Fazla Çalışma Ücreti
… tarih ve … sayılı ilamın …’nci maddesiyle tazminine hükmolunan konuyla ilgili olarak Temyiz Kurulunun … tarih ve … tutanak sayılı bozma Kararı üzerine 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
Anılan İlamın …’nci maddesiyle … Belediyesi tarafından fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmayan personele, maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu neden olunan kamu zararı tutarı …-TL’nin tazminine karar verilmişti.
Bu tazmin hükmüne karşı sorumlular … (Harcama Yetkilisi) ve … (Gerçekleştirme Görevlisi) tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna yapılan temyiz başvurusu üzerine anılan Kurulca verilen … tarih ve … tutanak sayılı Kararda özetle;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinde ve 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetvelinde itfaiye personeline verilecek maktu fazla çalışma ödeneği ve şartlarının belirlendiği,
21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin; “Kadro ve Unvanlar” başlıklı 8’inci maddesinde itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları belirtildikten sonra “Belediye İtfaiye Yangın Personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde ise yangın personellerinin kimler olduğu ve görevlerinin ifade edildiği,
Anılan Yönetmeliğin 10, 11, 12 ve 13’üncü maddelerinde itfaiye birim amirlerinin, itfaiye çavuşunun ve itfaiye erinin görevlerinin sayıldığı, “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde ise itfaiye hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek personelin çalıştırılabileceğinin belirtildiği,
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenebileceğinin, itfaiye teşkilatında destek hizmeti yürüten personele ise ödenemeyeceğinin anlaşılmakta olduğu, destek hizmeti yürüten personelin tespiti hususunda ise 21.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nde, belediye itfaiye teşkilatının bizzat yangına müdahale eden “yangın personeli” ile yangına müdahale etmeyen “diğer personel” kadro ve pozisyonlarından oluşacağının ve yangın personeli dışındaki diğer personelin itfaiye hizmetlerine yardımcı ve destek olmakla görevli kılınacağının ifade edildiği ancak itfaiye biriminin çatısı altında hangi kadro ve pozisyonlarda çalışan personelin destek hizmeti yürüttüğüne ilişkin sarih bir hükme yer verilmediği,
5393 sayılı Kanun’un 52’nci maddesinde; İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmayacağının, itfaiye hizmetlerinin kesintisiz olarak yürütüleceği belirtilmiş ve bu şartlar altında Belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara aylık maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinin öngörüldüğü, Kanun maddesinin atıf yaptığı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun K Cetvelinde de; itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç) bu ücretin ödeneceğinin belirtildiği,
Yukarıda yer verilen Kanun hükümlerinde İtfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu fazla çalışma ücretinin ödeneceği vurgulandığından, itfaiye teşkilatı bünyesinde itfaiye hizmetlerini bizzat yürüten kişilerin söz konusu ücreti almasının mümkün olduğu, dolayısıyla somut olayda; İlamda unvanı yazılı tüm personelin itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışmadığı ve destek hizmeti yürüttüğünü söylemenin mevzuat hükümleri karşısında mümkün olmadığı, maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinde tek şart, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürütmek olduğundan, burada kadro ve pozisyonu ne olursa olsun itfaiye hizmetlerinde fiili çalışması olan personelin tespitinin önemli olduğu,
Bununla birlikte; Kanunda bahsedilen “itfaiye hizmetleri”nin ise sadece yangına müdahaleden ibaret olmadığı, Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinde de sayıldığı üzere itfaiye teşkilatının yerine getirdiği her türlü afet ve kaza, çökme ve patlama gibi durumlarda arama-kurtarma hizmetlerinin yanı sıra başka görevleri de kapsamakta olduğu, bu nedenle Kanunda zikredilen “itfaiye hizmetleri” kavramı geniş yorumlanarak itfaiye hizmetlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi ve kesintisiz yürütülecek bu hizmetleri 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın bilfiil yerine getiren personelin, görev unvanına bakılmaksızın “itfaiye hizmetlerini fiilen yürüten personel” olarak addedilmesi gerektiği, İtfaiye teşkilatında “yangın personeli” kadrosunda olmasa da, müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi unvanlarda bulunanlardan fiilen itfaiye hizmetlerinde çalıştığı tespit edilenlerin söz konusu ücreti almalarının Kanun hükümleri çerçevesinde mümkün olduğu,
Bu nedenle somut olaya ilişkin olarak; Belediye itfaiye teşkilatında çalışan ve İlamda adı geçen tüm kişilerin, 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın yerine getirdiği fiili hizmetlerini tevsik edici görevlendirme yazıları veya nöbet puantaj çizelgeleri gibi belgelerin incelenerek maktu mesai ücreti aldıkları aylarda fiilen itfaiye hizmetinde çalışıp çalışmadıklarının ortaya konulması ve kamu zararının buna göre yeniden hesaplanması gerektiği,
gerekçeleriyle söz konusu hususların tekrar değerlendirilmesini teminen … sayılı İlamın …’nci maddesiyle verilen tazmin hükmü bozularak ilgili dosyanın Dairemize tevdiine karar verilmiştir.
Temyiz Kurulunun anılan kararına istinaden Dairemize havale edilen dosya ve konuya ilişkin Denetçisince düzenlenen … tarihli Ek Rapor ve eklerinin incelenmesi sonucunda;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında, “İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” hükmü yer almaktadır.
2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetvelinin fazla çalışma ile ilgili III. Bölümünde aynen;
“(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti:
1-Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir…” denilmiştir.
21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin;
“Görevleri” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“(1) İtfaiye teşkilatının görevleri şunlardır:
a) Yangınlara müdahale etmek ve söndürmek,
b) Her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda teknik kurtarma gerektiren olaylara müdahale etmek ve ilk yardım hizmetlerini yürütmek; arazide, su üstü ve su altında her türlü arama ve kurtarma çalışmalarını yapmak,
c) Su baskınlarına müdahale etmek,
ç) Doğal afetler ve olağanüstü durumlarda kurtarma çalışmalarına katılmak,
d) 27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile verilen görevleri yapmak,
e) 5/6/1964 tarihli ve 6/3150 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Sivil Savunma ile İlgili Şahsi Mükellefiyet, Tahliye ve Seyrekleştirme, Planlama ve Diğer Hizmetler Tüzüğü gereğince kurulan itfaiye servisi mükelleflerini eğitmek, nükleer, biyolojik, kimyasal (NBC) maddeleri ile kirlenmelerde arıtma işlemlerine yardımcı olmak,
f) Halkı, kurum ve kuruluşları itfaiye hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirmek, alınacak önlemler konusunda eğitmek ve bu konuda tatbikatlar yapmak,
g) Kamu ve özel kuruluşlara ait itfaiye birimleri ile gönüllü itfaiye personelinin eğitim ve yetiştirilmesine yardım etmek; bunların bina, araç-gereç ve donanımlarının itfaiye standartlarına uygunluğunu denetlemek ve bu birimlere yangın yeterlilik belgesi vermek ve gerektiğinde bu birimlerle işbirliği yapmak,
ğ) Belediye sınırları dışındaki olaylara müdahale etmek,
h) Belediye sınırları içinde bacaları belediye meclisince tespit edilecek ücret karşılığında temizlemek veya temizlettirmek ve bacaları yangına karşı önlemler yönünden denetlemek,
ı) Talep edilmesi halinde orman yangınlarının söndürülmesi çalışmalarına katılmak,
i) İmar planlarına göre parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı madde depolama yerlerini tespit etmek,
j) İşyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına karşı önlemler yönünden denetlemek, bu konularda mevzuatın öngördüğü izin ve ruhsatları vermek,
k) Belediye başkanının verdiği diğer görevleri yapmak.” denilerek itfaiye hizmetlerinin kapsamı belirtilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesine göre itfaiye hizmetleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmadan kesintisiz olarak yerine getirileceğinden bu şartlar altında belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara aylık maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi öngörülmüştür. Kanun maddesinin atıf yaptığı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun K Cetvelinde de destek hizmeti yürüten personel hariç, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele bu ücretin ödeneceği belirtilmiştir.
Bununla birlikte; Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinde de sayıldığı üzere “itfaiye hizmetleri”, yangına müdahale etmenin yanı sıra itfaiye teşkilatının yerine getirdiği her türlü afet ve kaza, çökme ve patlama gibi durumlarda arama-kurtarma hizmetleri ile yangına karşı önlemler yönünden gerekli denetimleri yapmak, halkı, kurum ve kuruluşları itfaiye hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirmek, alınacak önlemler konusunda eğitmek gibi başka görevleri de kapsamaktadır. Bu nedenle 5393 sayılı Kanun’da bahsi geçen “itfaiye hizmetleri” kavramı sadece yangına müdahale etmeyi değil Yönetmelikte belirtildiği gibi denetleme, önleme ve eğitim gibi geniş bir hizmet tanımını kapsadığından bir bütün olarak değerlendirilmesi ve kesintisiz yürütülecek bu hizmetleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın bilfiil yerine getiren personelin, görev unvanına bakılmaksızın “itfaiye hizmetlerini fiilen yürüten personel” olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
Yine yılı Bütçe Kanunu’nun ilgili Cetvelinde geçen “destek hizmetleri” ifadesi ise, memur çalışma saatleri dahilinde yürütülen büro işleri, temizlik işleri, maaş hesaplama, alım-satım ihale işlemleri gibi hizmetleri kapsamaktadır. İtfaiye teşkilatı bünyesinde yürütülse de söz konusu hizmetler itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmadığından bunlara benzer destek hizmetlerini yerine getiren personelin maktu fazla çalışma ücreti alması Kanun hükümleri karşısında mümkün değildir.
Dolayısıyla gerek 5393 sayılı Kanunda gerekse ilgili yıl Bütçe Kanununda itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu çalışma ücretinin ödeneceği belirtildiğinden, görev unvanı ne olursa olsun Yönetmelikte belirtilen itfaiye hizmetlerini bizzat 24 saat esasına göre vardiya usulü nöbet tutarak yerine getiren personele söz konusu maktu fazla çalışma ücreti ödenebilecektir.
Sorumlular tarafından gönderilen savunma ve eki belgelerin incelenmesinde, sorguda adı geçen 59 personelin vardiyalı olarak Yönetmelikte belirtilen itfaiye hizmetlerini bilfiil yerine getirdiği görülmüştür. Bu sebeple fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışan bu personele … TL tutarında maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır. Ancak söz konusu personelden Satınalma Sorumlusu …, İdari İşler-İaşe Görevlisi … ve Ayniyat Sorumlusu … itfaiye teşkilatı bünyesinde yürütülen fakat itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiğinden ilgili personele yersiz olarak … TL maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu kamu zararına neden olunmuştur.
Açıklanan gerekçelerle sorgu konusu … TL’nin;
… TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına,
Kalan kamu zararı tutarı … TL’nin ise sorumlular Harcama Yetkilisi (Daire Başkanı) .... ve Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) ...'e müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faiziyle ödettirilmesine,
6085 sayılı Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu Ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
Karşı Oy:
Üye … ve Üye …’ın karşı oy gerekçesi;
… Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığında müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi unvanlarda çalışan personele 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda bahsedilen maktu fazla çalışma ücreti ödenmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesi gereği itfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenecek ve bu şartlar altında itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücreti ödenebilecektir. Buna karşın itfaiye teşkilatı altında çalışan ancak itfaiye hizmetleriyle ilgisi bulunmayan destek hizmetlerini yürüten personele ödenmeyecektir.
Belediye İtfaiye Yönetmeliği itfaiye teşkilatının görevlerini “itfaiye hizmetleri” ve “itfaiye destek hizmetleri” olarak iki ayrı grup şeklinde değerlendirmiştir. Anılan Yönetmeliğin 8’inci maddesinde itfaiye teşkilatı kadro ve unvanları belirtildikten sonra 9’uncu maddesinde söz konusu kadrolardan yangın personeli; “itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı” olarak sayılmış olup, bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevli kılınan ve Bütçe Kanununun ilgili cetvelinde sözü edilen itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personeldir. Buna karşılık Yönetmeliğin “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde; itfaiye teşkilatının bünyesinde, itfaiye hizmetlerinin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak yangın personeli dışında personel çalıştırılabileceği ifade edilmiştir. Belediye itfaiye teşkilatında, “itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı” gibi yangın personeli dışında müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi çeşitli unvanlarda çalışan personelin destek personeli olarak kabul edilmesi gerekir. Dolayısıyla yangın personeli dışında bu unvanlarda çalışan personel, itfaiye müdürlüğünde destek işleri yürütmek için görevlendirilmiş olduğundan ve fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmadığından, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırılık teşkil etmektedir.
Sorumlular tarafından gönderilen savunmada, itfaiye teşkilatlarının görevlerinin Müdahale, Önlem-Denetim, Eğitim olarak 3 ana başlıkta özetlenebileceği, ilamda yer alan personelin bu hizmetlerin yerine getirilmesi için bilfiil çalışmakta oldukları belirtilmiş olsa da; önleme-denetim, eğitim gibi görevler yangına müdahale görevinden farklı olarak 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerinde yapılan görevler olup, mesai saatleri dışında yerine getirilmediği açıktır. Bu sebeple önleme-denetim, eğitim görevlerinde çalışan personel, yangına müdahale personeli gibi Bütçe Kanunu’nun ilgili cetvelinde belirtilen “657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personel” olamayacağından maktu fazla çalışma ücreti alması mümkün değildir.
Bu itibarla, idari işlerde görevli personel ile birlikte yangına müdahale personeli dışındaki diğer personele maktu fazla çalışma ücreti ödenemeyeceğinden sorgu konusu ... TL'nin sorumlularına ödettirilmesine karar verilmesi düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.