Fiyat farklarının hesabında yemek bedelinden (yemek bedelinin sigorta primine dahil olan ve olmayan tutarlarındaki değişme) kaynaklanan maliyet değişikliklerinin dikkate alınmaması, Personelin izinli olduğu günlere ait yemek ve yoğurt bedellerinin kesilmesinde kesinti tutarına, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) işveren priminin dahil edilmemesi.
….. Belediyesince ….. Tic. A.Ş.’ne ihale edilen “İşletme Müdürlüğü 2017 Yılı Otopark ve Sosyal Tesisler Hizmet Alımı” işinde,
A) Fiyat farklarının hesabında yemek bedelinden (yemek bedelinin sigorta primine dahil olan ve olmayan tutarlarındaki değişme) kaynaklanan maliyet değişikliklerinin dikkate alınmadığı görülmüştür.
31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “İşçilik maliyetlerindeki değişiklik” başlıklı 6’ncı maddesinde,
“(1) İhale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca çalıştırılan işçinin idari şartnameye göre ihale tarihi itibarıyla hesaplanan brüt maliyeti ile uygulama ayındaki brüt maliyeti arasındaki fark, 5 inci madde uygulanmaksızın ödenir veya kesilir.
(2) İhale dokümanında sözleşme kapsamında çalıştırılacak personele brüt asgari ücretin belli bir yüzde fazlası oranında ücret ödenmesi öngörülmüş ise, uygulama ayında fiilen ödenen ücret üzerinden fiyat farkına esas olacak brüt maliyet bulunur ve fiyat farkı, bu maliyete asgari ücretteki brüt artış oranı uygulanarak hesaplanır. Ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma ücretiyle ilgili olarak bu fıkraya göre belirlenen ücret esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.”
Hükmü yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde işçilik maliyetlerinden kaynaklanan maliyet farklarında, fiyat farkı ödenmesi veya kesilmesi toplam maliyet değişikliklerine göre belirlenecektir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 80’inci maddesine dayanılarak hazırlanan 01.09.2012 tarih ve 28398 sayılı Resmi Gazeted’de yayımlanan İşveren Uygulama Tebliği’nin 7’nci maddesinde, yemek paralarının kısmen prime tabi tutulacağı belirtilmiştir. İstisnanın uygulanması için belirlenen formüle göre brüt asgari ücret artığında yemek bedelinden istisna edilen prim tutarı da artmaktadır.
Bu değerlendirmeler ve hükümlere istinaden işin İdari Şartnamesi’nin “Yemek ve yol giderleri” başlıklı 25.3.2’nci maddesinde aylık gün sayısı 26 gün esas alınarak yüklenici tarafından nakdi olarak ödeneceği belirtilen günlük brüt 4,50 TL bir öğün yemek bedelinin de ihale tarihi ve uygulama ayı itibarıyla hesaplanan brüt maliyette dikkate alınması gerekmektedir.
Düzenlenen hakedişlerin fiyat farkı hesaplamalarında sadece ilgili personele ödenen asgari ücretin belli oranda artırımlı tutarındaki maliyet değişiklikleri dikkate alındığından yemek bedelinden (yemek bedelinin sigorta primine dahil olan ve olmayan tutarlarındaki değişme) kaynaklanan maliyet değişiklikleri dikkate alınmadığından dolayı yükleniciye olması gerekenden fazla ödemede bulunulması sonucu …. TL kamu zararına neden olunmuştur.
Ancak bu kamu zararı tutarı …. TL ….. Tic. A.Ş.’den …. tarih ve …. nolu muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiğinden ilişilecek husus kalmadığına oy birliğiyle karar verildi.
B) Personelin izinli olduğu günlere ait yemek ve yoğurt bedellerinin kesilmesinde kesinti tutarına, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) işveren priminin dahil edilmediği ve hakedişlerden kesilmesi gereken yemek ve yoğurt bedellerinin hesabında hata yapıldığı görülmüştür.
04.03.2009 tarih ve 27159/m. sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde yaklaşık maliyet” başlıklı 10 uncu maddesinde,
“(1) Personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerde, personel maliyeti, tarım dışında ve 16 yaşından büyük işçiler için belirlenmiş brüt asgari ücret tutarı ile bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı toplamından az olmamak üzere bulunan maliyetler dikkate alınarak hesaplanır.
(2) (Değişik: 7/6/2014–29023 R.G./ 4.md.) İhale konusu işte çalışacak personele ilişkin yemek, yol gibi maliyetlerin teklif fiyatına dahil edilmesinin öngörüldüğü hallerde, yukarıda yapılan hesaplamalara, bu maliyetlerin brüt tutarları da eklenir. Ayrıca personele nakdi olarak ödenmesi öngörülen yemek ve yol bedelinin günlük brüt tutarları ile söz konusu yemek ve yol bedellerinin bir ayda kaç gün üzerinden verileceği idari şartnamede gösterilir.
…” hükmü yer almaktadır.
22.08.2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinin alt 78.30’uncu maddesinde,
“Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur:
a) Asgari İşçilik Maliyeti: İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur.
b) İşçilikle Bağlantılı Ayni Giderler: İdari şartnamede işçi sayısıyla bağlantı olarak teklife dahil edilmesi öngörülen ayni giderler teklif bileşeni kabul edilir.
c) Hizmetin Yürütülmesine Yardımcı Unsurlar: İhale konusu hizmet işinin yürütülmesinde yardımcı nitelikte olan ve idari şartnamede belirtilen unsurlar teklif bileşeni kabul edilir. (…)” denilmektedir.
Öte yandan Açık İhale Usulü İle İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Tip İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinin ilgili dipnotunda,
“25.3.4. Diğer giderler: (İhale konusu işin özelliğine uygun olarak ilgili mevzuatına, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği ile Kurumun diğer düzenleyici işlemlerine aykırı olmamak kaydıyla teklif fiyata dahil olan diğer giderler bu maddede düzenlenebilecektir.)” ifadesi yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca teklif fiyata dahil edilmesi öngörülen yemek ve yoğurt bedeli gibi giderlerin brüt tutarlarının personel maliyetine eklenmesi ve söz konusu giderlerin İdari Şartnamenin 25’inci maddesinde gösterilmesi gerekir.. Ayrıca Kamu İhale Genel Tebliği’nde teklif bedelinin bileşenlerinden olan asgari işçilik maliyetinin hesabında yemek bedeli ile işçiliğe bağlı ödemelerin de dikkate alınacağı belirtilmiştir.
Nitekim Tebliğ hükümlerine istinaden ….. ihale kayıt numarası ile ihale edilen işin İdari Şartnamesinin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde düzenleme yapılmış ve ilgili maddede aynen,
“25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti:
…
25.3.2. Yemek ve Yol gideri
Yüklenici çalıştırdığı 38 işçiye her gün için 4,50 TL bir öğün (1 Ay 26 Gün) yemek bedelini personele nakdi olarak ödeyecek ve tahakkuk bordrosunda gösterilecektir.
(…)
25.3.4. Diğer Giderler:
25.3.4.1 Yüklenici, %10 oranında çalıştırdığı işçilerden 21 ine çalıştığı her gün için (1 Ay=26 Gün) 1 (bir) adet 500 gr’lık kase yoğurt karşılığı 2,50 TL personele nakdi olarak ödeyecek ve tahakkuk bordrosunda gösterilecektir.(...)” hükmü yer almaktadır.
4857 İş Kanunu’nun “Tatil ücretine girmeyen kısımlar” başlıklı 50’inci maddesinde,
“Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.”,
Aynı Kanun’un “Yıllık izin ücreti” başlıklı 57’inci maddesinin 2 nci fıkrasında,
“Bu ücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır.” denilmiştir.
İlgili mevzuat ve İdari Şartname hükümleri birlikte değerlendirildiğinde yemek ve yoğurt bedellerinin personelin iş başında ve işverenin emrinde olduğu günler için fiili çalışma karşılığında ödenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla yüklenici tarafından personele, çalışılmayan yıllık izinli olunan günler için yoğurt bedellerinin ödenmemesi gerektiğinden bahse konu yoğurt bedellerinin hakedişlerden kesilmesi gerekmektedir.
Hizmet İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinin birinci fıkrasına göre personel maliyeti, brüt asgari ücret tutarı ile bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı toplanarak dikkate alınmalıdır. Mezkur maddenin ikinci fıkrasında işin idari şartnamesinin 25’inci maddesinde teklif fiyata dahil olduğu belirtilen nakdi yemek bedeli (4,50 TL) ile yoğurt bedelinin (2,50 TL) brüt tutarlarının da personel maliyetine eklenmesi gerektiği belirtilmektedir.
Dolayısıyla yaklaşık maliyetin hesabında olduğu gibi yüklenici, idari şartnameye istinaden teklif fiyatını hazırlamakta, kendisi tarafından karşılanacak olan şartnamede brüt tutarı belirtilen yemek ve yoğurt masrafının SGK işveren payı dahil tutarını aylık gün sayısını 26 gün esas alarak teklif fiyatına dahil etmektedir. Başka bir deyişle yüklenicinin teklif ettiği bedelin içerisinde idari şartnamede brüt tutarları belirtilen yemek ve yoğurt bedeli olduğu gibi buna ait SGK işveren payı da bulunmaktadır.
Sonuç olarak işçilik ücreti ve yemek ile yoğuırt bedeli dahil edilerek yüklenici tarafından sunulan teklif fiyat esas alınarak hakedişler düzenlendiğinden personelin izinli olduğu günlere ait yemek ve yoğurt bedellerinin SGK işveren primlerinin de ilave edilerek hakedişlerden kesilmesi gerekirken kesilmemesi sonucu …. TL kamu zararına neden olunmuştur.
Ancak bu kamu zararı tutarı …. TL …. Tic. A.Ş.’den …. tarih ve …. nolu muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiğinden ilişilecek husus kalmadığına oy birliğiyle karar verildi.