Derneklere mevzuata aykırı bir biçimde maddi yardım yapılması
Asıl ilamın …’nci maddesi ile hüküm dışı bırakılan konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince görüşülmesinin devamına karar verildi.
Anılan İlamın …’nci maddesi ile Derneklere mevzuata aykırı bir biçimde maddi yardım yapılması hususuyla ilgili olarak, ödeme emri bazında sorumlulukların ve sorumluluk tutarlarının yeniden tespitini, .... numaralı ödeme emri ile yapılan yardım ile ilgili çelişkili durumun giderilmesini, ödeme fasıllarının ayrıştırılmasını, yardım niteliğinde olmayan ödemelerin ayrılmasını, ilişilecek husus kalmayan tutarın yeniden belirlenmesini ve kamu zararının yeniden hesaplanmasını teminen düzenlenecek ek raporun Dairemize intikaline değin konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.
Bu defa konuya ilişkin düzenlenen ek rapor ve eklerinin incelenmesi ve duruşmaya katılan sorumlu ve ilgililerin sözlü açıklamalarının dinlenmesi sonucunda, Denetçi tarafından Dairemizin kararı doğrultusunda ilişilecek husus kalmayan tutarın yeniden belirlenerek kamu zararının …..-TL olarak yeniden hesaplandığı ve sorguda belirtilen sorumlular ile birlikte yardımların yapılmasına olur veren ve protokolleri imzalayan Belediye Başkanı, Genel Sekreter Yardımcısı ve sosyal yardımları değerlendirme kararlarını imzalayanların da savunmalarının alındığı böylece dosyadaki eksikliklerin tamamlandığı görülerek gereği düşünüldü:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler. Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir. (Ekfikra:12.l 1.2012-6360/.) 5018 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz... ” denilmektedir.
Sorumluların savunmalarından … tarihinde … Büyükşehir Belediye Meclisinde alınan 385 numaralı kararla, sosyal, kültürel ve sportif alanda şehre katkısı olacağı düşünülen dezavantajlı gruplarla çalışan dernekler (engelli, çocuk, kadın, yaşlı), kültür dernekleri, hemşehri dernekleri, Spor Kulüpleri vb. ile ortak projeler gerçekleştirmek ve etkinlikler yapabilmek için ….. Büyükşehir Belediye Başkanına genel bir yetki verildiği, bununla beraber Sayıştay denetimleri sonucu her dernek için ayrı meclis kararı alınması gerekliliği uyarısı dikkate alınarak adı geçen dernekler için de ayrı ayrı yetki alındığı, bu yetkiye istinaden işbirliği protokolleri imzalandığı, Belediye Başkanına yetki veren meclis kararları mülki idare amirin onayına sunulduğundan 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinin (c) fıkrasında belirtilen “Mülki idare amirinin onayına sunulması” prosedürünün tamamlandığının düşünüldüğü, ayrıca adı geçen derneklerden kamu yararına olmayanlar için ayrı ayrı Valilik oluru alındığı anlaşılmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun “Büyükşehir belediyesinin giderleri” başlıklı 24’üncü maddesinin birinci fıkrasının (o) bendinde spor, sosyal, kültürel ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler, (r) bendinde ise Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun’un 7’nci maddesinin (v) bendinde “… yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek …” belediyenin görevleri arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla, (a)… kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor …., sosyal hizmet ve yardım,…hizmetlerini yapar veya yaptırır…” denilmektedir.
“Belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinde Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.
“Hemşehri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasında, “ Belediye, hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” denilmektedir.
Yine anılan Kanun’un 15’inci maddesinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: a) Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak..” hükmüne yer verilmektedir.
Anılan mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulduğunda, yapılan yardımların doğrudan derneklere verilen yardım niteliğinde olmadığı, üyelerine sosyal, kültürel, sanatsal, tanıtım maksatlı yapıldığı, yani hemşehrilik hukuku kapsamında belediyenin hizmet ve etkinliklerinden faydalandırıldığı ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin (n) bendi uyarınca olur alındığı değerlendirildiğinden, derneklerle ortak proje kapsamında bu hizmetlerin yürütülmesinde mevzuata aykırılık görülmemektedir.
4216 sayılı ödeme emri ile muhtelif etkinliklerde kullanılmak üzere otobüs minibüs kiralama ücreti ödendiğinden söz konusu harcamanın derneklere yardım niteliği taşımadığı, .. ve ...ödeme emirleri ile yapılan yardımların valinin imzasını içeren protokollere dayandığı, ...ödeme emri ile yapılan yardımın temsil ve ağırlama kaleminden yapıldığı, dolayısıyla söz konusu …..-TL harcamanın mevzuata aykırılık taşımadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, anılan İlamın ..’nci maddesiyle verilen hüküm dışı kararının kaldırılmasına ve ….-TL tutarındaki harcamanın,
….-TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına oy birliğiyle,
Geriye kalan ……-TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına oy çokluğuyla,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere karar verildi.
Karşı oy,
Üye … ve …….’ın karşı oy gerekçesi,
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinde, “Gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla, kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.” denilmekte ise de,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin birinci fıkrasına 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesiyle eklenen ek fıkrada, “Ek fıkra: 12/11/2012-6360/19 md.) 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” denilerek 5018 sayılı Kanun’un derneklere yardım yapılmasını öngören 29’uncu maddesi hükmünün belediyelerde uygulanması yasaklanmıştır.
Diğer taraftan, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinin (c) bendinde, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir” hükmü yer almaktadır.
Anılan hükme göre, belediyelerin dernek, vakıf, birlik, kuruluş ve benzeri teşekküllerle ortak hizmet projeleri gerçekleştirmeleri mümkündür. Bunun için ortak hizmet projesi kapsamında yapılacak işin belediyenin görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda olması, belediye meclis kararı alınması ve taraflar arasında bir protokol imzalanması gerekmektedir. Ayrıca kamu yararına çalışan dernekler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları dışındaki diğer dernek ve vakıflarla gerçekleştirilecek ortak hizmet projelerinde, mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekmektedir.
Sorumluların savunmalarında her ne kadar nakdi bir yardım yapılmadığını ve yapılan ayni yardımların Başkanlık oluruna istinaden 5393 sayılı Kanun’un 1,13,14,15 ve 60’ıncı maddeleri gereğince yapıldığını belirtilmiş ise de, anılan Kanun’un zikredilen maddeleri söz konusu yardımların yapılmasına cevaz vermemektedir. 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesi hükmü uyarınca derneklere ortak hizmet projesi dışında nakdi yardım yapılması mümkün değildir. Ancak, belediyeler ve dernekler ortak hizmet projeleri yapabilir. Mevzuat hükümlerinden ve açıklamalardan anlaşılacağı üzere ortak hizmet projesi ile yardım birbirinden farklı kavramlardır. Ortak hizmet projesinde belediye ve derneklerin gerçekleştirilecek hizmette iş bölümü yapmaları, proje kapsamında karşılıklı yükümlülüklerinin belirlenmesi ve belli şartların sağlanması gerekmektedir. Yardım ise tek taraflı olup karşılıksızdır.
Diğer yandan sorumlular savunmalarında belirttikleri ödeme emirleri ile yapılan harcamaların 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinin birinci fıkrasının (n) bendine ve 14’üncü maddesine göre yapıldığını ileri sürmüşler ise de, belediyelerin anılan Kanun’un 14 ve 38’inci maddelerinde sayılan hizmetleri doğrudan gerçekleştirmeleri gerekmektedir
Ancak, Denetçi tarafından derneklere yapılan yardım kapsamında, ... nolu ödeme emri belgesi ile …. Federasyonuna yapılan yardım kamu zararı olarak değerlendirilmişse de ilgili dernek ile ortak hizmet projesi kapsamında protokol düzenlendiği ve protokolün taraf olarak Vali tarafından da imzalanmış olduğu dikkate alındığında ilgili derneğe yapılan ..-TL tutarındaki yardımda mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, … Federasyonuna yapılan....-TL ödeme hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, derneklere mevzuata aykırı şekilde yardım yapılması neticesinde oluşan kalan tutar …..-TL’nin ise sorumlularına müşterek ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmesi gerektiği düşünüldüğünden çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.