Mahalli müşterek ihtiyaç niteliğinde olmayan, bir derneğin kuruluş yıldönümü etkinliklerine ilişkin harcamaların, belediye meclisi kararı veya ortak bir proje olmaksızın, belediye bütçesinden karşılanması
…….. tarihli ve ….. sayılı İlamın ……..’inci maddesi ile tazminine hükmolunan konu ile ilgili olarak Temyiz Kurulunun ……. tarih ve …….. numaralı bozma kararı üzerine 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
Anılan İlamın …….’inci maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre mahalli müşterek ihtiyaç niteliğinde olmayan, bir derneğin kuruluş yıldönümü etkinliklerine ilişkin harcamaların, belediye meclisi kararı veya ortak bir proje olmaksızın, belediye bütçesinden karşılanması sonucu kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle ……..-TL’nin tazminine karar verilmişti.
Bu tazmin hükmüne karşı sorumlulardan Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) ……..’in Sayıştay Temyiz Kuruluna yaptığı temyiz başvurusu üzerine, anılan Kurulca …… tarih ve ….. tutanak sayılı İlamla,
Konunun esası açısından verilen tazmin hükmünde hukuki anlamda bir sorun bulunmadığı,
Ancak, kamu zararı ile ilgili olarak verilen Sayıştay Genel Kurulunun 14.6.2007 tarih 5189/1 sayılı Kararında sorumluluk hukuku bakımından kamu görevlileri için 5018 sayılı Kanun’dan önce kusursuz sorumluluk (objektif) ilkesinin geçerli olduğu, 5018 sayılı Kanun’la bu ilkeden vazgeçilip kusur sorumluluğu (sübjektif) ilkesinin benimsendiği, işlemlerin tek başına mevzuata aykırı olmasının, bu işlemleri yapan kamu görevlilerinin sorumlu tutulmaları için yeterli olmadığının belirtildiği, başka bir ifadeyle, eskiden bir işlemin mevzuata aykırı olması tazmin hükmü vermek için yeterli iken, 5018 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra, mevzuata aykırılığın yanı sıra kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinin varlığının da ispatlanmasının gerekli olacağının ifade edildiği,
Buna göre kamu zararının kişiler açısından gerçekleşebilmesi için kusur sorumluluğu ilkesi benimsenmiş olup bu bakımdan zararın kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda oluşması bir başka ifadeyle illiyet bağının bulunması gerektiği,
Bu itibarla, ……… Belediye Başkanlığı Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğünün 13.2.2014 tarihli ve 396 sayılı Başkan “Olur”unu “Uygun görüşle arz” eden Belediye Başkan Yardımcısı …….’ın anılan “Olur”u imzalanmış olması nedeniyle sorumluluğa dâhil edilmesi, Muhasebe Yetkilisi …….. ve teknik şartname ile işin yapıldığına dair düzenlenen tutanağı hazırlayan, piyasa fiyat araştırması ve yaklaşık maliyet hesap cetvelini düzenleyen Memurlar …… ve …………’in sorumlu tutulmaması gerektiği gerekçesiyle,
Söz konusu tazmin hükmün sorumluluk yönünden bozulmasına ve tazmin hükmünün ilamda adı geçen sorumlulardan Muhasebe Yetkilisi ……… ile Gerçekleştirme Görevlileri Memurlar ……. ve ……….’in uhdesinden kaldırılmasını ve “Olur”u imzalayan Belediye Başkan Yardımcısı .……….’a da sorumluluk tevcih edilmesini teminen yeniden hüküm tesisi için dosyanın Dairemize gönderilmesine karar verilmiştir.
Sorumlulardan ……….. tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvuruları üzerine ise anılan Kurulca ….. tarih ve ……… tutanak sayılı İlamlarla, söz konusu tazmin hükmü Temyiz Kurulunun yukarıda belirtilen İlamı ile bozulduğundan sorumluların işbu madde ile ilgili itirazları üzerine Kurulca yapılacak işlem olmadığına ancak, aynı mahiyette olan bu dosyaların gereği yapılmak üzere sözü edilen dosya ile birleştirilerek Dairemize TEVDİİNE karar verilmiştir.
Temyiz Kurulunun anılan kararlarına istinaden Dairemize gönderilen söz konusu dosyaların birleştirilerek incelenmesi sonucunda gereği düşünüldü,
Kamu zararı ile ilgili olarak verilen Sayıştay Genel Kurulunun 14.6.2007 tarih 5189/1 sayılı Kararında sorumluluk hukuku bakımından kamu görevlileri için 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’ndan önce kusursuz sorumluluk (objektif) ilkesinin geçerli olduğu, 5018 sayılı Kanun’la bu ilkeden vazgeçilip kusur sorumluluğu (sübjektif) ilkesinin benimsendiği, işlemlerin tek başına mevzuata aykırı olmasının, bu işlemleri yapan kamu görevlilerinin sorumlu tutulmaları için yeterli olmadığı belirtilmiştir. Başka bir ifadeyle, eskiden bir işlemin mevzuata aykırı olması tazmin hükmü vermek için yeterli iken, 5018 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra, mevzuata aykırılığın yanı sıra kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinin varlığının da ispatlanmasının gerekli olacağı ifade edilmiştir.
Bu doğrultuda, 5018 sayılı Kanun’a göre mali sorumluluğun oluşabilmesi için, Kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem, eylem bulunması, ortada bir kamu zararı olması, mevzuata aykırı karar, işlem ve eylemle zarar arasında bir illiyet olması gerekmektedir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine, işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.
Giderin çeşidine göre aranacak gerçekleştirme belgelerinin şekil ve türleri, kamu borç yönetimine ilişkin olanlarda Hazine Müsteşarlığının uygun görüşünün alınması kaydıyla, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri için Maliye Bakanlığınca, mahallî idareler için İçişleri Bakanlığınca, sosyal güvenlik kurumları için de bağlı veya ilgili oldukları bakanlıklar tarafından, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınmak suretiyle çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.”
denilmektedir.
Benzer şekilde 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluğu ile ilgili olarak,
“b) Ödeme Emri Belgesine Eklenmesi Gereken Taahhüt ve Tahakkuk Belgelerine İlişkin Sorumluluk
5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanmış ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Öte yandan anılan maddede, bir mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğunun belirlenmesinde, bu görevlilerin yetkili ve görevli olması ve yapılan giderin de bu görevlilerce düzenlenen belgeye dayanıyor olması hususlarına bakılması gerekmektedir. Yani mali işlemin gerçekleştirilmesinde, görevli olanların imzası olmadan ödeme belgesinin tamamlanmış sayılmaması gerekmektedir.
Bu nedenle, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen veya bu belgeleri kabul eden gerçekleştirme görevlilerinin, bu görevleriyle ilgili olarak yapmaları gereken iş ve işlemlerle sınırlı olarak harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine” denilmektedir.
Diğer yandan Muhasebe Yetkilisinin sorumluluğu ise 5018 sayılı Kanun’un “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde:
“Muhasebe hizmeti, gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Memuriyet kadro ve unvanlarının muhasebe yetkilisi niteliğine etkisi yoktur.
Muhasebe yetkilisi, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumludur. 9.12.1994 tarihli ve 4059 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.
Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde,
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
Kontrol etmekle yükümlüdür.
Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.
Muhasebe yetkilileri işlemlerine ilişkin defter, kayıt ve belgeleri muhafaza eder ve denetime hazır bulundurur.
Muhasebe yetkilileri, 34 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki ödemeye ilişkin hükümler ile bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen ödemeye ilişkin kontrol yükümlülüklerinden dolayı sorumludur. Muhasebe yetkililerinin bu Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır. Muhasebe yetkililerinin görev ve yetkilerinin yardımcılarına devredilmesine, muhasebe yetkililerinin herhangi bir nedenle görevlerinden ayrılmalarında muhasebe hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin düzenleme yapmaya ve sertifika sınavlarına girmeye hak kazanılması bakımından muhasebe yetkilisi yardımcısı eşiti görevleri belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmeleri, yetkileri, denetimi, tutacakları defter ve belgeler ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
şeklinde düzenlenmiştir.
Buna göre kanun koyucu muhasebe yetkililerinin sorumluluklarını açıkça belirleyerek ödeme aşamasında ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde, yetkililerin imzasını, ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını, maddi hata bulunup bulunmadığını ve hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri kontrol etmekle yükümlü olup, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamayacaktır. Muhasebe yetkilileri, 5018 sayılı Kanun’un 34’üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki ödemeye ilişkin hükümler ile 61’inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen ödemeye ilişkin kontrol yükümlülüklerinden dolayı sorumludur. Muhasebe yetkililerinin 5018 sayılı Kanun’a göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır.
Buna göre kamu zararının kişiler açısından gerçekleşebilmesi için kusur sorumluluğu ilkesi benimsenmiş olup bu bakımdan zararın kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda oluşması bir başka ifadeyle illiyet bağının bulunması gerekmektedir
Ek Rapora ekli belgelerin incelenmesinden, ..... Belediye Başkanlığı Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğünün 13.2.2014 tarihli ve 396 sayılı Başkan “Olur”unda “Belediyemiz ve Rotary Federasyonunun işbirliği ile “Dünya Barış ve Anlayış Haftası” kapsamında ..... caddesinde 22 Şubat 2014 tarihinde tüm gün sürmesi beklenen bir etkinlik organizasyonu düzenlenmesi düşünülmektedir. Söz konusu organizasyonun düzenlenebilmesi ile ilgili işlemlere başlanabilmesi amacıyla gerekli olan OLUR’un verilmesi hususunu arz ederim.” şeklinde onay verildiği, söz konusu “Olur”un Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdür Vekili ……… tarafından teklif edildiği, Belediye Başkan Yardımcısı ……… tarafından “Uygun görüşle arz olun”duğu ve Belediye Başkanı tarafından imzalanarak onaylandığı,
Memurlar ….. ve …….. ise, teknik şartname ile işin yapıldığına dair düzenlenen tutanağı hazırladıkları, piyasa fiyat araştırması ve yaklaşık maliyet hesap cetvelini düzenledikleri,
görülmektedir.
Bu itibarla, ……… Belediye Başkanlığı Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğünün ………. tarihli ve …… sayılı Başkan “Olur”unu “Uygun görüşle arz” eden Belediye Başkan Yardımcısı ……… anılan “Olur”u imzalanmış olması nedeniyle sorumluluğa dâhil edilmesi, Muhasebe Yetkilisi ……… ve teknik şartname ile işin yapıldığına dair düzenlenen tutanağı hazırlayan, piyasa fiyat araştırması ve yaklaşık maliyet hesap cetvelini düzenleyen Memurlar Duygu ………… sorumlu tutulmaması gerekmektedir.
Her ne kadar Temyiz Kurulunun söz konusu bozma kararına istinaden düzenlenen ek sorgu üzerine savunma gönderen Gerçekleştirme Görevlisi (Belediye Başkan Yardımcısı) .......tarafından ''Dünya Anlayış ve Barış Haftası kapsamında düzenlenen etkinlik organizasyonu '' işi ile ilgili işlemlerin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d doğrudan temin yöntemi ile hizmet alımı şeklinde Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’ne uygun düzenlenmiş ve ödeme emri belgesi hazırlanmak suretiyle ödemesi yapılmış olduğu, söz konusu etkinliğin, evrensel yaklaşımlar doğrultusunda hareket etmeye katkıda bulunmak nedeniyle, Dünya Barış Gününde halka açık bir alanda ve .... halkından ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarından temsilcilerin katılımıyla gerçekleştirilmiş olup, yüklenici tarafından yapılacağı şartnamede belirtilen tüm işler şartnamesine uygun olarak tamamlandığı, yapılan işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmüş ise de,
Dosya kapsamında yer alan belge ve bilgilerin incelenmesi sonucunda, gerçekleştirilen organizasyonun mahalli müşterek ihtiyaç niteliğinde olmadığı, salt bir derneğin kuruluş yıldönümü kutlamalarına münhasır olduğu değerlendirilmektedir………. tarihli ve ………. sayılı Başkanlık “Olur” unda Belediyenin ve Rotary Federasyonunun işbirliği ile “Dünya Barış ve Anlayış Haftası” kapsamında 22 Şubat 2014 tarihinde tüm gün sürmesi beklenen bir etkinlik organizasyonu düzenlenmesi öngörülmesine rağmen yapılan harcamanın tamamının belediye tarafından üstlenildiği ve gerçekleşen faaliyet nedeniyle herhangi bir ortak proje yapılmadığı görülmektedir. Bu itibarla, 5393 sayılı Kanun’a göre müşterek ihtiyaç niteliğinde ve dolayısıyla belediyenin görev ve sorumlulukları arasında olmayan söz konusu giderlerin belediye bütçesinden karşılanması mevzuata aykırıdır.
Öte yandan, …….. tarafından, anılan işin yapılması aşamasında, şahsının imzasının, sadece Başkanlık Makamı adına verilen Olur’da bulunduğu, daha sonraki aşamalarda hiçbir dahlinin bulunmadığı, 5189 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararındaki hükümler karşısında, tarafının herhangi bir sorumluluğu bulunmadığı ileri sürülmüş ise de, ……. tarihli ve …….. sayılı Başkan “Olur”unu “Uygun görüşle arz” eden Belediye Başkan Yardımcısı ………. anılan “Olur”u imzalanmış olması neticesinde harcama gerçekleştiğinden, ………… ile yapılan ödeme arasındaki illiyet bulunmaktadır.
Bu itibarla, yapılan açıklamalar uyarınca mahalli müşterek ihtiyaç niteliğinde olmayan ve ayrıca belediye meclisi kararı veya ortak bir proje olmaksızın, bir derneğin kuruluş yıldönümü etkinliklerine ilişkin harcamaların belediye bütçesinin temsil ve tanıtım giderleri faslından ödenmesi sonucu oluşan ……..-TL kamu zararının,
Üst Yönetici . ve Diğer Gerçekleştirme Görevlisi …….. müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle ödettirilmesine,
Söz konusu kamu zararından, Muhasebe Yetkilisi ………ile teknik şartname ile işin yapıldığına dair düzenlenen tutanağı hazırlayan ve piyasa fiyat araştırması ve yaklaşık maliyet hesap cetvelini düzenleyen Gerçekleştirme Görevlileri: …….. ve (Memur) ………… sorumlu tutulmamasına,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İşbu ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.