Memur personele yasal üst sınırın üstünde sosyal denge tazminatı (iyileştirme zammı, ikramiye ve sosyal haklar adı altında) ödenmesi:
12.07.2001 tarih ve 24460 sayılı resmi gazetede yayımlanan 4688 Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde
“Bu Kanun, Devletin veya diğer kamu tüzel kişilerinin yürütmekle görevli oldukları kamu hizmetlerinin görüldüğü genel, katma ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı kuruluşlarda kamu iktisadî teşebbüslerinde, özel kanunlarla veya özel kanunların verdiği yetkiye dayanarak kurulan banka ve teşekküller ile bunlara bağlı kuruluşlarda ve diğer kamu kurum veya kuruluşlarında işçi statüsü dışında çalışan kamu görevlileri hakkında uygulanır.”
“Toplu sözleşmenin kapsamı” başlıklı 28’inci maddesinde
“Toplu sözleşme, kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar.
Toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamaz.
Toplu sözleşme hükümleri, sözleşmenin yapıldığı tarihi takip eden iki mali yıl için geçerlidir.
8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa göre aylık ödenmekte olanların aylıklarının hesabında da toplu sözleşme hükümlerine göre belirlenen aylık ve taban aylık katsayıları esas alınır. 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılık hali esas alınarak bağlanan yaşlılık, malullük veya ölüm aylıklarında yapılacak artışlar hakkında 5510 sayılı Kanunun 55 inci maddesinin ikinci fıkrası uygulanmaz ve bu aylıklar toplu sözleşme hükümlerine göre belirlenen aylık ve taban aylık katsayılarındaki artış dikkate alınarak artırılır.”
“Toplu sözleşmenin tarafları ve imza yetkisi” başlıklı 29’uncu maddesinde,
“Toplu sözleşme görüşmelerine kamu idaresi adına Kamu İşveren Heyeti, kamu görevlileri adına Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti katılır.
Kamu İşveren Heyeti, Devlet Personel Başkanlığının bağlı olduğu Bakanın başkanlığında, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve heyet başkanınca uygun görülen bakanlık temsilcileri ile Hazine Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığı temsilcilerinden oluşur.
Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti, bağlı sendikaların toplam üye sayısı itibarıyla en fazla üyesi bulunan konfederasyonun Heyet Başkanı olarak belirleyeceği bir temsilci ile her bir hizmet kolunda en fazla üyeye sahip kamu görevlileri sendikaları tarafından belirlenecek birer temsilci, bağlı sendikaların üye sayıları esas alınmak kaydıyla toplam üye sayıları itibarıyla birinci, ikinci ve üçüncü sırada bulunan konfederasyonlar tarafından belirlenecek birer temsilci olmak üzere onbeş üyeden oluşur. Heyet Başkanı ve temsilciler, toplu sözleşme görüşmelerinin başlamasından onbeş gün önce konfederasyonlar tarafından Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Heyet Başkanlığı sıfatını haiz konfederasyon temsilcisinin toplu sözleşme görüşmelerine katılmaması veya görüşmelerden çekilmesi halinde Heyet Başkanlığı yetkisi, en çok üyeye sahip ikinci sırada bulunan konfederasyon temsilcisi tarafından kullanılır. Her bir hizmet kolunda en fazla üyeye sahip kamu görevlileri sendikaları tarafından belirlenecek temsilcinin toplu sözleşme görüşmelerine katılmaması veya görüşmelerden çekilmesi halinde aynı hizmet kolunda en fazla üyeye sahip ikinci sırada bulunan kamu görevlileri sendikası temsilcisi Kamu Görevlileri Sendikaları Heyetine dahil edilir.
Toplu sözleşmeyi imzalamaya kamu idaresi adına Kamu İşveren Heyeti Başkanı, kamu görevlileri adına sözleşmenin kamu görevlilerinin geneline yönelik bölümü için Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti Başkanı ve hizmet kollarına yönelik bölümleri için ilgili sendika temsilcisi yetkilidir.
Bu madde hükümlerine göre toplu sözleşmenin imzalanan bölümlerine ilişkin Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.”
“Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde,
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.
Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” hükümleri yer almaktadır.
Bu kanun hükümlerine göre, işçi statüsü dışında çalışan kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen, mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak, kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsayan toplu sözleşmenin, Kamu İşveren Heyeti ve kamu görevlileri adına Kamu Görevlileri Sendikaları Heyetince imzalanacağı ve bu toplu sözleşme hükümlerinin mezkur kanun kapsamında olan belediyeler için de uygulanacağı açıkça anlaşılmaktadır.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı 4 üncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1 inci maddesinde ise, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir” hükmüne yer verilerek ödenebilecek sosyal denge tazminatı tutarına üst sınır getirilmiştir.
12.01.2015 tarihinde .. Belediyesini temsilen Belediye Başkanı .. ve Başkan Yardımcısı … ile … Hizmetleri Emekçileri Sendikası’nı temsilen Şube Başkanı … ve İşyeri Temsilcisi … arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesinin “Mali haklar” başlıklı 6’ncı bölümünün “İyileştirme zammı” başlıklı 22’nci maddesinde, “TÜM-BEL-SEN üyesi çalışanlara almakta oldukları aylıklarına ilave olarak her ayın 15’ inde 657 sayılı Devlet Memuru ve sözleşmeli personele aylık net 750-TL (yediyüzelli TL) ödeme yapılır” denildiği, aynı sözleşmenin “Mali haklar” başlıklı 6’ncı bölümünün “İkramiye ve sosyal haklar” başlıklı 23’üncü maddesinde ise, “a) Ramazan ve Kurban Bayramında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele ayrı ayrı olmak üzere aylık ödenen toplu sözleşme zammı oranında olan net 750,00 -TL (yediyüzelli TL) ödeme yapılır.
b) Yılbaşında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele net 250,00-TL (ikiyüzelli TL) ödeme yapılır.
c) l Mayıs Dünya İşçi ve Emekçiler Birlik ve Dayanışma Bayramında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele net 250,00-TL (ikiyüzelli TL) ödeme yapılır.
d) Her yıl Eylül ayında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele Eğitim ve Kültür yardımı olarak net 500.00-TL (beşyüzelli TL) ödeme yapılır.
e) Devlet Memuru ve sözleşmeli personelin kendisi ve çocuklarının evlenmesi halinde net 1.500-TL ödeme yapılır.
f) Engelliler haftasında çalışan personelin bakmakla yükümlü olduğu l. Derece yakını engelli ise (eş, anne, baba ve çocukları ) engelliler haftasında 1.000- TL ödeme yapılır.
g) Çalışan personelin doğum yapması veya çocuk sahibi olan personele net 500- TL ödeme yapılır.
h) Çalışan personelin kendisinin vefatı halinde 3.000-TL (üçbin TL) veya l. Derecede yakını (eş, anne, baba veya çocukları) vefatı halinde net 1.500,00-TL ölüm yardımı yapılır.
Toplu sözleşmeye bağlı olarak verilen ikramiyeler ve diğer sosyal yardımlar, yapıldığı tarihte, çalışan ve yeni atanan tüm personele, çalıştığı gün sayısına bakılmaksızın sosyal yardım olarak yapılır” hükümlerine yer verildiği, ancak Belediye tarafından memur personele her ayın 15’inde ödenen iyileştirme zammının 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşmede belirlenen yasal üst sınırın üzerinde kaldığı, dolayısıyla yılın belli günlerinde (Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Yılbaşı, 1 Mayıs vs.) ya da belli durumlarda (vefat, doğum vs.) ödenen ikramiyelerin de yasal üst sınırın üzerinde kaldığı görülmüştür.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşme hükmünce sosyal denge tazminatı üst sınırı,
“En yüksek devlet memuru aylığının %100’ü (ek gösterge dahil) = 9.500*memur aylık katsayısı” olarak hesaplanmalıdır. Bu durumda 2015 yılı ilk 6 ayı için üst sınır,
9.500*0,079308=753,43 TL iken
2015 yılı ikinci 6 ayı için üst sınır,
9.500*0,083084=789,30 TL olmaktadır.
Her ne kadar sorumlular savunmalarında T.C. Anayasasının 90’ıncı maddesi ve bu kapsamda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa Sosyal Şartı ve ILO’nun 87, 98 ve 151 sayılı sözleşmelerine atıf yaparak sorgu konusunu toplu iş sözleşmesine ve sendikal örgütlülüğe müdahale olarak değerlendirmişlerse de, bahsi geçen sözleşme 4688 sayılı kanunun 32’inci maddesine göre toplu sözleşme sayılmamaktadır. Belediyelerce de uyulması gereken 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşme ise tarafların özgür iradeleriyle ve herhangi kısıtlama olmaksızın iç hukukta doğrudan uygulanması gereken ülkemizin tarafı olduğu uluslararası sözleşmelere uygun olarak imzalanmıştır. Rapor konusu, toplu iş sözleşmesi yapılamayacağı ya da sendikal örgütlenme yapılamayacağı yönünde değil, sözleşme kapsamında yapılan ödemelerin Toplu Sözleşmeyle belirlenen yasal sınır içinde olması gerektiği ile ilgilidir.
Savunmalarda ayrıca Danıştay’ın yerleşik içtihatlarına göre, ödemenin yanlış yapıldığı düşünülse dahi ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 60 günlük dava açma süresi geçtikten sonra istenmesinin mümkün olmadığı ifade edilmişse de, söz konusu Danıştay kararları idarenin memura yaptığı fazla ödemeyi, fazla ödeme yapılan memurdan geri alıp alamayacağı ile ilgili olup Sayıştay denetim ve yargılamasının muhatabı ahizler (fazla ödeme yapılan kişiler) değil, sorumlulardır. Dolayısıyla söz konusu kararlar hiçbir şekilde Sayıştay denetimi ve yargılaması ile ilgili değildir.
Bu itibarla, ......... Belediyesi'nde memur personele yasal üst sınırın üstünde sosyal denge tazminatı (iyileştirme zammı, ikramiye ve sosyal haklar adı altında) ödenmesi suretiyle oluşan .. TL kamu zararının, yukarıda açıklanan gerekçelerle Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlisi … ve sözleşmeyi imzalayan Belediye Başkanı … ile Belediye Başkan Yardımcısı …’a
müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine oy birliğiyle karar verildi.