Sosyal denge ödemelerinde tavan limitin aşılması:
... Belediyesi ile ... Sendikası arasında imzalanan ve 16.12.2014 – 16.12.2016 tarihleri arasını kapsayan toplu iş sözleşmesi ile memurlara ve sözleşmeli personele "İyileştirme Zammı" adı altında "Sosyal Denge Tazminatı"nın mevzuatta öngörülen sınır aşılarak ödenmesi ve mevzuatta öngörülmediği halde çeşitli adlar altında ödemelerin yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
Yerel yönetimlerde çalışan kamu personeline hangi usul ve esaslara göre sosyal denge tazminatı ödeneceği 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 32'nci maddesinde, ödenecek tazminatın aylık tutarına ilişkin tavan sınır ise 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15'inci maddesinde belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun'un 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanunla değişik 32'inci maddesi ve 375 sayılı KHK’nin 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanun'la eklenen Ek 15’inci maddesi hükümleri mevcuttur.
Kamu İşveren Heyeti Başkanı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) temsilcisi arasında imzalanan ve 2014-2015 yıllarını kapsayan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme 14.08.2013 tarihli ve 28735 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Sözleşmenin 1'inci maddesine göre, Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100′üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 146'ncı maddesi ve yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Belediye, memurlar ve sözleşmeli personel için toplu sözleşme yapma yetkisine sahiptir. Ancak bu yetki Sosyal Denge Sözleşmesi ile sınırlı olup, bu sözleşme kapsamında ödenecek tutar Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin Toplu Sözleşme’de belirlenen üst limiti aşmayacaktır. Belediyelerde yetkili sendika ile belediye başkanı arasında imzalanacak sözleşmelere sadece, belediye ve bağlı kuruluşlarda çalışan kamu personeline sosyal denge tazminatı ödenebileceğine ve tazminatın tutarına ilişkin hükümler konabilir. Adı ne olursa olsun, sözleşmeye başka maddeler ekleyerek bu tazminat dışında ödeme yapılması mümkün değildir. Çünkü 4688 sayılı Kanun ile belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sağlanan ayrıcalık sadece sosyal denge tazminatı ödenmesinden ibarettir. Bunun dışında yapılan ödemeler adı ne olursa olsun yasal dayanaktan yoksundur.
Bu nedenle Sosyal Denge Sözleşmesi dışında ve aylık tavan tutarını aşacak şekilde Belediye personeline Ramazan ve Kurban Bayramı yardımı, yılbaşı ikramiyesi, 1 Mayıs Dünya İşçi ve Emekçiler Birlik ve Dayanışma Bayramı ikramiyesi, eğitim ve kültür yardımı, evlilik yardımı, Engelliler Haftasında ikramiye, doğum yardımı, ölüm yardımı vb gibi adlar altında ödemelerin yapılması kamu zararı doğurmaktadır.
...Belediye Başkanlığı ile ...arasında 17.12.2014 tarihinde Toplu İş Sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşmenin yürürlük maddesine göre sözleşmenin sona erme tarihi 16.12.2016’dır. Sözleşmenin “İyileştirme Zammı” başlıklı 21’nci maddesi ile memur personele aylık net ...TL, sözleşmeli personele net ...TL ödeme yapılacağı belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Yani 2015 yılı ilk 6 aylık dönem için 9500x0,079308 = 753,426 TL, ikinci 6 aylık dönem için 9500x0,083084 = 789,298 TL’dir.
Buna göre, belediye personeline 2015 yılı ilk 6 aylık dönem için 753,426 TL’yi, ikinci 6 aylık dönem için ise 789,298 TL’yi aşan miktarda iyileştirme zammı adı altında yapılan sosyal denge ödemeleri ile Ramazan ve Kurban Bayramlarında net ...TL, yılbaşında net ...TL, 1 Mayıs Dünya İşçi ve Emekçiler Birlik ve Dayanışma Bayramında net ...TL, eğitim ve kültür yardımı olarak her yıl Eylül ayında net ...TL, fazla mesai ücreti olarak saat başına net ...TL, evlilik yardımı olarak net ...TL, Engelliler Haftasında çalışan personelin bakmakla yükümlü olduğu birinci derecede yatalak yakını engelli olanlara net ...TL, doğum yardımı olarak net ...TL ve ölüm yardımı olarak net ...– ...TL tutarlarındaki ödemeler kamu zararı oluştumaktadır.
Sorumlular savunmalarında, 4688 sayılı Kanuna göre Toplu Sözleşme ile personele mali haklar tanınabileceğini, toplu sözleşme ve pazarlık yapma hakkının Kanun Hükmünde Kararnamelerle sınırlandırılmasının Anayasa’ya ve uluslararası düzenlemelere aykırı olduğunu, 4688 sayılı Kanunun ek geçici 14’üncü maddesi ile 15.03.2012 tarihinden önce imzalanan toplu iş sözleşmelerinin bütün mali ve sosyal haklar ile birlikte 31.12.2015 tarihine ertelendiğini ve 2014-2016 dönemlerini kapsayan Toplu İş Sözleşmesi ile konu edilen Toplu İş Sözleşmesinin genel hatları ile aynı hükümleri içermesi sebebiyle yapılan ödemelerin 31.12.2017 tarihine kadar bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini belirtmişlerdir.
Ancak yukarıda zikredilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, 4688 sayılı Kanun’un cevaz verdiği toplu sözleşme Kamu İşveren Heyeti Başkanı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası(BEM-BİR-SEN) temsilcisi arasında akdedilen “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme”dir. Belediyeler de bu toplu sözleşmede belirtilen tavan sınıra riayet etmek suretiyle personele sadece sosyal denge ödenmesine ilişkin düzenlemeler getirmekle yetkilidirler.
Ayrıca, 15.03.2012 tarihinden önce imzalanan toplu iş sözleşmelerinin 4688 sayılı Kanunun ek geçici 14’üncü maddesi ile Kanunun 32’nci maddesi esas alınarak bütün mali ve sosyal haklar ile birlikte 31.12.2015 tarihine ertelendiği, 4688 sayılı Kanunun Geçici madde 14’üncü maddesince de 2011-2014 dönemlerini kapsayan Toplu İş Sözleşmesi ile konu edilen 2014-2016 yıllarına ilişkin Toplu İş Sözleşmesinin genel hatları ile aynı hükümleri içermesi sebebiyle yapılan ödemelerin 31.12.2017 tarihine kadar bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin iddiaların da yasal dayanağı bulunmamaktadır. Zira 2014-2016 dönemine ilikin sözleşme, 15/03/2012 tarihinden sonra 17.12.2014 tarihinde imzalanan yeni bir sözleşmedir.
Diğer taraftan, 4688 sayılı Yasa ile getirilen sınırlamaların uluslararası sözleşmelere ve anayasaya aykırı olduğu iddiası ilgili olarak ise yapılacak bir husus bulunmamaktadır. Zira Sayıştay yürürlükteki mevzuata göre denetim ve hükme bağlama görevlerini yürütmektedir.
Savunmalarda, Belediye Başkanı ...’ın yetki devri yapmış olduğu ve sözleşmenin müzakeresinde ve imza aşamasında bulunmadığı, dolayısıyla sorumluluğunun söz konusu edilemeyeceği de ifade edilmiştir. Yapılan incelemede de Belediye Başkanının sözleşmede imzasının bulunmadığı anlaşılmış olup, Beledye Başkanının sorumlu olmaması yönündeki iddialar yerinde görülmüştür.
Bu itibarla, ... Belediyesi ile ...Sendikası arasında imzalanan ve 16.12.2014 – 16.12.2016 tarihleri arasını kapsayan toplu iş sözleşmesinde, memur ve sözleşmeli personele 2015 yılı boyunca mevzuatın öngördüğü tutardan daha yüksek tutarda sosyal denge zammı ve mevzuatta bulunmayan ek haklar bağlamında ödeme yapılması neticesinde sebep olunan ve hesabı aşağıda yer verilen tablolarda yer alan toplam ...TL tutarındaki kamu zararının,
...,
müştereken ve mütelsilen6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
oy çokluğuyla,karar verildi.
(Azınlık Görüşü:
Üye ...’in karşı oy gerekçesi: Sözleşmenin hazırlanması ve uygulanması aşaması süresinceBelediye Başkanı üst yöneticidir. Dolayısıyla her ne kadar sözleşmede imzası bulunmasa da, üst yönetici sıfatıyla sorumludur. Bu itibarla, oluşan kamu zararının tazmininde üst yönetici olarak Belediye Başkanı ...’ın da sorumlu tutulması gerekir.)