Asgari Ücret Fiyat Farkının Hatalı Ödenmesi
…. tarih ve …. sayılı İlamın 6’ncı maddesinin (c) bendiyle tazminine hükmolunan konuyla ilgili olarak Temyiz Kurulunun …. tarih ve …. tutanak sayılı bozma kararı üzerine 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
Anılan İlamın 6’ncı maddesinin (c) bendiyle, ….Belediyesi tarafından ….Ticaret’e (….) ihale edilen ….TL Sözleşme Bedelli “…. Adet Şoför Hizmet Alımı İşi”nde asgari ücret fiyat farklarının hatalı ödenmesi sonucu, sonucu neden olunan kamu zararı tutarı …. TL’nin tazminine karar verilmişti.
Bu tazmin hükmüne karşı sorumlu …. (Muhasebe Yetkilisi) tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvurusu üzerine anılan Kurulca …. tarih ve …. tutanak nolu ilamın 8’inci maddesinde “…. Belediyesi tarafından ….Ticaret’e (….) ihale edilen …. TL Sözleşme Bedelli “…. Şoför Hizmet Alımı İşi”nde, yükleniciye fazla mesai ücretinin de artan brüt asgari ücrete göre yeniden hesaplanması nedeniyle asgari ücret fiyat farklarının hatalı ödenmesi gerekçesiyle tazmin hükmü verildiği görülmüştür.
24.12.2002 tarih ve 2002/5037 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esasların 28.04.2004 tarih ve 2004/7221 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik 8. maddesinde,
“İhale konusu hizmetin gerçekleştirilebilmesi için çalıştırılacak 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi personelin, sayı ve günlük çalışma saatinin belirtilmesi kaydıyla,
a) Asgari ücret tespit komisyonunca ihale (son teklif verme) tarihinde 16 yaşını doldurmuş işçiler için belirlenmiş asgari ücretin değiştirilmesi halinde eski ve yeni asgari ücret arasındaki fark,
b) İhale (son teklif verme) tarihi itibarıyla işveren tarafından karşılanacak olan sosyal sigorta primi ve işsizlik sigortası primine ilişkin toplam tutarda, asgari ücret değişikliği veya sigorta primi alt sınır değişikliği ile prim oranlan değişikliği gibi sebeplerle meydana gelecek fark,
c) 506 sayılı Kanunun 77 nci maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde sözleşmede öngörülen ücret ekleri nedeniyle, işveren tarafından karşılanmakta olan sosyal sigorta primi ve işsizlik sigorta primine ilişkin toplam tutarda meydana gelecek fark, toplamı (a), (b) ve (c) bentleri toplamı, 506 sayılı Kanun gereğince işveren nâm ve hesabına Hazinece yapılacak olan ödemeler de dikkate alınmak suretiyle bu Esasların 7 nci maddesi uygulanmaksızın ödenir veya kesilir.”
denilmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esasların “Asgari ücret ve diğer işçilik maliyetlerindeki değişiklikten kaynaklanan fark” başlıklı 8. maddesinde öngörülen fiyat farkı ödemesinin amacı, ihale tarihinde (son teklif verme tarihinde) geçerli olan asgari değişmesi nedeniyle işçilik maliyetinde meydana gelen farkın yükleniciye ödenmesidir.
Söz konusu hizmet işinin sözleşmesi …. de imzalanmıştır. İşe ilişkin idari şartnamenin 46. maddesinde, yürürlükteki fiyat farkı kararnamesinin ilgili hükümleri gereği asgari ücrete gelecek olan farkın yansıtılacağı, 25. maddesinde, 5 adet iş makinesi operatörüne brüt asgari ücretin %40 fazlasının, 10 adet şoföre brüt asgari ücretin ödeneceği belirtilmiştir.
Sorumlular temyiz dilekçelerinde, birim fiyat teklif cetvelinde fazla çalışma kaleminin de bulunduğunu, asgari ücretin arttığı hallerde fazla çalışma ücretinin de artması gerektiğini, bu yönde Sayıştay Temyiz Kurulu kararı olduğunu ifade etmişlerdir.
4857 sayılı İş Kanununun “Ücret ve ücretin ödenmesi” başlıklı 32.maddesinde,
“Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır…”
Fazla çalışma ücreti başlıklı 41.maddesinde ise,
“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir…”
Düzenlemeleri yer almıştır. Anılan düzenlemelere göre fazla çalışma ücreti, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının belli bir oranda yükseltilmesi suretiyle hesaplanacaktır. Yani fazla çalışma ücreti, normal çalışma ücreti üzerinden hesaplanacaktır. Dolayısıyla normal çalışma ücretine asgari ücretteki genel artışlardan dolayı bir zam (fiyat farkı) gelmiş ise bunun doğrudan fazla çalışma ücretine de yansıtılması işin tabiatı gereğidir.
Bir başka deyişle, Fiyat cetvelinde verilen teklif, yürürlükteki (teklif tarihindeki) asgari ücret üzerinden hesaplanarak verilmiş olup asgari ücretin artması halinde, fazla mesai ücretinin de artan brüt asgari ücrete göre yeniden hesaplanması 4857 sayılı Kanun gereğidir. Bunun için, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslarda özel bir düzenleme bulunmasına da gerek yoktur.
Bu itibarla, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca, yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen ….sayılı İlamın 6/C maddesiyle …. TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün BOZULARAK dosyanın ilgili Dairesine TEVDİİNE” karar verilmiştir.
Gerçekleştirme Görevlisi …. tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvuru üzerine anılan Kurulca …. tarih ve …. tutanak nolu, Gerçekleştirme Görevlisi ….tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvuru üzerine anılan Kurulca …. tarih ve …. tutanak nolu, Harcama Yetkilisi …. tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvuru üzerine anılan Kurulca …. tarih ve ….tutanak nolu İlamların 3’üncü maddelerinde söz konusu tazmin hükmünün Temyiz Kurulunun yukarıda yer alan …. tarih ve …. tutanak nolu İlamıyla bozulduğundan yapılacak işlem olmadığına ancak aynı mahiyette olan bu dosyaların da …. tarih ve ….tutanak nolu İlama ilişkin dosya ile birleştirilerek karara bağlanması amacıyla Dairemize gönderilmesine karar verilmiştir.
Temyiz Kurulunun anılan kararlarına istinaden Denetçisince düzenlenen Ek Rapor ve eklerinin incelenmesi sonucunda,
Yükleniciye asgari ücret fiyat farkının hatalı ödendiği görülmüştür.
24.12.2002 tarih ve 2002/5037 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esasların 28.04.2004 tarih ve 2004/7221 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik 8 inci maddesinde , “ İhale konusu hizmetin gerçekleştirilebilmesi için çalıştırılacak 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi personelin, sayı ve günlük çalışma saatinin belirtilmesi kaydıyla,
a) Asgari ücret tespit komisyonunca ihale (son teklif verme) tarihinde 16 yaşını doldurmuş işçiler için belirlenmiş asgari ücretin değiştirilmesi halinde eski ve yeni asgari ücret arasındaki fark,
b) İhale (son teklif verme) tarihi itibarıyla işveren tarafından karşılanacak olan sosyal sigorta primi ve işsizlik sigortası primine ilişkin toplam tutarda, asgari ücret değişikliği veya sigorta primi alt sınır değişikliği ile prim oranlan değişikliği gibi sebeplerle meydana gelecek fark,
c) 506 sayılı Kanunun 77 nci maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde sözleşmede öngörülen ücret ekleri nedeniyle, işveren tarafından karşılanmakta olan sosyal sigorta primi ve işsizlik sigorta primine ilişkin toplam tutarda meydana gelecek fark, toplamı
(a), (b) ve (c) bentleri toplamı, 506 sayılı Kanun gereğince işveren nâm ve hesabına Hazinece yapılacak olan ödemeler de dikkate alınmak suretiyle bu Esasların 7 nci maddesi uygulanmaksızın ödenir veya kesilir.” Denilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel ücretleri ile ilgili fiyat farkı hesabı” başlıklı 83’üncü maddesinin birinci fıkrasında, “ Çalışan personele asgari ücretin üzerinde bir ödeme öngörülmekle birlikte hizmet alımlarına ilişkin fiyat farkı esaslarının sadece 8 inci maddesinin uygulanacağı hizmet alımı ihalelerinde, ihale tarihi itibarıyla geçerli brüt asgari ücretin artması halinde anılan madde gereği asgari ücretteki artış miktarı kadar fiyat farkı hesaplanacaktır.” denilmektedir.
Söz konusu hizmet işinin sözleşmesi …. de imzalanmıştır. İşe ilişkin idari şartnamenin 46’ncı maddesinde, yürürlükteki fiyat farkı kararnamesinin ilgili hükümleri gereği asgari ücrete gelecek olan farkın yansıtılacağı, 25. maddesinde, 5 adet iş makinesi operatörüne brüt asgari ücretin %40 fazlasının, 10 adet şoföre brüt asgari ücretin ödeneceği belirtilmiştir
Kamu İhale Genel Tebliğine ve Fiyat Farkı Esaslarının 8’inci maddesine göre, ihale tarihi itibarıyla geçerli brüt asgari ücretin artması halinde sadece asgari ücretteki artış miktarı kadar fiyat farkı ödenmesi gerekirken, bu tutardan fazla fiyat farkının hak ediş raporu ve fiyat farkı hesap cetveli olmaksızın ödeme emri belgesi eki fatura ile ödenmesi sonucu kamu zararına neden olunmuştur.
Ayrıca, 22.08.2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliğinde ve 24.12.2002 tarih ve 2002/5037 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslarda, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yaptırılacak çalışmalar ile fazla mesai ücretlerindeki artışların asgari ücret farkı hesabına dâhil edileceğine dair bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bununla birlikte, 28.11.2013 tarih ve 28835 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile Kamu İhale Genel Tebliğindeki fiyat farkı hesabını düzenleyen 83. madde değiştirilmiş, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler fiyat farkı hesabına dâhil edilmiştir. Yine 31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslarda, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler fiyat farkı hesabına dâhil edilerek düzenleme yapılmıştır. Fakat her iki mevzuat değişikliğinde, bunların yürürlüğe girdiği tarihten önce ilanı ve duyurusu yapılmış olan ihalelerde fiyat farkının, ilanın veya duyurunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan Tebliğ ve Esasların hükümlerine göre hesap edileceği açık olarak belirtilmiştir. Dolayısıyla, fazla mesai ücretlerinin fiyat farkı hesabına dâhil edilmesi mümkün olmayıp, kamu zararı hesabında da fazla mesai ücretleri fiyat farkı hesabına dâhil edilmemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde muhasebe yetkililerinin ödeme aşamasında ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını kontrol etmekle yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır.
15.08.2007 tarih ve 26614 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin,
“Hakediş raporu” başlıklı 6’ncı maddesinde,
“(1) İhale veya doğrudan temin usulüyle yapılacak yapım işleri ile hizmet alımlarında, sözleşme ve/veya şartname hükümlerine göre yerine getirilen taahhütlerin bedellerinin ödenmesinde aşağıda belirtilen hakediş raporları düzenlenir.
…
b) Hizmet İşleri Hakediş Raporu (Örnek: 5): Bu rapor, hizmet işlerinde yükleniciye ödenecek ara ve kesin hakediş tutarının hesaplanmasına esas olan belgelerden oluşur. Hizmet türüne ve işin özelliğine göre yalnızca ilgili sayfaları ve gerekli görülen diğer belgeler düzenlenerek yüklenici ve kontrol elemanlarınca imzalanır, yetkili makamca onaylanır.”,
“Çeşitli hizmet alımları” başlıklı 36’ncı maddesinde,
“(1) İhale veya doğrudan temin usulüyle yapılan bakım, onarım, danışmanlık, araştırma ve geliştirme, muhasebe, anket, temizlik, tarımsal mücadele, ağaçlandırma, erozyon kontrolü, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, kurs, sergi, organizasyon, koruma ve güvenlik, sigorta, etüt ve proje, harita ve kadastro, plân, imar uygulama, basım ve yayım, fotoğraf, film alımları, bilgisayar hizmet alımları (gayrimaddi hak olarak alınan yazılım ve donanımlar hariç) ve benzeri hizmet alımlarına ilişkin giderlerin ödenmesinde,
a) Taahhüt dosyası,
b) Fatura (sigorta giderlerinin ödenmesinde sigorta poliçesi veya zeyilname),
c) Hizmet İşleri Hakediş Raporu (Örnek: 5)
ödeme belgesine eklenir.”
denilmektedir.
Muhasebe yetkilileri, ödeme aşamasında ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını kontrol etmekle yükümlü olup eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir ve hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir. Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin anılan hükümlerine göre ise, hizmet alımlarına ilişkin giderlerin ödenmesinde Hizmet İşleri Hakediş Raporunun ödeme emri belgesine eklenmesinin zorunlu olduğu belirlenmiştir. Bahse konu olayda ise, hakediş raporu ve fiyat farkı cetvelinin ödeme emri belgelerine eklenmediği tespit edilmiştir. Bu sebeple, muhasebe yetkilisi neden olunan …….TL kamu zararından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile birlikte sorumludur.
Bu itibarla, asgari ücret fiyat farkının hatalı ödenmesi sonucu neden olunan kamu zararı tutarı …. TL’nin,
…. TL’sinin Harcama Yetkilisi …., Gerçekleştirme Görevlisi ….. ile yapılan ödemelere ilişkin hakediş raporu ve fiyat farkı cetveli bulunmaması nedeniyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61’inci maddesi uyarınca ödemeye ilişkin belgelerin tamam olmasını kontrol etme sorumluluğu bulunan Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdür Yrd.) …..’ya,
…. TL’sinin Harcama Yetkilisi …., Gerçekleştirme Görevlisi …. ile yapılan ödemelere ilişkin hakediş raporu ve fiyat farkı cetveli bulunmaması nedeniyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61’inci maddesi uyarınca ödemeye ilişkin belgelerin tamam olmasını kontrol etme sorumluluğu bulunan Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdür Yrd.) ….’ya,
müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine oy birliğiyle karar verildi.