Usulsüz Ödeme Yapılması
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, …………… Belediyesinde, 2015 yılında yapılan harcamalara ilişkin düzenlenen bazı ödeme emri ve eki belgelerin yasal olarak görevli olan Muhasebe Yetkilisi (……………) yerine görevli ve yetkili olmayan kişilerce imzalandığı veya imza olmadan ödeme yapıldığı görülmüştür.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun, “Devlet Memurlarının Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Devlet memurları kanun, tüzük ve yönetmeliklerde belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.” denilmektedir.
“Kişisel Sorumluk ve Zarar” başlıklı 12’nci maddesinin ikinci fıkrasında, “Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır.” hükmü yer almaktadır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Malî Hizmetler Birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinde,
“Kamu idarelerinde aşağıda sayılan görevler, malî hizmetler birimi tarafından yürütülür:
…
k) Malî kanunlarla ilgili diğer mevzuatın uygulanması konusunda üst yöneticiye ve harcama yetkililerine gerekli bilgileri sağlamak ve danışmanlık yapmak.
…
Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez. Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol görevini yürütenler malî işlem sürecinde görev alamazlar.
…”
“Muhasebe Hizmeti ve Muhasebe Yetkilisinin Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde,
“Muhasebe hizmeti, gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Memuriyet kadro ve unvanlarının muhasebe yetkilisi niteliğine etkisi yoktur.
Muhasebe yetkilisi, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumludur. 9.12.1994 tarihli ve 4059 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.
Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde,
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
Kontrol etmekle yükümlüdür.
Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.
…
Muhasebe yetkilileri, 34 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki ödemeye ilişkin hükümler ile bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen ödemeye ilişkin kontrol yükümlülüklerinden dolayı sorumludur. Muhasebe yetkililerinin bu Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır. (Ek cümle: 22/12/2005-5436/10 md., Değişik: 24/7/2008-5793/35 md.) Muhasebe yetkililerinin görev ve yetkilerinin yardımcılarına devredilmesine, muhasebe yetkililerinin herhangi bir nedenle görevlerinden ayrılmalarında muhasebe hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin düzenleme yapmaya ve sertifika sınavlarına girmeye hak kazanılması bakımından muhasebe yetkilisi yardımcısı eşiti görevleri belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. (1)
Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmeleri, yetkileri, denetimi, tutacakları defter ve belgeler ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
denilmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu ‘Kamu Zararı’ başlıklı 71’inci maddesinde,
“Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
f) (Mülga:22/12/2005-5436/10 md.)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır.”
hükmü bulunmaktadır.
Mahalli idareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “102 Banka Hesabı” başlıklı 55 ve 56’ncı maddelerinde,
“Hesabın niteliği
Bu hesap, kurum adına bankaya yatırılan paralar ve bankaya takas için verilen çeklerden, takas işlemi tamamlananlar ile düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden ilgililerine ödendiği veya gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarlarının kaydı için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
Banka hesabına ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir.
a) Bankaya yapılan teslimat, bankaca yapılacak tahsilat ve bankadan yaptırılacak ödemeler
Kurumunca bir gün içerisinde tahsil edilen paralardan, ertesi gün kasadan yapılacak ödemeler için Maliye Bakanlığınca Genel Bütçe için belirlenen tutarlar alıkonularak fazlası düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile bankaya yatırılır. Bankaca, kurum adına vergi tahsil alındısı ile yapılan vergi ve benzeri tahsilat, gün sonlarında düzenlenecek vergi tahsil alındıları günlük icmal cetveli ile kuruma bildirilir. Bankalarca muhasebe birimleri adına yapılan diğer tahsilat için, teslimat müzekkeresi düzenlenmez. Bu tür tutarlar bankadan alınacak hesap özet cetveline göre kayıtlara alınır.
…
b) Kurumun banka hesabından yapılacak ödemeler ve aktarmalar ile bankalar nezdinde açtırılacak krediler
Kurumun hesaplarının bulunduğu bankalardan nakden yaptırılacak ödemeler için bu bankaların kendi çekleri, ödeme yapılacak kişilerin hesaplarına yapılacak aktarmalar ile bankalar nezdinde açtırılan krediler için “gönderme emri” (Örnek-51) düzenlenir. Kurumun döviz cinsinden ödemelerinde döviz gönderme emri (Örnek-52 ) kullanılır.
c) Banka hesap özet cetveli
Kurumun hesabının bulunduğu bankalarca, bir gün içerisinde kurum adına tahsil edilen paraların miktarları ile karşılığında onaylanan veya düzenlenen alındıların tarih ve numaralarını, kurum adına ödenen veya gönderilen paraların miktarları ile bunlara ait çek ve gönderme emirlerinin tarih ve numaralarını gösteren iki nüsha banka hesap özet cetveli düzenlenerek ertesi gün kuruma gönderilir. Banka hesap özet cetvelinin bir nüshası muhasebe işlem fişine bağlanır, diğer nüshası ise açılacak bir dosyada muhafaza edilir. Tahsilat ve ödemeleri ayrıntılı olarak gösteren cetvelin bankaca, ertesi gün doldurularak onaylandıktan sonra teslimat müzekkeresi ve gönderme emirlerinin ikinci nüshalarıyla birlikte kuruma gönderilmesi ve kurumun da bu cetveli araması gerekir………..’’ denilmektedir.
Aynı Yönetmeliğin “103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı (-)” başlıklı 58 ve 59’uncu maddelerinde,
“Hesabın niteliği
Bu hesap, kurumun bankadan çekle veya gönderme emri ile yaptıracakları ödeme ve göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
(1) Kurumun hesabının bulunduğu bankalardan yaptırılacak ödemeler için bu bankaların kendi çekleri düzenlenir. Çekin tamamı doldurulduktan sonra dipkoçanı, çeki alana imza ettirilerek ikinci parçası ilgiliye verilir.
(2) Çeklerin rakam ve yazı ile okunaklı bir şekilde ve mürekkepli kalemle yazılması gerekir. Düzenlenen çekin numarası ilgili ödeme emri veya diğer ödeme belgelerinin özel sütunlarına ayrı ayrı yazılır. Hatalı düzenlenen çekler iptal edilerek yenisi düzenlenir. İptal edilen çek dipkoçanına iliştirilerek saklanır.
(3) Kurumca tahakkuk ettirilerek banka hesabından ilgililerin banka hesaplarına gönderilecek olan tutarlar ile bankalarda açtırılan krediler için gönderme emri düzenlenir. Gönderme emrinde, açtırılacak kredinin veya gönderilecek paranın ne şekilde ve ne gibi belge karşılığında ödeneceği açıklanır.
(4) İki nüsha olan gönderme emri yetkilisince görevlendirilecek bir memur tarafından günlük olarak banka yetkililerine zimmetle teslim edilir. Bu konuda görevlendirilecek memurun adı, soyadı ve imza örneği daha önce bankaya yazılı olarak bildirilir. Teslim işlemi, ilgili birimce iki nüsha olarak düzenlenen “gönderme emri teslim tutanağı”nın (Örnek-53) banka yetkilisine imzalatılması suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası bankada alıkonulur, ikinci nüshası ise görevli memura geri verilir ve bu nüsha açılacak ayrı bir dosya da tarih sırasına göre saklanır. Bankaca, gönderme emrinin bir nüshası alıkonulup, bir nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba aktarılmasından sonra onaylanarak banka hesap özet cetveli ile birlikte kuruma iade edilir.
……’’ denilmektedir.
Görüldüğü üzere 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu üst yönetici, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve muhasebe yetkilisini görev bazında çok açık bir şekilde ayrıştırmıştır. İlgili Kanun Üst Yönetici ile Muhasebe Yetkilisini tek ve farklı bir kişi olarak tanımlamış olup bu görevlilerin alternatiflerini sadece izin veya rapor vb. durumlarda geçici olarak mümkün kılmıştır. Kurum adına herhangi bir ödeme yapılabilmesi yetkisi sadece muhasebe yetkilisine tanınmıştır. Muhasebe yetkilisi herhangi bir harcama kararı alamaz, ancak gerekli belgeler ve şartlar mevzuata uygunsa ödeme yapabilir. Mahalli idare birimi olan belediyede Üst Yönetici olan Belediye Başkanı dahil başka hiçbir kimsenin kurum bütçesinden ödeme yapma yetkisi bulunmamaktadır. Kanun bu durumu engellemek için harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisi görevlerinin birleşemeyeceğini açıkça belirtmiştir.
Kurum bütçesinden banka aracılığı ile herhangi bir ödemenin yapılabilmesi için ya banka çeki kullanılmalı ya da gönderme emri düzenlenmelidir. Gönderme emri muhasebe yetkilisi tarafından imzalanarak düzenlenir. Muhasebe yetkilisi ve muhasebe yetkilisi mutemetlerinin isim, soy isim, imza sirküleri vb. tüm bilgileri bankada bulunmalıdır. Ödemeler ancak bu kişilerin imzası ile düzenledikleri belgeler çerçevesinde yapılabilir. Ayrıca Kurumun hesaplarının bulunduğu bankalardan nakden yaptırılacak ödemeler için bu bankaların kendi çekleri düzenlenir. Çekin tamamı doldurulduktan sonra dipkoçanı, çeki alana imza ettirilerek ikinci parçası ilgiliye verilir. Düzenlenen çekin numarası ilgili ödeme emri veya diğer ödeme belgelerinin özel sütunlarına ayrı ayrı yazılır.
…………… Belediyesi tarafından belirlenmiş olan dar gelirli vatandaşlara kömür yardımı için mal temininde, ilgili belediyenin Muhasebe Yetkilisi (……………) tarafından imzalanması gereken ödeme emri ve gönderme emrinin, görevli ve yetkili olmayan kişiler tarafından imzalanması veya imzalanmadan ödeme yapılması yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine açık aykırılık teşkil etmekte ve usulsüz ödemeler 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun ‘Kamu Zararı’ başlıklı 71’inci maddesinin g bendi uyarınca yani mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması kapsamında kamu zararı teşkil etmektedir.
Sorumlular Harcama Yetkilisi sıfatıyla evrakı imzalayan Belediye Başkanı …………… ile Gerçekleştirme Görevlileri ……………tarafından yapılan savunmada, sorguda bahsi geçen ……………numaralı ödeme emri belgelerinin Muhasebe Yetkilisi tarafından imzalanmadan ödenmesiyle ilgili bilgilerinin olmadığı belirtilmişse,
…numaralı ödeme emri belgesiyle ……………tarihinde ……… TL’lik bir ödeme yapılmış olup ilgili evrakı Harcama Yetkilisi sıfatıyla ……………ve Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla ise ……………imzalamıştır. Bu ödeme emri belgesi incelendiğinde ödemenin banka çeki aracılığı ile yapıldığı tespit edilmiştir. … ödeme emri belgesinin sağ üst tarafında çeki alan kişi olarak ……………isimli personel gözükmekte ve ilgili evrakta Çek Emri No olarak, …….. numarası gözükmektedir. T.C. Vakıflar Bankası …………… şubesine ait olan çek …………… ismine kesilmiştir. İlgili çeki keşide eden olarak Belediye Başkanı ……………’nın imzası T.C. Vakıflar Bankası …………… şubesinde olan …………… numaralı çekte görülmüştür. ….. ödeme emri belgesiyle sıralı olan …………… ödeme emri belgelerinde de bu işlem sırası aynı olup hepsi Çek Emri No olarak, …………… numarasını taşımakta ve …………… evraklara ait harcama tutarı aynı zamanda …………… nolu çekteki toplam tutar olup ……………TL’dir. T.C. …………… Bankası …………… Şubesi tarafından gönderilen ve ekli evraklar arasında olan …… tarihine ait hesap hareketleri ilgili çek bedelinin ……………’a ödendiğini göstermektedir. …………… o dönemde …………… Belediyesinde taşeron personel olup şoför olarak çalışmaktadır. Yine …………… ödeme emri belgerinde sorumlular Harcama Yetkilisi sıfatıyla …………… ve Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla ise …………… (Eğitmen) olup aynı işlem silsilesi bu evraklarda da devam ettirilmiş ve ödeme yöntemi olarak yine çek kullanılmıştır. … ödeme emri belgesine ait ……………TL için …………… çek, ….. ödeme emri belgesine ait ……………TL için …………… çek ve … ödeme emri belgesine ait ……………TL için …………… çek ……………’ya verilmiş ve ilgili bankadan çeklerin karşılığı olan tutar bir başka belediye çalışanı tarafından tahsil edilmiştir. … ve … ödeme emri belgelerinde Gerçekleştirme Görevlisi değişmiş ve …………… (İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdür vekili) isimli personel olmuş ancak işlem silsilesi değişmemiştir. … ödeme emri belgesine ait ……………TL ve … ödeme emri belgesine ait ……………TL için … çek ……………’a verilmiş ve ilgili bankadan çek karşılığı olan tutarı bir başka belediye çalışanı tahsil etmiştir. … numaralı ödeme emri belgesinin eklerinde mevcut olan gönderme emrini ise Belediye Başkanı ……………imzalamıştır. Yine diğer sorumlular ……………ve ……………’da yapılan ödemelerin tüm süreçlerinde bulunmuşlardır.
Yasal olmayan işlemler silsilesine ait …………… ödeme emri belgelerinin ekinde, ilgili tarihlerde görevli ve yetkili olup, izinli olmayan Muhasebe Yetkilisi ……………ve Muhasebe elemanı ……………tarafından düzenlenmiş tutanaklar bulunmaktadır. İlgili tutanaklarda bu ödeme emri belgeleri ile ödenen tutarın kontrolleri dışında ödenmiş olduğu ve ödeme aşamasında herhangi bir dahillerinin olmadığı açıkça yazılmıştır.
Dolayısıyla sorumlular olan ……………’un görevli Muhasebe Yetkilisi yerine görevli ve yetkili olmayan kişiler tarafından imzalanarak veya imzalanmadan ödeme yapılmasıyla ilgili bilgilerinin olmadığı şeklindeki savunmalarının kabulü mümkün değildir.
Bu itibarla ……………numaralı ödeme emri belgelerinde yer alan tutarın Muhasebe Yetkilisi imzası olmadan ödenmesi sonucu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun ‘Kamu Zararı’ başlıklı 71’inci maddesinin g bendi uyarınca yani mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması kapsamında oluşan ……………-TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi sıfatıyla evrakı imzalayan Belediye Başkanı ……………ile Gerçekleştirme Görevlileri ……………’a müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,