Yol ve Yemek Ücreti
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, ... Büyükşehir Belediyesi Muhtelif Daire Başkanlıkları tarafından birim fiyat sözleşme ile ihale edilen personel hizmet alımı işlerinde, ulusal bayram, genel tatil, idari tatil ve izin günlerinde fiilen çalışmayan personele yol ve yemek ücreti görülmüştür.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde yaklaşık maliyet” başlıklı 10’uncu maddesinde,
(1) Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde, personel maliyeti, tarım dışında ve 16 yaşından büyük işçiler için belirlenmiş brüt asgari ücret tutarı ile bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı toplamından az olmamak üzere bulunan maliyetler dikkate alınarak hesaplanır.
(2) (Değişik: 7/6/2014–29023 R.G./ 4.md.) İhale konusu işte çalışacak personele ilişkin yemek, yol gibi maliyetlerin teklif fiyatına dahil edilmesinin öngörüldüğü hallerde, yukarıda yapılan hesaplamalara, bu maliyetlerin brüt tutarları da eklenir. Ayrıca personele nakdi olarak ödenmesi öngörülen yemek ve yol bedelinin günlük brüt tutarları ile söz konusu yemek ve yol bedellerinin bir ayda kaç gün üzerinden verileceği idari şartnamede gösterilir.”
denilmektedir.
22.08.2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, Kamu İhale Genel Tebliği’nin,
78.9’uncu maddesinde, “İhale konusu işte çalışacak personele ilişkin yemek ve yol maliyetlerinin istekli tarafından karşılanmasının öngörüldüğü hallerde, bu maliyetlerin brüt tutarları dikkate alınacaktır.”,
78.10’uncu maddesinde, “Nakdi olarak ödenecek brüt yemek ve yol bedeli üzerinden işveren sigorta primi ayrıca hesaplanacak ve yemek bedeli hesaplanırken yemek prim istisna tutarı da dikkate alınacaktır.”,
78.13’üncü maddesinde,
“Yemek ve yol bedelinin nakdi olarak ödeneceği öngörülen ihalelerin idari şartnamelerinde, yemek ve yol bedelinin günlük brüt tutarları ve ayda kaç gün ödeneceği yazılacak, bu brüt tutarların nakdi olarak ödeneceği ve ücret bordrosunda gösterileceği açıkça belirtilecektir. Her ay 30 gün olarak kabul edilecek ve bazı ayların 30 günden daha fazla ya da eksik günleri dikkate alınmayacaktır. İdari şartnamede 26 veya 22 olarak belirlenen aylık gün sayısı üzerinden hesaplama yapılacak ve 31 veya 28 gün olan aylardaki fiili gün sayısı dikkate alınmayacaktır. Yemek ve yol için aylık gün sayısı belirlenmemiş ise 26 gün olarak hesaplama yapılacaktır.
(Ek paragraf:RG-7/6/2014-29023) Bununla birlikte, hafta tatili ve genel tatil günleri dahil 30 günden daha kısa süreli çalışma yapılması öngörülen aylar ile takvim yılına göre 28 veya 29 günden daha kısa süreli çalışma yapılması öngörülen Şubat ayı (artık gün/kıst ay) kapsamında çalışılacak toplam gün sayısı ile bu süre içerisinde yemek ve yol bedeli verilecek gün sayısının, idari şartnamenin ilgili maddesinde belirtilmesi gerekmektedir.”,
hükümleri bulunmaktadır.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemelere göre, idareler, yol ve yemek bedelinin nakdi olarak ödenmesini öngörürlerse ihalelerin idari şartnamelerinde düzenleme yapmak zorundadırlar. Bu düzenlemede, yemek ve yol yardımının günlük brüt tutarlarına, yardımın ayda kaç gün yapılacağına, ücret bordrosunda gösterileceğine, haftalık çalışılan gün sayısına göre yardımların 22 ya da 26 gün üzerinden yapılacağına dair bilgiler yer alacaktır. Diğer yandan Tebliğ’de, yardımların 22 gün ya da 26 gün üzerinden yapılacağına dair bilgi yoksa maliyet hesaplamalarında 26 günün dikkate alınacağı da kayıt altına alınmıştır.
4857 İş Kanunu’nun “Tatil ücretine girmeyen kısımlar” başlıklı 50’nci maddesinde,
“Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.”
Aynı Kanun’un “Yıllık izin ücreti” başlıklı 57’nci maddesinde,
“İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.
Bu ücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır.”
denilmektedir.
Diğer yandan, 4857 sayılı İş Kanunu’nun yukarıda belirtilen maddelerinde de, sosyal yardımlar için verilen ücretlerin tatil ücretinin hesabında dikkate alınmayacağı ve yıllık izinli olunan günlere ilişkin ücretin hesaplanmasında da söz konusu hükmün geçerli olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, yemek ve yol bedelleri de birer sosyal yardım olduğundan yıllık izin, genel tatil, hafta tatili veya raporlu olma gibi çalışılmayan günlerde ödenmemesi gerekmektedir. Zira Kamu İhale Genel Tebliğindeki yemek ve yol bedellerinin 22 ya da 26 gün üzerinden ödenmesi gerektiğine ilişkin düzenlemenin de İş Kanunu’ndaki hükümler ile paralellik gösterdiği ve yemek ve yol bedelinin personelin iş başında ve işverenin emrinde olduğu günler için fiili çalışma karşılığında verilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere hem personele ödenen yol ve yemek ücretlerinin çalışma karşığı ödenmesinin gerektiği hem de yüklenici için maliyet teşkil etmeyen tutarlara ilişkin ödeme yapılmaması gerektiği açıktır.
İlişkili ödeme emri belgeleri ve eki diğer belgelerin incelenmesi neticesinde, ... Büyükşehir Belediyediyesi Muhtelif Daire Başkanlıklarınca gerçekleştirilen personel hizmet alımlarına ait idari şartnamelerde yol ve yemek bedelinin 26 gün üzerinden ödeneceğinin belirtildiği, ulusal bayram, genel tatil, idari tatil ve izin günlerinde fiilen çalışmayan personele yol ve yemek ücretinin ödeneceğine ilişkin ise herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, buna rağmen, ulusal bayram, genel tatil, idari tatil ve yıllık izin vb. gibi fiilen çalışılmayan günlerin hakediş ödemelerinde dikkate alınmadığı, bahsedilen günlerde de çalışma yapılmış gibi yemek ve yol ödemesi yapıldığı anlaşılmıştır.
Öte yandan İtfaiye Dairesi Başkanlığınca savunmada özetle, “İtfaiye hizmetlerinin Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 7’nci maddesi gereği 24 saat esasına göre yürütüldüğü, ... İtfaiye Dairesi Başkanlığında 24/48 esasına (24 saat iş,48 saat dinlenme) göre çalışarak bu hizmetlerin yerine getirildiği, 2015 yılı İtfaiye Daire Başkanlığının Hizmet Alım Teknik şartnamesinin 9 ve 10’uncu maddelerinde, İdari şartnamesinin ise 25.3.2. maddesinde yemek ve yol yardımının idare tarafından yapılacağının belirtildiği, Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nde de 24 saat iş 48 saat istirahat şeklinde çalışan itfaiye personeline 3 öğün yemek verileceğinin kayıt altına alındığı” belirtilmiştir.
Birimle ilgili şartnameler incelendiğinde, bu birimde çalışacak yüklenici personelinin de “24 saat iş, 48 saat dinlenme” esasına göre çalışacağının düzenlendiği görülmüştür. Bu düzenleme Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nde yer alan “24 saat iş 48 saat istirahat şeklinde çalışan itfaiye personeline 3 öğün yemek verileceği” hükmü doğrultusunda yeniden değerlendirilmiştir ve İtfaiye Dairesi Başkanlığında istihdam edilen personele ulusal bayram, genel tatil, idari tatil ve yıllık izin günlerinde yol ve yemek bedelinin ödenmesi sebebiyle oluşan kamu zararının sorguda belirtildiği üzere …-TL olmadığı, …TL olduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığının savunmasındaki ek bilgilerin değerlendirilmesi neticesinde ise, ilgili birimde istihdam edilen personele ulusal bayram, genel tatil, idari tatil ve yıllık izin günlerinde yol ve yemek bedelinin ödenmesi sebebiyle oluşan kamu zararının sorguda belirtildiği üzere …TL olmadığı, …TL olduğu görülmüştür.
Bu durumda İdarenin tümü için tespit edilen …-TL kamu zararının …TL’ye … düştüğü anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan Zabıta Dairesi Başkanlığınca savunmada özetle,“İhale kapsamında istenilen personelin özellikleri ile çalışma usul ve esaslarının teknik şartname ve idari şartnamenin ilgili maddelerinde belirtildiği, Belediye Zabıta Yönetmeliğinin 9’uncu maddesi gereği zabıta hizmetlerinin 24 saat esasına göre yürütüldüğü, ... Büyükşehir Belediyesi Zabıta Dairesi Başkanlığında 24 saat esasına göre çalışarak bu hizmetlerin yerine getirildiği, Zabıta Dairesi Başkanlığında görev yapan memur personel gibi yüklenici personelinin de Teknik Şartnamenin 3’üncü maddesine göre çalıştığı, bu nedenle ulusal bayram, genel tatil, idari tatil günlerinde de yüklenici personelinin, diğer memur personel gibi görevini sürdürdüğü” belirtilmiş ise de,
İlgili şartnameler incelendiğinde, bu birim için İtfaiye Dairesi Başkanlığında olduğu gibi, “24 saat iş, 48 saat dinlenme” esasına göre bir çalışmanın düzenlenmediği, istihdam edilen yüklenici personelinin çalışma saatlerinin, çalışma günleri için 08:00-17:00 şeklinde düzenlendiği, dolayısıyla “24 saat iş 48 saat istirahat şeklinde çalışan personele 3 öğün yemek verileceği” kuralının uygulanamayacağı, bu nedenle, Zabıta Dairesi Başkanlığının söz konusu savunmasının kabulü mümkün değildir.
Bu itibarla sorguda kamu zararı olduğu iddia edilen …-TL’nin,
…TL’si hakkında ilişilecek husus bulunmadığına,
... Büyükşehir Belediyesi Muhtelif Daire Başkanlıkları tarafından birim fiyat sözleşme ihale edilen personel hizmet alımı işlerinde, ulusal bayram, genel tatil, idari tatil ve izin günlerinde fiilen çalışmayan personele yol ve yemek ücreti ödenmesi suretiyle oluşan ve ayrıntısı aşağıdaki kamu zararı tablosunda gösterilen …-TL kamu zararının,
…
… TL’nin Harcama Yetkilisi …ve Gerçekleştirme Görevlisi …’ye,
müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine,
anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.