Memur personele mevzuata aykırı olarak nakdi yemek yardımı yapılması
…. Belediyesinde çalışan memur personele mevzuata aykırı olarak nakdi yemek yardımı yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212’nci maddesinde “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur.” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen maddeye dayanılarak hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nin,
“Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde “Bu Yönetmeliğin amacı, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemektir.”
“Yardım Şekli” başlıklı 3’üncü maddesinde (Değişik fıkra: 20/11/2017-2017/11180 K.) “Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakden veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz.
Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.”
Hükümleri yer almaktadır.
Yönetmeliğin 3’üncü maddesinin değişiklikten önceki halinde de yukarıdaki hükme benzer şekilde “Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmaz.” denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesi sonucunda yemek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunamayacağı belirtilmiştir.
Ancak yapılan incelemeler neticesinde, … Belediyesinde istihdam edilen memur personele 14.12.2015 tarihinde … Belediye Başkanlığı ile …-Sen arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesi ile nakit yemek yardımı yapıldığı görülmüştür.
Sosyal denge sözleşmesinin “Yemek yardımı” başlıklı 35’inci maddesinde,
“…belediyesinde çalışan memur personel ile seçilmiş ve atanmış yöneticilerine 01.01.2016 tarihinden itibaren aylık 22 iş günü üzerinden net 289,41 TL yemek yardımı yapar.” denilmekte olup 2017 yılı için güncellenme oranları dikkate alınarak brüt olarak 439,94 TL ödendiği görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun,
“Toplu sözleşmenin kapsamı” başlıklı 28’inci maddesinde,
(Değişik: 4/4/2012-6289/18 md.)
“Toplu sözleşme, kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar…
…
Toplu sözleşme hükümleri, sözleşmenin yapıldığı tarihi takip eden iki mali yıl için geçerlidir…”
“Toplu sözleşmenin tarafları ve imza yetkisi” başlıklı 29’uncu maddesinde,
(Değişik: 4/4/2012-6289/19 md.)
“Toplu sözleşme görüşmelerine kamu idaresi adına Kamu İşveren Heyeti, kamu görevlileri adına Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti katılır.” Denilmiş, 31 inci maddesinde de “Toplu sözleşme görüşme süreci sonunda, kamu görevlilerinin geneline yönelik mali ve sosyal haklara ilişkin bölüm ile her bir hizmet koluna özgü mali ve sosyal haklara ilişkin bölümlerden ve tek metinden oluşan toplu sözleşme veya toplantı tutanağı imzalanır. Toplu sözleşmeye kurumsal hiyerarşiyi bozacak ve aynı veya benzer unvanlı kamu görevlilerinin mali ve sosyal hakları arasında kurumlar arası dengesizliğe yol açacak hükümler konulamaz.”
“Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde de,
(Değişik: 4/4/2012-6289/22 md.)
27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir...”
Hükümleri yer almaktadır.
2016 ve 2017 yıllarını kapsayan Toplu Sözleşmenin Kapsam başlıklı 1’inci maddesinde “(1) Bu Toplu Sözleşme, kamu görevlilerinin geneline ilişkin mali ve sosyal haklarla ilgili bölümü 4688 sayılı Kamu Görevlileri ve Toplu Sözleşme Kanunu kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarının, her bir hizmet kolu kapsamına giren mali ve sosyal haklarla ilgili bölümü ise ilgili hizmet kolu kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlileri hakkında uygulanır.
(2) Bu Toplu Sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.” Denilmektedir.
Aynı sözleşmenin “Genel Hükümler” bölümünün devamında “Sözleşmeli personele yiyecek yardımı” başlıklı 9’uncu maddesinde “19/11/1986 tarihli ve 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği hükümlerinden aynı usul ve esaslar çerçevesinde sözleşmeli personel pozisyonlarında istihdam edilen personel de yararlanır.” Hükmü yer almaktadır.
Bu hükümden anlaşılacağı üzere, çalışan memurlar içinde Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği uygulanmalıdır. Bu yönetmelik dışında bir uygulama yapılmasına ne Kanun ne de Toplu Sözleşme cevaz vermemektedir.
Yapılan toplu sözleşme görüşmeleri neticesinde, 2016 ve 2017 yılına ilişkin düzenlemeleri içeren toplu sözleşme mutabakatı, 23 Ağustos 2015 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Kamu Görevlilerinin Geneline Ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali Ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 Ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşme’ de, yemek yardımının nakdi olarak yapılabileceğine dair bir düzenleme yer almadığı gibi, Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünde de, sosyal denge tazminatı dışında, belediyelerde yapılacak sözleşmelerde yemek yardımı ile ilgili özel bir bir düzenleme yapılabileceğine ilişkin bir ifade yer almamıştır.
Hal böyle iken, ..... Belediyesinde imzalanan toplu sözleşmeye, kanunlarda ve mevzuatta yer almayan hükümler konulması mümkün olmadığı gibi, yemek yardımının nakit olarak yapılacağına dair bir düzenleme yapılamayacağı, bu yöndeki bir sözleşmenin geçerliliğinin olamayacağı değerlendirilmiştir.
Öte yandan, söz konusu yemek yardımının mevzuata uygun olduğu değerlendirilseydi bile, raporun 2’nci maddesinde sosyal denge yardımı ödenen personele toplu sözleşmede belirlenen üst sınırın üzerinde ödeme yapıldığı görülmüştür. Bu nedenle de, personele yapılan yemek yardımıyla toplu sözleşmede belirlenen üst sınırın aşıldığı, dolayısıyla her halükarda yapılan ödemenin kamu zararı olduğu değerlendirilmiştir.
Buna göre, mevzuata aykırı bir şekilde Kurumda çalışan memur personele kurum yemekhanesinde öğle yemeği yerine, yemek bedeli olarak nakit yemek ücreti verilmesi sonucu, ayrıntısı tablolarda gösterilen … TL'nin,
sorumlularına
müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,