Hakediş
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda,
“… Mal Alım İşi”nde,
A) Anahtar teslim götürü bedel teklif veya birim fiyat teklif ile ihale edilmesi gereken yapım işlerinin birim fiyat mal alımı işi olarak ihale edildiği iddiasına ilişin olarak,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde,
“Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez. " hükmü yer almaktadır.
Anılan madde hükmünden aralarında doğal bir bağlantı olduğu taktirde mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilebileceği anlaşılmaktadır.
Sorumluların savunmalarından, Troleybüs sisteminin araçları, yeraltı altları, katener sistemi ve atölye binası ile bir bütün teşkil ettiği, dolayısı ile birbirinin tamamlayıcı niteliğindeki bu sistem unsurlarının ayrı ayrı ihale edilmesinin ilerde doğması muhtemel olan çeşitli arıza ve sorunların çözümü açısından çeşitli sakıncalara neden olacağı, başka kurumlardaki benzer işlerin bölünerek ayrı ayrı ihale edilmesi sonucunda yaşanan sorunların da dikkate alınması neticesinde, aralarında doğal olarak bağlantı olan troleybüs sisteminin bir bütün olarak ihale edilmesinin sistemin sağlıklı işlemesi açısından daha uygun olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca denetçi sorgusunda ihale edilen mal alımı ve yapım işleri arasında doğal bağlantı olmadığının net olarak ortaya konulmadığı da görülmektedir.
Bununla birlikte, mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinin ikisi veya üçünün birlikte ihale edilmesi durumunda hangi uygulama yönetmeliği (Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği) esas alınarak ihalenin gerçekleştirileceğine ilişkin kamu ihale mevzuatında açık bir düzenleme yer almamaktadır. Ancak Kamu İhale Kurulu’nun 27.10.2008 tarihli ve 2008/UM.I-4419 sayılı kararında “İhalenin konusunun, aralarında doğal bağlantı olan mal alımı, hizmet alımı veya yapım işlerinin en az ikisinden oluştuğu durumlarda, ihalede esas alınacak alım yönteminin belirlenmesinde ilk yaklaşım ihale konusu işin yaklaşık maliyeti içerisinde bedel yönünden büyük paya sahip olup işin esasını teşkil eden kısmı hangi yönteme göre ihale edilecekse aralarında doğal bağlantı olan işin diğer kısımlarının bir arada bu yöntemle ihale edilmesidir.” denilmektedir. Bu çerçevede, iş yaklaşık maliyet açısından incelendiğinde, yapım işlerinin yaklaşık maliyet içerisindeki oranının toplamın %40'ına tekabül ettiği ve mal kalemlerinin ise % 60 olduğu görülmekte olup dolayısıyla işin ağırlığı mal kalemlerinden oluştuğu için mal alımı olarak ihale edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
B) İhale öncesi ön etüd, etüd, proje, teknik şartname, yaklaşık maliyet vb. diğer dokümanlar doğrudan temin ile bir danışmanlık firmasına yaptırıldığı ve söz konusu firmanın ihale kapsamındaki troleybüs ve yedek parçalara işe ait teknik kriterleri belirlerken … Otomotivin üretimi olan ürünlerin teknik şartnamesini esas aldığı, ayrıca mevzuatta yer alan “her türlü piyasa fiyat araştırması yapılması” zorunluluğu ihlal edilerek troleybüs, yedek parçalar ve birçok yapım işi niteliğindeki imalatın fiyatı yalnızca … Otomotiv’den alınan proforma fatura ile belirlendiği iddiasına ilişkin olarak,
Mal Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık Maliyetin Hesaplanmasına İlişkin İlkeler” başlıklı 7’nci maddesinin 6’ncı fıkrasında, “Yaklaşık maliyetin idarelerce hesaplanması esastır. Ancak, işin özelliğinden dolayı, idarelerce hazırlanmasının mümkün olmaması sebebiyle teknik şartnamenin danışmanlık hizmeti alınarak hazırlatılması durumunda, bu kapsamda yaklaşık maliyet de aynı danışmanlık hizmet sunucusuna hesaplatılabilir.” hükmü yer almakta olup, anılan madde hükmü uyarınca troleybüs sistemine ilişkin yaklaşık maliyetin danışmanlık firması aracılığı ile hesaplanmasında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Ayrıca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde,
“Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir.”
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması” başlıklı 8’inci maddesinde ise,
“İdare yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini ister. Ancak, idare, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz.
(2) Yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılan her tür bilgi ve belgeye hesap cetveli ekinde yer verilir. Değerlendirmeye alınmayan fiyat bildirimleri ile proforma faturaların değerlendirmeye alınmama gerekçeleri de hesap cetvelinde belirtilir.
(3) İdare, alımın niteliğini ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurmak suretiyle, aşağıdaki (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentleri çerçevesinde elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyeti hesaplar:
a) İdare, alım konusu malın özelliğine göre kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından fiyat isteyerek yaklaşık maliyeti hesaplayabilir.
b) İdare, piyasada alım konusu malı üreten veya pazarlayan gerçek veya tüzel kişilerden de fiyat bildirimi veya proforma fatura isteyerek yaklaşık maliyeti hesaplayabilir.
…”
hükümlerine yer verilmiştir.
Sorumluların savunmalarından, troleybüs üreten başka firma olmaması nedeni ile yaklaşık maliyet hazırlanmasında bazı kalemlerin teklif veren firmadan alındığı anlaşılmaktadır. Söz konusu proforma faturaların da yaklaşık maliyet hesaplanması için kullanılabileceği Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinin 3’üncü fıkrasının (b) bendinde açıkça belirtilmekte olup söz konusu hüküm uyarınca elde edilen fiyatlardan biri, birkaçı veya tamamı kullanılarak yaklaşık maliyetin hesaplanabileceği ifade edilmektedir. Bu çerçevede, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında söz konusu malı üreten bir firmadan alınan fiyatlar üzerinden yaklaşık maliyetin hesaplanmasında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
C) Söz konusu ihaleye ilişkin idari şartnamenin 19’uncu maddesi ile ihalenin kısmi tekliflere kapatılması ve ihale ilanının mal alımı olarak ilan edilmesi sonucunda, yapım işlerine teklif verebilecek yapım müteahhitlerinin katılımının ve rekabetinin engellendiği iddiasına ilişkin olarak,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 27’nci maddesinde ihalelerde kısmi teklif verilip verilemeyeceği konusunun idare şartnamede belirtilmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmakla beraber, ihalelerin kısmi teklife açılmasının zorunlu olup olmadığına veya hangi durumlarda kısmi teklife açılması gerektiğine ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Bu noktada, ihalelerde kısmi teklif verilip verilemeyeceği konusu idarelerin takdirine bırakılmıştır. Sorumluların savunmalarından işin bir bütün olarak ihale edilmesinin ilerde ortaya çıkması muhtemel olan arıza ve sorunların çözümü açısından elzem olduğu, işin sorunsuz şekilde yürütülmesi bakımından tek bir yüklenici ile çalışılmasının gerekliliği değerlendirilerek söz konusu ihalenin kısmi tekliflere açılmadığı görülmediktedir. Bu itibarla, yapılan uygulamada mevzuata aykırı bir durumun olmadığı değerlendirilmektedir.
D) Yapım işlerinin ihale dokümanlarının Mal Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliğine göre hazırlanması neticesinde, ihale konusu işin niteliğine göre belirlenen ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 38 ve 39’uncu maddeleri kapsamında aday veya isteklilerden istenilmesi zorunlu olan, iş deneyimini gösteren belgeler ile ihale konusu yapım işlerinin yerine getirilmesi için alınması zorunlu olan ve ilgili mevzuatında o iş için özel olarak düzenlenen, sicil, izin, ruhsat vb. belgelerin istenmediği, dolayısıyla yapım işi konusunda yeterliliğe sahip olmayan isteklinin ihale dışı bırakılmayarak lehine avantaj sağlandığı iddiasına ilişkin olarak,
Bahse konu işin Kamu İhale Kurulu’nun 27.10.2008 tarihli ve 2008/UM.I-4419 sayılı kararında yer alan “İhalenin konusunun, aralarında doğal bağlantı olan mal alımı, hizmet alımı veya yapım işlerinin en az ikisinden oluştuğu durumlarda, ihalede esas alınacak alım yönteminin belirlenmesinde ilk yaklaşım ihale konusu işin yaklaşık maliyeti içerisinde bedel yönünden büyük paya sahip olup işin esasını teşkil eden kısmı hangi yönteme göre ihale edilecekse aralarında doğal bağlantı olan işin diğer kısımlarının bir arada bu yöntemle ihale edilmesidir.” ifadesine istinaden, yapım işlerinin yaklaşık maliyet içerisindeki oranının %40 ve mal kalemlerinin ise % 60 olması sebebi ile anılan işin ağırlıklı olarak mal kalemlerinden oluşması nedeni ile mal alımı olarak ihale edildiği görülmektedir. Bu çerçevede, İş bitirme belgesi olarak sadece mal alımı iş bitirme belgesi istenmesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
E) İhale kapsamındaki yapım işlerinin birim mal alımı gibi teklif alınması sonucunda, firma tarafından 10 kalem yapım işi için teklif edilen bedellerin piyasa rayicinin üzerinde olduğu, ancak mevzuata göre toplam teklif tutarı esas alındığından piyasa fiyatının üzerindeki tekliflerin ihale komisyonu tarafından sorgulanmadığı ve yapım işlerinin piyasa rayicinden yüksek fiyatla yaptırıldığı iddiasına ilişkin olarak,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ıncı maddesinde, “37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.” denilmekte olup, Mal Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi” başlıklı 59’ucu maddesinde ise, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin yalnızca fiyat esaslı olarak ya da fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.
Sorgu konusu olayda, oluşan ihale fiyatının verilen teklifler arasında ekonomik olarak en avantajlı fiyat olduğu görülmüştür. İhale kararı verilirken teklifler arasından ekonomik olarak en avantajlı olan seçilmektedir, dolayısıyla her bir iş kalemi ayrı ayrı ele alınarak ihale fiyatının yüksek olduğunu iddia etmek ve bu yolla kamu zararı hesaplamak yasal düzenlemelere göre mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle, sorgunun A, B, C, D ve E bentlerine konu edilen hususların mevzuatına uygun olduğu görüldüğünden ilişilecek husus bulunmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.