Kamulaştırma Bedeli
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda,
… tarihli ve … sayılı Ek İlamın 2’nci maddesi ile tazmin hükmolunan konu ile ilgili olarak Temyiz Kurulunun … tarihli ve … tutanak numaralı İlamının 2’nci maddesiyle verilen bozma kararı üzerine 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
Asıl İlamın 18’inci maddesiyle, kentsel dönüşüm kapsamında gerçekleştirilen kamulaştırma işlemlerinde, malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi dolayısı ile kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile ilgili olarak,
“Belediye Teftiş Kurulu Başkanlığınca ilgililer hakkında yapılan soruşturma üzerine Belediye Başkanlığı tarafından ... Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunulduğu ve Savcılık tarafından bu hususta … sayılı Hazırlık Dosyası ile soruşturma açıldığı,
Sorgu metni sonundaki listede yer alan taşınmazlar ile ilgili olarak, bir kısmında muhatap kişi veya şirketlerden tahsilat yapılmışsa da, itiraz edenlere karşı Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açıldığı, gereken durumlarda da diğer mahkemelerde de tedbir kararları alındığı anlaşıldığından, konunun adli yargı mercilerine intikal ettiği görüldüğünden, adli yargılama sürecinin sonuçlanması (mahkûmiyet, beraat, para cezası veya diğer) ve konunun bu sonuçlara (sorumlu kamu görevlilerinin ceza alıp almamasına) göre Denetçi tarafından tekrar değerlendirildikten sonra karara bağlanmasının daha uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle, adli yargı sürecinin sona ermesini takiben yapılacak yeniden değerlendirme sonrası düzenlenecek ek raporun Dairemize intikal ettirilmesine değin konunun hüküm dışı bırakılmasına,”
karar verilmişti.
…. tarih ve … sayılı Ek İlamın 2’nci maddesiyle ise,
“…
Kentsel dönüşüm kapsamında gerçekleştirilen kamulaştırma işlemlerinde, malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi dolayısı ile kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile ilgili olarak devam eden hukuk davalarında, yerel mahkemelerce hüküm tesis edilmediği ve tahsilat yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Derdest olan davalar açısından yerel mahkemelerin kararlarının ... Büyükşehir Belediyesi lehine çıkması durumunda ve bununla birlikte tahsilata ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesine kadar …”
şeklindeki gerekçeyle … sayılı İlamın …’inci maddesiyle verilen hüküm dışı kararının devamına karar verilmişti.
Bu Ek İlamdan sonra çıkarılan … sayılı Ek İlamın 2’nci maddesiyle de, İlama konu kamulaştırma işlemlerinde, tespit tutanaklarını düzenleyen kişinin … olduğu, İmar ve Şehircilik Daire Başkanı …, Toplu Konut ve Şube Müdürü … ile İnşaat Teknikeri …’in ise düzenlenen bu tespit tutanaklarını imzaladıkları ve bu işlemleri ile kamu zararına neden oldukları ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin … Esas … Karar No.lu kararı ile sabit hale geldiği, kamu zararının bir kısmı ahizlerinden bütçe yılı içerisinde tahsil edildiğinden tahsil edilen bu tutar için ilişilecek husus bulunmadığına, bir kısmı ise ahizinden bütçe yılından sonra tahsil edildiğinden tahsil edilen bu tutar için ilişilecek husus kalmadığına, geriye kalan … TL’nin ise Harcama Yetkilisi ve Encümen Üyesi olarak sorumluluğu bulunan ….’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleriyle ödettirilmesine,
Denetçi tarafından düzenlenen esas sorguda Harcama Yetkilisi ve Encümen Üyesi olarak sorumlu tutulan: ile Gerçekleştirme Görevlisi …’nin ise oluşumunda herhangi bir dâhilleri bulunmadığından kamu zararından sorumlu tutulmamalarına,
karar verilmişti.
Söz konusu tazmin hükmüne karşı Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla … tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvurusu üzerine anılan Kurul, … tarihli ve … tutanak sayılı İlamın 2’nci maddesiyle, verilen tazmin hükmünün esas yönünde hukuka uygun olduğunu belirttikten sonra konuyu sorumluluk yönüyle irdelemiş ve sonuçta, duruşma esnasında ibraz edilen ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin … tarih ve … gerekçeli mahkeme kararı da incelenerek İlama konu kamulaştırma işlemlerinin başlangıcından sonuna kadar süreçte ihmali olan başka kamu görevlilerinin olup olmadığının araştırılması, sorumlu…’ün temyiz dilekçesindeki itirazları dikkate alınarak kendisi gibi kamulaştırma işlemlerinde imzası olan kişilerin sorumluluktan çıkartılmalarına rağmen kendisinin sorumluluğa dahil edilme sebeplerinin belirlenerek …’ün kamu zararına sebep olan kamulaştırma sürecinde hazırlanan başka belgelerde imzasının olup olmadığının araştırılması, ... Büyükşehir Belediyesinin izlediği olağan kamulaştırma sürecinin dışına çıkılarak kanuna aykırı kamulaştırma yapılmasına sebep olan kamu görevlileri ile ihmali olan diğer kamu görevlilerinin araştırılmasının gerektiği gerekçesiyle, söz konusu tazmin hükmünü sorumluluk yönünde bozarak dosyanın Dairemize gönderilmesine karar vermiştir.
Aynı tazmin hükmüne karşı sorumlulardan … ve … tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvurusu üzerine anılan Kurul, … tarihli ve … ve … tutanak sayılı İlamlarıyla, söz konusu hüküm Gerçekleştirme Görevlisi …’in temyiz başvurusu üzerine düzenlenen … tarihli ve … tutanak sayılı İlamıyla bozulduğundan Kurulca yapılacak işlem olmadığına, ancak aynı mahiyette olan bahse konu dosyaların gereği yapılmak üzere bozma kararı verilen dosya ile birleştirilerek Dairemize gönderilmesine karar vermiştir.
Temyiz Kurulunun anılan kararlarına istinaden Dairemize havale edilen söz konusu dosyaların konuya ilişkin olarak yazılan 25.09.2019 tarihli Ek Raporla birlikte incelenmesi sonucunda gereği düşünüldü:
Denetçi görüşünde de belirtildiği üzere kamulaştırma işlemlerinde düzenlenen tespit tutanaklarında kentsel dönüşüm alanı kapsamında bulunan gayrimenkullere ait pafta, ada, parsel bilgileri, ödeme yapılacak mülk sahiplerine ait bilgiler ile bu taşınmazların ... Büyükşehir Belediyesi adına tescil edildiğine ilişkin bilgiler yer almaktadır. Tespit tutanağında yer alan bilgilerin doğruluğundan doğal olarak bu tutanaklara imza atanlar sorumludur. Ayrıca bu tutanaklarda işçi olarak çalışan … teknik ressam olarak imza atmıştır. Daha açık ifadeyle işçi statüsünde çalışan bir işçinin teknik ressam sıfatıyla tutanakları imzalamasına izin verilmiştir.
Kamulaştırma işlemlerinde tespit tutanaklarını düzenleyen kişi …’dur. İmar ve Şehircilik Daire …, Toplu Konut ve Şube Müdürü … ile İnşaat Teknikeri … tespit tutanaklarını imzalamışlardır.
Temyiz Kurulunca bozulan tazmin hükmüne ilişkin Dairemiz Ek İlamında da belirtildiği üzere, sahte belgelerle kamulaştırma yapılan taşınmazlara ilişkin olarak ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinde 14 sanık hakkında kamu davası açılmış, açılan bu dava sonucunda sanıkların bir kısmı hakkında beraat, bir kısmı için hapis, bir kısmı için de adli para cezası kararı verilmiş ve böylece somut olayda kimin kusurlu olduğu ve bu kusurlu davranışıyla kamu zararına neden olduğu ortaya konmuştur.
Anılan Mahkemenin … Esas ve … Karar No.lu Gerekçeli Kararının 13’üncü sayfasında, “Özellikle soruşturmanın başlangıcı olan 2012 yılında bir kısım belediye çalışanlarının rüşvetle suçlanarak tutuklanmak üzere mahkemeye sevk edilmiş olmaları nedeniyle belediye çalışanları, imar dairesinde görevli evrakların hazırlanmasından ve ödemelerinde İller Bankası kanalıyla, mali hizmetler daire başkanlığının kullanılmadan yapılmasından sorumlu olan daire başkanı …, çalışanlar…’in hukuki durumları değerlendirildiğinde,
…’nun suçlamaları ve eylemleri kasıtlı olarak yaptığını kabul ettiği, ancak …’in rüşvet ve sair menfaat temin ederek ya da başka bir şekilde suç kastıyla hareket edip görevlerini kötüye kullandıklarına dair, savunmalarının aksini gösterir kuvvetli suç şüphesi elde edilmemiş ancak 3 tanesi ihale ile satılıp bedeli ödenmeden tescilleri yapılan taşınmazlar, 17 tanesi de sahte belgelerle kamulaştırma şeklinde 2010-2012 yılları arasında gerçekleştirilen onlarca usulsüz eylemlerden dolayı görevlerini gereği gibi yaparak özen göstermeyip, görevlerini ihmal etmek suretiyle belediyeyi zarara uğratarak görevi ihmal suçunu işledikleri yapılan soruşturmada sübut bulmuştur.”
61’inci Sayfasında, “… soruşturma iznine esas olan ve İçişleri Bakanlığı Mülkiye Müfettişi … ile … tarafından hazırlanan … ve … Sayılı …tarihli ön inceleme raporunda özetle, sivil vatandaşlar adına sahte müracaat dilekçeleri düzenlendiği, Belediye Meclisi tarafından verilen genel kamulaştırma kararına dayanılarak kamulaştırma dosyası hazırlandığı, İmar ve Şehircilik Dairesinde görev yapan şube müdürü … ve İnşaat Teknikeri … tarafından bu dosyaların hazırlanmış olduğu ve daire başkanı …’ ye sunuldukları, daire başkanı … tarafından ise kamulaştırma dosyalarında hangi belgelerin bulunduğu bilindiği halde ve bu dosyalarda gerçekte tapu kaydı, komisyon değerlendirme kararı bulunmamasına rağmen eksik haliyle üst yazı yazılıp kendisinin de üye olduğu Encümen’e sunulduğu, bu şekilde kamulaştırma dosyalarının içinde tapu kaydı aslı ya da onaylı suretleriyle arsa üzerindeki enkaza uygunluğunu gösteren komisyon değerlendirme raporunun bulunması gerektiği halde bu belgelerin dosyada bulunmadığı gözetilmeyerek sanıklar… tarafından fikir ve eylem birliği halinde hareket edilerek Başkan Vekiline kararın onaylatılıp diğer üyelere de imza attırıldığı ve bu işlemler sonucunda … devletin toplam zararının …-TL olduğu … gerek sanıklar … hakkında ve gerekse dava dışı diğer kişiler hakkında soruşturma izni verilmesi gerektiği belirtilmiştir.”,
79’uncu sayfasında, “… Sanıklar…’in kamulaştırma belgelerinde imzalarının bulunduğu, sanık …’un aynı zamanda encümen üyesi olarak encümen kararlarında imzalarının bulunduğu, kamulaştırma işlemleri yapılırken tapu aslının görülmediği, öyle ki bazen hiç olmayan bir taşınmazın kamulaştırılmasının yapıldığı, bazen daha önce zaten belediye tarafından kamulaştırılan ve tapu kaydı getirtilse tapuda belediye adına kayıtlı olan bir taşınmazın kamulaştırılmasının yapıldığı, bu dosyalarda olması gereken ve normal kamulaştırma dosyalarında olan bedel tespit komisyonu raporu ya da kıymet takdiri raporu ve enkaz bedel raporu gibi belgelerin dosyada bulunmadığı, dolayısıyla sanıkların bu şekilde ihmali davranışları sonucunda belediyenin …-TL zarar gördüğü açıktır. Dolayısıyla sanıklar…’ın 20 olayın tamamında sanık…’in ise 17 adet taşınmazın kamulaştırılmasıyla ilgili olarak teselsülen görevlerini ihmal ettikleri düşünülmüştür.”
denilerek somut olayda Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlileri: … ve … … kusurlu oldukları ve bu kusurlu eylem ve işlemleri sonucunda kamu zararına sebep oldukları ayrıntılı olarak ortaya konmuştur.
Temyiz Kurulunun bozma kararında kamulaştırma işlemlerinin başlangıcından sonuna kadar süreçte ihmali olan başka kamu görevlilerinin olup olmadığının araştırılması belirtilmişse de, aynı Mahkeme Kararının 85’inci sayfasında, “… deliller kısmında ayrıntıları belirtildiği gibi örneğin encümen kararlarında 10 kişinin imzası bulunduğu halde sadece ...nin aleyhine dava açıldığı, Danıştay ve İçişleri Bakanlığı izinlerine rağmen tapuda ferağ veren ya da tescil yapılması için ya da ödeme yapılması için üst yazı yazan, ihale bedellerinin tahsil edildiğine dair tutanak tutan diğer kişiler hakkında kamu davası açılmadığı görülmüştür. Ancak CMK’nın 225. Maddesi gereğince Mahkemeler ancak dava konusu yapılan eylemler için karar verebilir. Sanık müdafilerinin belirttiği konularda ek takipsizlik kararı yazıldığı ve itiraz üzerine Sulh Ceza Hakimliğinin itirazı reddettiği görülmüştür. Dolayısıyla Mahkememizce bu konularda suç duyurusu yapılmasına imkan bulunmamaktadır.” denilerek dava dışı kalan diğer kişilerle ilgili olarak sanık müdafileri tarafından yapılan itirazların Sulh Ceza Hakimliği tarafından reddedildiği belirtilmiştir.
Bu ifadeden haklarında dava açılan ve bu dava sonucunda anılan Ağır Ceza Mahkemesince cezalandırılmalarına karar verilen adı geçen kamu görevlileri dışında, kamulaştırma sürecinde yer alan diğer kamu görevlilerin kusurlu olmadığına Sulh Ceza Hâkimliğince karar verildiği anlaşılmaktadır.
Yine Temyiz Kurulunun bozma kararında, sorumlu …’ün temyiz dilekçesindeki itirazları dikkate alınarak kendisi gibi kamulaştırma işlemlerinde imzası olan kişilerin sorumluluktan çıkartılmalarına rağmen kendisinin sorumluluğa dâhil edilme sebeplerinin belirlenerek …’ün kamu zararına sebep olan kamulaştırma sürecinde hazırlanan başka belgelerde imzasının olup olmadığının araştırılması belirtilmiş olup, bu kapsamda …’ün temyiz dilekçesinin incelenmesinde, adı geçen kişi tarafından kendisinin sadece İller Bankasına giden evraklarda imzasının olduğu, bu evraklarda imzası bulunan …’ın sorumlu tutulmadığı, bu evrak dışında da başka bir evrakta imzasının olmadığı, bu evrakların Dairemizce tespit tutanağı olarak değerlendirildiği belirtildiği görülmüşse de,
Yapılan incelemede,
Adı geçen sorumlu tarafından savunmasının ekinde iki ayrı şekilde düzenlenen iki ayrı tutanağın sunulduğu, bu tutanaklardan,
“Büyükşehir Belediyesi ... ilinin muhtelif bölgelerinde kamulaştırma alanı içerisinde bulunan taşınmazların bedellerinin mülk sahiplerine ödenmesi için kredi talep etmiştir.
Genel müdürlüğümüzün 18.04.2012 tarih ve 13268 sayılı yazısı üzerine Bölgemiz ve Belediye elemanlarıyla oluşturulan heyetçe söz konusu bölgelerde kamulaştırma alanı içinde bulunan gayrimenkullere ait pafta, ada, parsel numaralarına göre adı yazılı bulunan mülk sahipleri tapulu ve tapusuz taşınmaz mallarını ... Büyükşehir Belediyesi adına terkin ettirdiği tespit edilmiştir.” şeklindeki ifadeyi içerenlerin …, tarafından imzalandığı,
“Büyükşehir Belediyesi (...)… mahallelerindeki Kentsel Dönüşüm Projesi uygulaması içinde bulunan taşınmazların bedellerinin mülk sahiplerine ödenmesi için kredi talep etmiştir. Söz konusu Mahallelerde Kentsel Dönüşüm Alanı içinde bulunan gayrimenkullere ait pafta, ada, parsel numaraları, mülkiyet sahipler, tapulu, taşınmazlarını Belediyemiz adına tescil etmiştir. Aşağıda anlaşma sağlayan mülkiyet sahiplerinin adına olmak üzere ... TL’nin aşağıda ilgili banka şubesindeki hesap numaralarına yatırılması gerekmektedir.” şeklindeki ifadeyi içerenlerin ise … ve … tarafından imzalandığı,
tespit edilmiştir.
Görüldüğü üzere …’ün iddiasının aksine iki ayrı tutanakta imzası bulunmaktadır. Ayrıca …’ün sorumlu tutulmama sebebini sorguladığı …’ın imzaladığı tutanakta ödeme yapılması öngörülmemiştir. Ödeme yapılması öngörülen tutanaklarda … ve …’in imzası bulunmakta olup her ikisi de kamu zararından sorumlu tutulmuştur.
Sonuç olarak, anılan Mahkeme bütün delilleri değerlendirdikten sonra … Esas … Karar No.lu kararı ile kamulaştırma işlemlerinde malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi nedeniyle … hakkında kamu zararına dolandırıcılık suçu, suç konusunun önem ve değeri ile sanığın kasta dayalı kusurunun ağırlığı sebebiyle hapis ve adli para cezasına hükmetmiş ve hapis cezasını …-TL tutarında para cezasına çevirmiştir. Resmi belgede sahtecilik suçundan ise suçun işleniş şekli ve suç konusunun önem ve değerinin yüksekliği nedeniyle 5 yıl hapis cezası verilmiştir.
Yine aynı kararda malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi nedeniyle, İmar ve Şehircilik Daire Başkanı …, İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığına bağlı Toplu Konut ve Gece Kondu Şube Müdürü … ve İnşaat Teknikeri … hakkında, sabit görülen görevi ihmal suçundan dolayı hapis cezasına hükmedilmiş, ancak sosyal ve ekonomik durumları göz önünde bulundurularak hapis cezası adli para cezasına çevrilmiştir. Adli para cezası tutarı … için … TL, … için … TL, … için ise … TL’dir.
Özetle, somut olayda kamu zararına…’ün neden oldukları ... 1. Ağır Ceza Mahkemesi … Esas … Karar No.lu kararı ile sabit hale gelmiştir.
Açıklanan gerekçelerle, Dairemizce verilen ilk kararda ısrar edilmesi gerektiği sonucuna varılarak henüz tahsil edilmediği anlaşılan kamu zararı tutarı …-TL’nin Harcama Yetkilisi … Gerçekleştirme Görevlileri: …’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faiziyle ödettirilmesine,
Denetçi tarafından düzenlenen sorguda Harcama Yetkilisi ve Encümen Üyesi olarak sorumlu tutulan: … ile Gerçekleştirme Görevlisi…’nin ise oluşumunda herhangi bir dahilleri bulunmadığından kamu zararından sorumlu tutulmamalarına,
Ek ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.