Ramazan Bayramında 453,64 TL ve Kurban Bayramında 453,64 TL olmak üzere toplam 2.495,02 TL tutarında ikramiye, 2.495,02 TL’nin aylık tutarı 2.495,02/12=207,92 TL şeklinde olup Birim Amiri ortalama aylık tutarı:
850,58 TL + 147,43 TL+207,92 TL= 1.205,93 TL,
Başkan Yardımcısı :
16’ncı maddenin a fıkrasına göre= 1.134,10 TL (Sözleşme Ücreti)
16’ncı maddenin b fıkrasına göre= 147,43 TL (Ulaşım Yardımı)
17’nci maddeye göre: yılbaşında 453,64 TL, 1 Mayısta 680,46 TL, 29 Ekimde 453,64 TL, Ramazan Bayramında 453,64 TL ve Kurban Bayramında 453,64 TL olmak üzere toplam 2.495,02 TL tutarında ikramiye, 2.495,02 TL nin aylık tutarı 2.495,02/12=207,92 TL şeklinde olup Başkan Yardımcısının ortalama aylık tutarı:
1.134,10 TL + 147,43 TL+207,92 TL= 1.489,45 TL’dir.
Yapılan savunmalar sonucunda unvanlar bazında yapılan aylık fazla ödeme aşağıdaki şekilde oluşmuştur:
…
Sorumluların savunmalarında, ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve kararların gereğinin tam ve eksik olarak yerine getirilmesinin zorunluluk arz ettiği, …………… Belediyesi ile … Sendikası arasında imzalanan sözleşmenin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları çerçevesinde tesis edildiği, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi ile getirilen “Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere” hükmünün, sendikal örgütlülüğün ayrılmaz bir parçası olan toplu iş sözleşmesi hakkının kullanımına yönelik kısıtlama getirdiği, bu durumun ILO’nun 87, 98 ve 151 sayılı sözleşmelerine, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 23’üncü maddesine, Avrupa Sosyal Haklar Sözleşmesinin 6’ncı maddesine, Yerel Yönetimlerde Mali ve İdari Özerkliği düzenleyen Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı Sözleşmesi’nin 6’ncı maddesine açıkça aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, Türkiye’nin taraf olduğu ve usulüne uygun bir şekilde onaylanan Uluslararası sözleşmeler ile yasal mevzuatın çelişmesi halinde Uluslararası Sözleşme hükümlerinin belirleyici olduğunu hüküm altına alan Anayasa’nın 90’ncı maddesine göre, anılan Kanun Hükmünde Kararname’nin Anayasa hükümlerine aykırı olduğu belirtilmiş ise de,
ILO’nun 87, 98 ve 151 sayılı Sözleşmeleri çalışanların toplu sözleşme haklarını güvence altına almak için düzenlenmiştir. Anayasa’nın “Toplu İş Sözleşmesi ve Sözleşme Hakkı” başlıklı 53’üncü maddesinde işçi ve işverenlerin karşılıklı olarak sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahip oldukları belirtilmiş, toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağının da kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmış, bu kapsamda 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nda gerekli değişiklikler yapılmak suretiyle kamu çalışanlarının kanuni düzenlemelere uygun olmak şartıyla toplu sözleşme yapma hakkı verilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde ve 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde, kamu görevlilerine sözleşme uyarınca verilecek sosyal denge tazminatının tavan tutarının nasıl hesaplanacağı açıkça belirtilmiştir. Bu emredici hükümlere aykırı sözleşme düzenlenmesi ve bu sözleşme uyarınca ödenen tazminatların hukuka uygun olduğunun savunulması yukarıda açıklandığı üzere mümkün değildir.
Öte yandan 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın “III- SORUMLULAR” başlığı altında düzenlenen “3. Harcama Yetkilileri” bölümünde,
“…Bütçeden yapılacak harcamalarda süreç, harcama talimatı ile başlamakta ve ödeme emri belgesi uyarınca hak sahibine ödeme 5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesinde de, giderin gerçekleştirilmesinin, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesi ile tamamlanacağı hüküm altına alınmıştır.
Mevzuatın yukarıda belirtilen hükümlerine göre, bütçeden yapılacak harcamalarda süreç, harcama talimatı ile başlamakta ve ödeme emri belgesi uyarınca hak sahibine ödeme yapılması ile son bulmaktadır.
5018 sayılı Kanunda, giderin yapılmasından ödeme aşamasına kadar tüm işlemlerin harcama yetkilisinin gözetim ve denetimi altında, onun emir ve talimatı ile yürütülmesi öngörüldüğünden, sorumluluk konusunda da harcama yetkilisi ön plana çıkmaktadır.
Kanunda harcama yetkilisinin, bütçeyle ödenek tahsis edilen her harcama biriminin en üst yöneticisi olarak tanımlanması, idari açıdan üst yöneticilere, hukuka uygunluk açısından da yetkili kılınmış mercilere hesap vermekle sorumlu olduğunu göstermektedir. Bu anlamda harcama yetkililerinin Sayıştay’a hesap verme sorumluluğu bulunmaktadır” denilmiş, “4. Gerçekleştirme Görevlileri” bölümünün “a) Ödeme Emri Belgesini Düzenlemekle Görevlendirilen Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu” kısmında, “…Harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılarak her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanıp uygulanacak, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol edeceklerdir. Bu bağlamda ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol yaparak, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşüp imzalayacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen görevli, gerçekleştirme belgelerinin ödeme emri belgesine doğru aktarılması yanında, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan da sorumludur” denilmiştir.
5018 sayılı Kanun ve yukarıda belirtilen Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlü olup, yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadır. Dolayısıyla, Belediye ile Sendika arasında imzalanan ve hukuka aykırı nitelik taşıyan sözleşme hükümlerini yerine getiren harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları bulunmaktadır.
Ayrıca … Sendikası ile …………… Belediyesi arasında imzalanan ve 01/04/2014 tarihinden itibaren geçerli olan Toplu İş Sözleşmesini …………… Belediyesi adına imzalayan Üst Yönetici (Belediye Başkanı) bu sözleşmeye dayalı ödemeler dolayısıyla meydana gelen kamu zararından mevzuata aykırı sözleşmeyi imzalaması sebebiyle sorumludur.
Sorumlular savunmalarında sorgu konusuyla aynı olmamak üzere çeşitli yargı kararlarından bahsetmişler ise de, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Sayıştay” başlıklı 160’ıncı maddesinde,
“Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. Sayıştay’ın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar dolayısıyla idarî yargı yoluna başvurulamaz.
Vergi, benzeri malî yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır.
Mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması Sayıştay tarafından yapılır.
…” hükümleri yer almaktadır.
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 5 inci maddesinde ise Sayıştay’ın Görevleri,
“a) Kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetler ve sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine doğru, yeterli, zamanlı bilgi ve raporlar sunar.
b) Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, gelir, gider ve mallarına ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığını denetler, sorumluların hesap ve işlemlerinden kamu zararına yol açan hususları kesin hükme bağlar.
c) Genel uygunluk bildirimini Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.
ç) Kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapar” olarak sayılmıştır. Gerek Anayasa gerekse Sayıştay Kanunu kapsamında, Sayıştay yargısının, idari yargılamaya ilişkin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 2575 sayılı Danıştay Kanunu ve 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Danıştay’ın ve İdare Mahkemelerinin ve hatta Sayıştay dairelerinin münferit olaylarda verdikleri kararlar, o uyuşmazlıklara münhasır olup, Sayıştay Denetimi ve Sayıştay Yargısı açısından herhangi bir bağlayıcılığı yoktur. Anayasanın amir hükmü gereği Sayıştay yargısında Danıştay kararlarının esas alınma zorunluluğu yalnızca vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkındaki kararlar ile ilgili olup, yine Anayasada Sayıştay’ın kesinleşmiş kararları hakkında idari yargı yoluna başvurulamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Bu itibarla, kamu zararı tutarına ilişkin olarak yapılan savunma hariç diğer savunmaların kabulü mümkün görülmemiş olup sorguda kamu zararı olduğu iddia edilen …………….TL’nin …………….TL’si hakkında yapılan savunmalar neticesinde ilişilecek husus bulunmadığına, ayrıntısı aşağıda yer alan tabloda gösterilen ve kamu zararı olduğu değerlendirilen …………….-TL’nin …………….müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,
Karşı Oy,
Üye …………….’un karşı oy gerekçesi:
Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Bu bağlamda 4688 sayılı Kanun’un “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci ve Geçici 14’üncü maddesi ile 375 sayılı KHK nin Ek 15’nci maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde Belediye personeline sosyal denge tazminatı ödenebilmektedir. Ancak, uygulamada belediye personeline ödenen sosyal denge tazminatının tavan tutarının belirlenmesine esas teşkil eden “aylık” kavramının dar anlamda yorumlanmasından kaynaklanan bir tereddüt meydana gelmektedir. Zira, toplu sözleşmede bahsedilen aylık kavramı sadece gösterge ve ek gösterge aylıklarının toplamını ifade etmemektedir. Bu tanıma taban aylık ve kıdem aylık tutarlarının da dahil edilmek suretiyle sosyal denge tazminatı ödemesine ilişkin tavan tutarın tespit edilmesi gerekir. Çünkü, aylık kavramı ve kapsamı 657 sayılı Kanun’un 50 yılı aşan uygulama sürecinde değişiklikler geçirmiştir. Aşınan aylık unsurunun yerine yeni ve ek unsurlar ilave edilmiştir. Günümüzde ise kamu görevlilerine genel olarak temel maaş, zam ve tazminatlar ile sosyal yardımlar adıyla üç başlık altında aylık ödemesi yapılmaktadır. Analitik bütçe sınıflandırmasında da temel maaş unsurları “Bir kadroya dayalı olarak istihdam edilenlere ilgili mevzuatına göre yapılan aylık, ek gösterge, kıdem aylığı ve taban aylığı ödemeleri, …” olarak tanımlanmıştır.
Buradan hareketle “en yüksek Devlet memuru aylığı” kavramını dar anlamda düşünmek ve değerlendirmek günümüz uygulamasındaki gerçekliğe uygun düşmez. Ayrıca, 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde geçen, “ … Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir...” ibaresindeki “ortalama aylık ödeme” kavramının da sosyal denge tazminatı ödemelerinin değerlendirmelerinde dikkate alınması gerekir.
Özetle, “en yüksek devlet memuru aylığı” nın geniş anlamda ve güncel yorumu dikkate alındığında, … Belediyesi tarafından personeline ödenen sosyal denge tazminatı ödemesinin aylık tutarlarının kamu zararı meydana getirecek bir meblağa ulaşmadığı değerlendirilmektedir.
Belirtilen gerekçelerle, konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerektiğinden çoğunluk görüşüne katılmıyorum.