Fore Kazık
......A.Ş. taahhüdündeki .......İnşaatı işinde, Sözleşme eki teklif fiyat cetvelinde Q65cm. Çapında fore kazık imalat yapımı için teklif fiyat alındıktan sonra, işin devamı sırasında, Q65cm çap yerine Q80cm çapında kesişen fore kazık imalatı yapıldığından bahisle sözleşmede olmayan bu imalat için Q80cm fore kazık ve Q80cm kesen fore kazık imalatları için iki ayrı yeni fiyat düzenlendiği, yeni fiyat analizlerinde müteahhit firmanın Q65cm fore kazık için teklif fiyat ekinde idareye sunduğu analiz değerlerinin kıyas yoluyla dikkate alınması gerekirken bu kurala uyulmadan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İller Bankası birim fiyat analizlerindeki makine çalışma saati, kum-çakıl, beton, çimento ve demir miktarı girdilerinin aynen alınması nedeniyle ......TL fazla ödeme yapıldığı konusuyla ilgili olarak,
Yeni birim fiyat uygulamasına ilişkin temel düzenleme olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan işlerin birim fiyatının tespiti” başlıklı 23” üncü maddesinde,
“a) Doğal afet sebebiyle ön veya kesin proje üzerinden sözleşmeye bağlanan işler ile işin yapımı sırasında arazi ve zemin etütleri gerektirmesi sebebiyle kesin proje üzerinden sözleşmeye bağlanan işlerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği, ancak birim fiyat teklif cetvelinde fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedelleri,
b)Bu şartnamenin 22 nci maddesine göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri,
Yüklenici ile birlikte aşağıdaki usuller çerçevesinde tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
(Değişik: 22/062005-25853 R.G./85 md.) Yeni birim fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki analizlerden biri kullanır:
a) Yüklenicinin birim fiyatların tespitinde kullanarak teklifinin ekinde idareye verdiği ve yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizler.
c) Yeni iş kaleminin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları ile işçi ve makinelerin çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler.
(Değişik: 22/06/2005-25853 R.G./85 md.) İşin niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri uygulanır:
1) Yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
2) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
3) İdarenin veya diğer idarelerin sözleşmeye bağladığı benzer yapım işlerinde ortaya çıkan fiyatlar
4) İdarece kabul edilmek şartı ile uygulama ayına ait Ticaret ve / veya Sanayi Odasınca onaylanmış yerel rayiçleri.
Yeni birim fiyat yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olur. Yeni birim fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve anlaşmazlık idare tarafından on gün içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur. Yüklenici, birim fiyat uyuşmazlığı hakkındaki Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorundadır.
Yeni birim fiyatın hesabında, (a) bendine göre, teklif analiz ile kıyaslanarak bulanan analizin kullanılması halinde, bu analizin temsil ettiği iş kalemi miktarı ile yeni tepsi edilecek iş kalemi miktarının rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır.
İdare istediği takdirde sözleşme ve ekleri kapsamında bulunmayıp ayrıca bir yükleniciye yaptırılması mümkün olan işi başkasına da yaptırılabilir, bundan dolayı yüklenici herhangi bir hak talebinde bulunamaz.”
Denilmektedir.
Kamu ihale mevzuatında istisnai bir uygulama olan birim fiyat tespitinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun ve Kamu İhale Kanunu ve Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunundaki temel ilkelerin geçerli olması gerektiği konusunda kuşku bulunmamaktadır.
YİGŞ’nin 23 üncü maddesinde 22.06.2005 tarihinde yapılan değişiklikle, uygulanacak analiz ve rayiçler konusunda öncelik sıralaması kaldırılmış, herhangi bir analiz ve rayicin kullanılmasının yolu açılmıştır. Değişiklikten önce, madde metnindeki analiz ve rayiçler arasında takip edilmesi gereken bir sıra vardı. Eğer sıralamada üstte bulunan analiz ve rayiç, yeni birim fiyatın tespitinde kullanılabiliyorsa diğer analiz ve rayiçler birim fiyat tespitinde kullanılamıyordu. Ancak yapılan değişiklikle sıralamaya uyma zorunluluğu kaldırılmıştır. Böylece idareye yapılacak işi en uygun biçimde ve gerçeğe yakın bir şekilde temsile edecek analiz ve rayici seçme hakkı tanınmıştır. Ancak, idare bu takdir hakkını kullanırken kamu ihale mevzuatındaki temel ilkelere uymakla yükümlüdür.
Öncelikle sözleşmenin ifası safhasında olan bu süreçte, kamu kaynaklarını verimli kullanma ilkesinin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. İhale aşamasında, ihaleye katılan isteklilerin teklif birim fiyatları yarışma ortamında belirlenirken, ihaleden sonraki aşama olan sözleşmenin ifası safhasında yeni bir fiyatlar idare ile Yüklenici arasında mutabakatla belirlenmektedir. İhale aşamasında şeffaflık ilkesi gereğince İdare, tüm istekilerle eşit mesafede iken, yeni birim fiyat idare ile Yüklenici arasında ihale aşamasındaki gibi şeffaf bir ortamda belirlenememektir. İşin doğası gereği ihale aşaması ile karşılaştırıldığında görece şeffaf olmayan bir ortamda belirlenen yeni birim fiyatlarda idare, yaptırılacak işi en iyi temsil edecek analizlerin ve uygun rayiçlerin belirlenmesi konusunda gerekli özeni göstermekle yükümlüdür. Bu nedenle İdare, bu süreçte mümkün olduğunca inceleme, tahkik ve karşılaştırmaları yapmalı, uygulanması düşünülen analiz ve rayiçlerin tercih edilme gerekçelerini yeni birim fiyat tutanaklarında göstermelidir. Uygulanacak analizlerin yaptırılacak iş kalemini temsil etmesine azami derecede gayret gösterilmeli ve uygulanacak rayiçlerin gerekli kıyaslamalar yapıldıktan sonra kaynakların verimli ve ekonomik kullanımı çerçevesinde belirlenmesine dikkat edilmedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Hesap Verme Sorumlululğu” başlıklı 8’inci maddesinde,
“ Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” denilmekte,
Aynı Kanunun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde ise, “İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması” kamu zararı kapsamında değerlendirilmekte ve tespit edilen kamu zararının ilgili mevzuatına göre faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edileceği belirtilmektedir.
Bu sebeplerle, yeni fiyat analizlerinde müteahhit firmanın Q65cm fore kazık için teklif fiyat ekinde idareye sunduğu analiz değerlerinin kıyas yoluyla dikkate alınması ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İller Bankası birim fiyat analizlerindeki makine çalışma saati, kum-çakıl, beton, çimento ve demir miktarı girdilerinin aynen değil, gerekli kıyaslamalar yapılarak alınması gerekirdi.
Öte yandan, yeni birim fiyat hesabında, (a) bendine göre, teklif analiz ile kıyaslanarak bulunan analizin kullanılması halinde ise,
Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyat Kitapçığına baktığımızda 0 65 cm fore kazık imalatı için üç ayrı poz söz konusu olup bu pozlar boy için analizlendirilmiş ve fîyatlandırılmıştır. (Poz no 16.061/1 (0-16.00 m), poz no 16.061/2 (16.01 -24.00 m), poz no 16.061/3 (24.01-32.00m)).
Yüklenici firmanın teklifindeki analiz miktarı ile Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyat Kitabındaki 0 65 cm çapında fore kazık imalatı analizindeki girdilerle mukayese edilerek hesap yapıldığında, genel toplamda .......TL fazla ödeme değil ......TL fazla ödeme söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, Q65cm. Çapında fore kazık imalat yapımı için teklif fiyat alındıktan sonra, işin devamı sırasında, Q65cm çap yerine Q80cm çapında kesişen fore kazık imalatı yapıldığından bahisle sözleşmede olmayan bu imalat için Q80cm fore kazık ve Q80cm kesen fore kazık imalatları için iki ayrı yeni fiyat düzenlendiği, yeni fiyat analizlerinde müteahhit firmanın Q65cm fore kazık için teklif fiyat ekinde idareye sunduğu analiz değerlerinin kıyas yoluyla dikkate alınması gerekirken bu kurala uyulmadan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İller Bankası birim fiyat analizlerindeki makine çalışma saati, kum-çakıl, beton, çimento ve demir miktarı girdilerinin aynen alınması nedeniyle sebep olunan, ......TL tutarındaki kamu zararının sorumlular Sorumlular, ........ müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, geri kalan .......TL ile ilgili olarak ilişilecek husus olmadığına oy birliğiyle,