Toplu Sözleşme ile belirlenen tavan tutarı aşan miktarda sosyal denge ödenmesi:
Memur statüsündeki personele, Toplu Sözleşme ile belirlenen tavan tutarı aşan miktarda sosyal denge ödenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
6289 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek 15 inci maddede, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” Denilmektedir.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.” Denilmektedir.
Yine 4688 sayılı Kanunun Geçici 14’üncü maddesinde,
“15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” denilmektedir.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3’üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine,4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” düzenlemesi yapılmıştır.
… Belediyesi ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2016-31.12.2017 tarihleri arasında geçerli sözleşmenin Mali Haklar başlıklı Altıncı Bölümünde,
“MADDE 26-İYİLEŞTİRME ZAMMI
a) … Belediyesi memur çalışanlarına almakta oldukları aylıklarına ilave olarak aylık net 700TL iyileştirme yardımı peşin ödenir. 01.01.2017 tarihinden itibaren%10 iyileştirme zammı ilave edilir.
MADDE 27- İKRAMİYE
Ramazan Bayramında net 400TL ve Kurban Bayramında net 550TL ikramiye verilir.
Mart-Haziran-eylül-Aralık aylarında net 1.000 TL ikramiye verilir.
MADDE 28-ÖĞRENİM YARDIMI
İşveren çalışanlara her yı lEylül ayında
İlköğretimde okuyan çocuğu içim net 400TL
Ortaöğretimde okuyan çocuğu için net 500TL
Üniversite ve Yüksekokulda okuyan çocuğu için net 600TL öğrenim yardımı yapılır
MADDE 29-YAKACAK YARDIMI
Yılda bir kez Kasım ayında net 450 TL yakacak yardımı olarak verilir
MADDE 30-GİYECEK YARDIMI
Çalışanlara her yıl mayıs ayında net 400TL giyecek yardımı yapılır.
Hükümleri yer almaktadır.
6289 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek 15 inci madde ile belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödeyebilecekleri hüküm altına alınmıştır. Yine aynı maddede, sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere belirlenebileceği ifade edilmiştir.
4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesiyle, 15.03.2012 tarihinden önce imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına sözleşme sürelerinin sonuna kadar devam edilebileceği, sözleşmeleri 31.12.2015 tarihinden önce sona eren veya karşılıklı fesih edilen sözleşmelerin sona erme veya fesih tarihinden itibaren 32’nci maddenin üçüncü fıkrasında yer alan, a) ilgili mahalli idarenin vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, b) ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması, c) gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu aşması ölçütleri aranmaksızın sözleşme yapılabilme imkânı getirilmiştir. 2016 ve 2017 yılında geçerli Toplu Sözleşme ile 31.12.2015 tarihi 31.12.2017 olarak değiştirilmiştir. Maddenin son cümlesindeki, “Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” ifadesinin açıklığa kavuşturulması gerekir. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte var olan bir sözleşmede personele ortalama aylık 1.500TL ödenmesi öngörülmesi durumunda bu kişilere tavan uygulaması yapılmayacak, tavan tutar 1.500TL’ye ulaşana kadar bu tutar ödenecektir. Ancak sözleşme sona erip yeni bir sözleşme yapıldığında sadece üç ölçüte dikkat edilmeden toplu sözleşme yapılmalı, ancak tavan uygulamasına uyulmalıdır. Didim Belediyesinde toplu sözleşmeler bittiği tarihler itibariyle sürekli yenilenmiştir. Son ve bahis konusu sözleşme 01.01.2016-31.12.2017 tarihleri için yapılmıştır. Her sözleşmede farklı düzenlemeler getirilmiş ve daha yüksek tutarlar belirlenmiştir.
Sorumlularca yapılan savunmalarda, söz konusu sürenin genel toplu iş sözleşmesi ile 31.12.2017 tarihine kadar uzatıldığı ifade edilmekte ise de, yukarıda da açıklandığı üzere, söz konusu hak 31.12.2015 tarihinden önce yürürlüğü biten sözleşmeler için 1 kereye mahsus olarak verilmiştir. Kaldı ki idare ile sendika arasında 2017 yılını kapsayan sözleşmede, önceki sözleşmede belirlenen tutarların tavan tutarlar olarak esas alınacağına dair bir hükme de yer verilmemiştir.
Sosyal denge ödemeleri Kanuni sınırlar içinde kalmak şartıyla sözleşme hükümlerine göre ödenecektir. Yapılacak ödemenin aylık brüt tutarı hiçbir halde Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3’üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan, “4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür.” ifadesine göre 2017 yılının ilk yarısı için aylık 912,55TL, ikinci yarısı için aylık 975,71TL’yi geçemeyecektir. Memurlara her ay yapılan düzenli ödemenin yanı sıra ilave olarak verilen çeşitli ödemeler ile tavanı aşan miktarın üzerinde ödeme yapılmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesindeki hükme göre Belediye Başkanı kurum adına sözleşmeyi imzalamaktadır ve imzalanan sözleşmede 4688 sayılı Kanun ve Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3 üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1’inci maddesinin birinci fıkrasına aykırı hükümler olmasından dolayı oluşan kamu zararından sorumludurlar
Kamu zararını meydana getiren ödemeler Belediye Başkanının imzası bulunan sosyal denge sözleşmesi uyarınca yapıldığından ve harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin söz konusu yazılı emir niteliğindeki sözleşmeyi uygulamamak gibi bir yetkileri bulunmadığından, söz konusu kamu zararından harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlu tutulmamaları gerektiği değerlendirilmiştir.
Öte yandan, Denetçi tarafından bu maddeye beraat denilmesi halinde geçerli olmak üzere raporun 4’üncü maddesi düzenlenmiş ve 4’üncü maddeyle, 2012 yılında yapılan sosyal denge sözleşmesiyle yapılan ödemeler ile, bahis konusu olan 2016-2017 yıllarını kapsayan sözleşmede belirlenen tutarların arasındaki fark için tazmin hükmü talep edilmiş, bu maddeye yapılan savunmalarda ise … TL’lik kamu zararının 19.07.2018 tarih ve 9255 muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiği görülmüştür. Söz konusu tahsilat bu maddede tazmini istenen … TL kamu zararının kapsamı içerisindedir.
Sonuç olarak, ..... Belediyesinde çalışan memurlara yapılan sosyal denge ödemelerinde aylık tavanın aşılması neticesinde oluşan … TL kamu zararının … TL’lik kısmı 19.07.2018 tarih ve … muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiğinden bu tutar için ilişilecek husus kalmadığına, geriye kalan … TL kamu zararının ise 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleriyle birlikte Belediye Başkanı … ödettirilmesine,( Üye …’in “Oluşan kamu zararından gerçekleştirme görevlileri ve harcama yetkililerinin de sorumlu tutulması gerekir.” Şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı)
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğinden itibaren altmış gün içinde temyiz başvurusu ve aynı Kanunun 56 ncı maddesi uyarınca ilamın tebliğinden itibaren 5 yıl içinde yargılamanın iadesi başvurusu yolları açık olmak üzere, oy çokluğuyla,