Personelin yıllık izinli olduğu günlere ait yoğurt bedellerinin hakediş ödemeleri esnasında kesilmemesi ve yoğurt bedellerine ilişkin sosyal güvenlik priminin fiyat farkı hesabında dikkate alınmaması.
….. Belediyesince …. Tic. A.Ş.’ne ihale edilen “…. Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü Yol ve Asfalt Birimi 2017 Yılı Hizmet Alımı” işinde,
A) Personelin yıllık izinli olduğu günlere ait yoğurt bedellerinin, hakediş ödemeleri esnasında kesilmediği görülmüştür.
04.03.2009 tarih ve 27159/m. sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde yaklaşık maliyet” başlıklı 10’uncu maddesinde,
“(1) Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde, personel maliyeti, tarım dışında ve 16 yaşından büyük işçiler için belirlenmiş brüt asgari ücret tutarı ile bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı toplamından az olmamak üzere bulunan maliyetler dikkate alınarak hesaplanır.
(2) (Değişik: 7/6/2014–29023 R.G./ 4.md.) İhale konusu işte çalışacak personele ilişkin yemek, yol gibi maliyetlerin teklif fiyatına dahil edilmesinin öngörüldüğü hallerde, yukarıda yapılan hesaplamalara, bu maliyetlerin brüt tutarları da eklenir. Ayrıca personele nakdi olarak ödenmesi öngörülen yemek ve yol bedelinin günlük brüt tutarları ile söz konusu yemek ve yol bedellerinin bir ayda kaç gün üzerinden verileceği idari şartnamede gösterilir.
…” hükmü yer almaktadır.
22.08.2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78 inci maddesinin alt 78.30’uncu maddesinde,
“Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur:
a) Asgari İşçilik Maliyeti: İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur.
b) İşçilikle Bağlantılı Ayni Giderler: İdari şartnamede işçi sayısıyla bağlantı olarak teklife dahil edilmesi öngörülen ayni giderler teklif bileşeni kabul edilir.
c) Hizmetin Yürütülmesine Yardımcı Unsurlar: İhale konusu hizmet işinin yürütülmesinde yardımcı nitelikte olan ve idari şartnamede belirtilen unsurlar teklif bileşeni kabul edilir. (…)” denilmektedir.
Öte yandan Açık İhale Usulü İle İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Tip İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinin ilgili dipnotunda,
“25.3.4. Diğer giderler: (İhale konusu işin özelliğine uygun olarak ilgili mevzuatına, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği ile Kurumun diğer düzenleyici işlemlerine aykırı olmamak kaydıyla teklif fiyata dahil olan diğer giderler bu maddede düzenlenebilecektir.)” ifadesi yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca teklif fiyata dahil edilmesi öngörülen yoğurt bedeli gibi giderlerin brüt tutarlarının personel maliyetine eklenmesi ve söz konusu giderlerin İdari Şartnamenin 25’inci maddesinde gösterilmesi gerekir. Ayrıca Kamu İhale Genel Tebliği’nde teklif bedelinin bileşenlerinden olan asgari işçilik maliyetinin hesabında işçiliğe bağlı ödemelerin de dikkate alınacağı belirtilmiştir.
Nitekim Tebliğ hükümlerine istinaden …. ihale kayıt numarası ile ihale edilen işin İdari Şartnamesi’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25 inci maddesinde düzenleme yapılmış ve ilgili maddede aynen,
“25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti:
…
25.3.4. Diğer Giderler:
25.3.4.1 Yüklenici çalıştırdığı her işçiye çalıştığı her gün için (1 Ay= 26 gün) 1 (bir) adet 500 gr’lık yoğurt karşılığı brüt 2,50 TL üzerinden hesap edilen meblağı (Aylık=65,00 TL) her ay personele nakdi olarak ödeyecek ve tahakkuk bordrosunda gösterilecektir. (…)” hükmü yer almaktadır.
4857 İş Kanunu’nun “Tatil ücretine girmeyen kısımlar” başlıklı 50’inci maddesinde,
“Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.”,
Aynı Kanun’un “Yıllık izin ücreti” başlıklı 57’inci maddesinin 2 nci fıkrasında,
“Bu ücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır.” denilmiştir.
İlgili mevzuat ve İdari Şartname hükümleri birlikte değerlendirildiğinde yoğurt bedellerinin personelin iş başında ve işverenin emrinde olduğu günler için fiili çalışma karşılığında ödenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla yüklenici tarafından personele, çalışılmayan yıllık izinli olunan günler için yoğurt bedellerinin ödenmemesi gerektiğinden bahse konu yoğurt bedellerinin hakedişlerden kesilmesi gerekmektedir.
Hizmet İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinin birinci fıkrasına göre personel maliyeti, brüt asgari ücret tutarı ile bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı toplanarak dikkate alınmalıdır. Mezkur maddenin ikinci fıkrasında işin idari şartnamesinin 25’inci maddesinde teklif fiyata dahil olduğu belirtilen nakdi yoğurt bedelinin (2,50 TL) brüt tutarlarının da personel maliyetine eklenmesi gerektiği belirtilmektedir.
Dolayısıyla yaklaşık maliyetin hesabında olduğu gibi yüklenici, idari şartnameye istinaden teklif fiyatını hazırlamakta, kendisi tarafından karşılanacak olan şartnamede brüt tutarı belirtilen yoğurt masrafının SGK işveren payı dahil tutarını aylık gün sayısını 26 gün esas alarak teklif fiyatına dahil etmektedir. Başka bir deyişle yüklenicinin teklif ettiği bedelin içerisinde idari şartnamede brüt tutarları belirtilen yoğurt bedeli olduğu gibi buna ait SGK işveren payı da bulunmaktadır.
Sonuç olarak işçilik ücreti ve yemek bedeli dahil edilerek yüklenici tarafından sunulan teklif fiyat esas alınarak hakedişler düzenlendiğinden personelin izinli olduğu günlere ait yoğurt bedellerinin SGK işveren primlerinin de ilave edilerek hakedişlerden kesilmesi gerekirken kesilmemesi nedeniyle …. TL kamu zararına neden olunmuştur.
Ancak bu kamu zararı tutarı ….. TL …..Tic. A.Ş.’den tahsil edildiği ve … tarih ve …. nolu muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiğinden ilişilecek husus kalmadığına oy birliğiyle karar verildi.
B) Personele nakdi olarak ödenen teklif fiyata dahil olan yoğurt bedellerinin sosyal güvenlik priminin işveren tarafından üstlenilmediği dolayısıyla da işverenin uygulama ayındaki brüt maliyetine dahil olmayan yoğurt bedellerine ilişkin sosyal güvenlik priminin fiyat farkı hesabında dikkate alınmadığı görülmüştür.
04.03.2009 tarih ve 27159/m. sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde yaklaşık maliyet” başlıklı 10’uncu maddesinde,
“(1) Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde, personel maliyeti, tarım dışında ve 16 yaşından büyük işçiler için belirlenmiş brüt asgari ücret tutarı ile bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı toplamından az olmamak üzere bulunan maliyetler dikkate alınarak hesaplanır.
(2) (Değişik: 7/6/2014–29023 R.G./ 4.md.) İhale konusu işte çalışacak personele ilişkin yemek, yol gibi maliyetlerin teklif fiyatına dahil edilmesinin öngörüldüğü hallerde, yukarıda yapılan hesaplamalara, bu maliyetlerin brüt tutarları da eklenir. Ayrıca personele nakdi olarak ödenmesi öngörülen yemek ve yol bedelinin günlük brüt tutarları ile söz konusu yemek ve yol bedellerinin bir ayda kaç gün üzerinden verileceği idari şartnamede gösterilir.
22.08.2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinin alt 78.30’uncu maddesinde,
“Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur:
a) Asgari İşçilik Maliyeti: İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur.(…)” denilmektedir.
Öte yandan Açık İhale Usulü İle İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Tip İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinin ilgili dipnotunda,
“25.3.4. Diğer giderler: (İhale konusu işin özelliğine uygun olarak ilgili mevzuatına, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği ile Kurumun diğer düzenleyici işlemlerine aykırı olmamak kaydıyla teklif fiyata dahil olan diğer giderler bu maddede düzenlenebilecektir.)” ifadesi yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca teklif fiyata dahil edilmesi öngörülen yoğurt bedeli gibi giderlerin brüt tutarlarının personel maliyetine eklenmesi ve söz konusu giderlerin İdari Şartnamenin 25’inci maddesinde gösterilmesi gerekir. Ayrıca Kamu İhale Genel Tebliği’nde teklif bedelinin bileşenlerinden olan asgari işçilik maliyetinin hesabında da yoğurt bedelinin dikkate alınacağı belirtilmiştir.
Nitekim Tebliğ hükümlerine istinaden …..ihale kayıt numarası ile ihale edilen işin İdari Şartnamesinin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde düzenleme yapılmış ve ilgili maddede aynen,
“25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
…
25.3.4. Diğer Giderler:
25.3.4.1 Yüklenici, çalıştırdığı her işçiye her gün için (1 Ay=26 Gün) 1 (bir) adet 500 gr’lık kase yoğurt karşılığı 2,50 TL üzerinden hesap edilen meblağı her ay personele nakdi olarak ödeyecek ve tahakkuk bordrosunda gösterilecektir.(...)” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda belirtildiği üzere asgari işçilik maliyeti, SGK işveren payı dahil yoğurt bedeli dikkate alınarak hazırlanmış olup yüklenici tarafından da yoğurt bedeli SGK işveren payı ile birlikte teklif fiyata dahil edilmiştir.
Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarına ilişkin hakediş ödemelerinde hizmet miktarları ile, SGK işveren payı dahil yoğurt bedellerinin de dahil olduğu teklif edilen birim fiyatların çarpılması sonucunda ortaya çıkan tutarlar esas alınmaktadır ve ilgili tutar yükleniciye ödenmektedir. Ancak söz konusu hakediş ödemelerine ekli SGK tahakkuk fişleri ile ücret bordroları incelendiğinde yoğurt bedelleri personele ödenmesine rağmen söz konusu yoğurt bedellerine ilişkin sosyal güvenlik priminin hesaplanmadığı dolayısıyla da işveren açısından uygulama ayındaki maliyetin azaldığı görülmüştür.
Uygulama ayındaki brüt maliyetin azalmasına ilişkin husus için de 31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “İşçilik maliyetlerindeki değişiklik” başlıklı 6’ncı maddede, “(1) İhale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca çalıştırılan işçinin idari şartnameye göre ihale tarihi itibarıyla hesaplanan brüt maliyeti ile uygulama ayındaki brüt maliyeti arasındaki fark, 5 inci madde uygulanmaksızın ödenir veya kesilir.
(2) İhale dokümanında sözleşme kapsamında çalıştırılacak personele brüt asgari ücretin belli bir yüzde fazlası oranında ücret ödenmesi öngörülmüş ise, uygulama ayında fiilen ödenen ücret üzerinden fiyat farkına esas olacak brüt maliyet bulunur ve fiyat farkı, bu maliyete asgari ücretteki brüt artış oranı uygulanarak hesaplanır. Ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma ücretiyle ilgili olarak bu fıkraya göre belirlenen ücret esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.” hükmü yer almaktadır.
Mevzuat hükümleri ve değerlendirmelere istinaden fiyat farkı ödemelerinde esas alınması gereken işverenin uygulama ayındaki brüt maliyeti, teklif fiyata dahil olan yoğurt bedellerine ilişkin SGK işveren payının ödenmemesi sebebiyle azalmış olup hakediş ödemelerine esas fiyat farkının kesilmesi gerekirken kesilmemesi sonucu ….. TL kamu zararına neden olunmuştur.
Ancak bu kamu zararı tutarı ….. TL ….. Tic. A.Ş.’den tahsil edildiği ve ….. tarih ve ….. nolu muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiğinden ilişilecek husus kalmadığına oy birliğiyle karar verildi.