Derneklere Yardım
Denetçi tarafından … Federasyonu’na mevzuata aykırı bir biçimde dernek adına bina kiralanması ve bedelinin ödenmesi suretiyle kamu zararına neden olunduğunun iddia edildiği görülmüşse de, dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve duruşmaya katılan sorumluların sözlü açıklamalarının dinlenmesi sonucunda,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde '”Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler. Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir. (Ekfikra:12.l 1.2012-6360/.) 5018 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz... ” denilmektedir.
Sorumluların savunmalarından …’nın giderek artan nüfusu ve ihtiyaçları dikkate alınarak, ilde faaliyet gösteren konuyla ilgili dernek vakıf ve kuruluşlar ile işbirliği ve hizmet projeleri gerçekleştirmek amacıyla … tarihinde … Belediye Meclisinde alınan … numaralı kararla, sosyal, kültürel ve sportif alanda şehre katkısı olacağı düşünülen Kültür Dernekleri, Hemşehri Dernekleri, Spor Kulüpleri vb. ile ortak projeler gerçekleştirmek ve etkinlikler yapabilmek için … Belediye Başkanına yetki verildiği, Sayıştay denetimleri sonucu her dernek için ayrı meclis kararı alınması gerekliliği uyarısı dikkate alınarak adı geçen dernekler için de ayrı ayrı yetki alındığı, bu yetkiye istinaden işbirliği protokolleri imzalanmış olup savunma ekinde sunulduğu, ayrıca adı geçen derneklerden kamu yararına olmayanlar için ayrı ayrı Valilik oluru alındığını anlaşılmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun ‘Büyükşehir belediyesinin giderleri’ başlıklı 24’üncü maddesinin (o) bendinde spor, sosyal, kültürel ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler, anılan maddenin (r) bendinde ise Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun’un 7’nci maddesinin (v) bendinde “… yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek …” belediyenin görevleri arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla, (a)… kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor …., sosyal hizmet ve yardım,…hizmetlerini yapar veya yaptırır…” denilmektedir.
Diğer yandan, anılan Kanun’un “belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinde Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun’un “Hemşehri Hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasında, “Belediye, hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” denilmektedir.
Yine anılan Kanun’un 15’inci maddesinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: a) Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak..” hükmüne yer verilmektedir.
Anılan mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulduğunda, yapılan yardımın doğrudan derneklere verilen yardım niteliğinde olmadığı, üyelerine sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı yapıldığı yani hemşerilik hukuku kapsamında belediyenin hizmet ve etkinliklerinden faydalandırıldığı ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin (n) bendi uyarınca olur alındığı değerlendirildiğinden, derneklere yardım yapılmasında mevzuata aykırılık görülmemektedir.
Belirtilen gerekçelerle, konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
Karşı Oy:
Daire Başkanı … ve Üye …’ın karşı oy gerekçesi:
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinde, “Gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla, kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.” denilmekte ise de,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin birinci fıkrasına 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesiyle eklenen ek fıkrada, “Ek fıkra: 12/11/2012-6360/19 md.) 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” denilerek 5018 sayılı Kanun’un derneklere yardım yapılmasını öngören 29’uncu maddesi hükmünün belediyelerde uygulanması yasaklanmıştır.
Diğer taraftan, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinin (c) bendinde, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir” hükmü yer almaktadır.
Anılan hükme göre, belediyelerin dernek, vakıf, birlik, kuruluş ve benzeri teşekküllerle ortak hizmet projeleri gerçekleştirmeleri mümkündür. Bunun için ortak hizmet projesi kapsamında yapılacak işin belediyenin görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda olması, belediye meclis kararı alınması ve taraflar arasında bir protokol imzalanması gerekmektedir. Ayrıca kamu yararına çalışan dernekler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları dışındaki diğer dernek ve vakıflarla gerçekleştirilecek ortak hizmet projelerinde, mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekmektedir.
Savunmalarda … tarihinde … Belediye Meclisinde alınan … numaralı kararla, ilgili kanunların maksadına uygun olarak “sosyal, kültürel ve sportif alanda şehre katkısı olacağı düşünülen dezavantajlı gruplarla çalışan dernekler (engelli, çocuk, kadın, yaşlı), kültür dernekleri, hemşehri dernekleri, Spor Kulüpleri vb. ile ortak projeler gerçekleştirmek ve etkinlikler yapabilmek için … Belediye Başkanına genel bir yetki verildiği belirtilmişse de, ilgili derneklerle ortak hizmet projesi gerçekleştirilmediği nitekim protokolde işbirliğine ilişkin karşılıklı yükümlülüklerin yer almadığı, dernek normal faaliyetlerini sürdürürken, belediyenin yalnızca bu faaliyetlere ilişkin harcamaları karşılayan kurum olduğu görülmüştür.
Mevzuat hükümlerinden ve açıklamalardan anlaşılacağı üzere ortak hizmet projesi ile yardım birbirinden farklı kavramlardır. Ortak hizmet projesinde belediye ve derneklerin gerçekleştirilecek hizmette iş bölümü yapmaları, proje kapsamında karşılıklı yükümlülüklerinin belirlenmesi ve belli şartların sağlanması gerekmektedir. Yardım ise tek taraflı olup karşılıksızdır.
Bu itibarla, … Belediyesi tarafından derneklere mevzuata aykırı şekilde yardım yapılması sonucu oluşan kamu zararının sorumlularına müşterek ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmesi gerektiği düşünüldüğünden çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.