Yemek yardımı:
Sosyal yardım niteliğindeki yemek yardımının işçilere yıllık izin gibi çalışılmayan günlerde ödenmesi neticesinde kamu zararına sebebiyet verilmesi ile ilgili olarak yapılan incelemede,
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Tatil ücretine girmeyen kısımlar” başlıklı 50 nci maddesinde,
“Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.” Denilmektedir.
Yine aynı Kanun’un “Saklı haklar” başlıklı 45 inci maddesinde “Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz. Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.” Denilmektedir.
... Belediyesi ile ... Sendikası arasında imzalanan ve 15.01.2016-14.01.2018 tarihleri arasında geçerli olan toplu iş sözleşmesinin “Öğle Yemeği-Yemek Yardımı” başlıklı 39 uncu maddesinde “İşçilere, fiilen çalışmalarına bakılmaksızın her ay brüt 525,00TL yemek yardımı verilir.” Denilmektedir.
4857 sayılı Kanun’un yukarıda da değinilen ve sorguda iddia olunan kamu zararına dayanak olarak ileri sürülen 50 nci maddesinde, sosyal yardımların, sadece “tatil ücretinin” hesabında dikkate alınamayacağı hüküm altına alınmış olup, denetçi raporunda, konu edilen ücretli izinde geçen süreler için bir düzenleme bulunmamaktadır. Üstelik söz konusu madde de yemek yardımının karşılığı olarak zikredilen “sosyal yardımlar” ifadesi sadece işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçiler için kullanılmış olup, bütün işçiler için uygulanması da mümkün değildir. Öte yandan 4857 sayılı yasanın diğer hükümleri de incelendiğine, hazırlama, tamamlama, temizleme işleri dışında çalışan işçilerin “ücretli izinde” geçen süreleri için sosyal yardım yapılıp yapılamayacağına ilişkin sarih ve emredici bir düzenleme de bulunmamaktadır. Bu açıdan bakıldığında toplu iş sözleşmesinde yer alan rapor konusu “işçilere fiilen çalışmalarına bakılmaksızın her ay brüt 525,00 TL yemek yardımı verilir.” Şeklindeki 39’uncu madde düzenlemesi, denetçi iddiasının aksine, 4857 sayılı kanunun emredici hükümlerine aykırılık taşımamaktadır.
Öte yandan, 4857 sayılı Kanun’un yukarıda da değinilen 45 inci maddesinde, “Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.” Denilmek suretiyle sözleşmede işçi lehine hükümlere yer verilebilmesine de imkan tanınmıştır. Bu nedenle denetçi raporunda yer alan, söz konusu 50’nci madde hükmü uyarınca, ücretli izinli günlerde yemek yardımı yapılamayacağı, toplu iş sözleşmesine bu yönde bir hüküm konulmasının Kanun’a aykırılık oluşturacağı iddiasının, bir karşılığı bulunmamaktadır.
Kaldı ki, böyle bir istisnaya bile gerek kalmaksızın yapılan ödemeler sebebiyle bir kamu zararından söz edilemez. Zira, toplu iş sözleşmesinden de görüleceği üzere, yemek yardımı günlük olarak belirlenmemiş, aylık olarak (maktu) belirlenmiştir. Bu tutar belirlenirken hafta sonu izinleri, ulusal ve dini bayramlar vb. çalışılmayan sürelerde dikkate alınmıştır. Denetçi iddiasının kabul edilmesi durumunda, hafta sonu tatili, milli ve dini bayramlar, sağlık izinleri vb. çalışılmayan günler içinde işçilere yemek yardımı yapılması kamu zararına yol açacaktır. Denetçi iddiasının geçerli olabilmesi, yukarıda ifade edilen çekinceler saklı olmak kaydıyla, ancak yemek yardımının günlük olarak hesaplandığı durumlarda geçerli olabilir ki, sorgu konusu olayda, toplu iş sözleşmesine yemek yardımının “fiilen çalışmalarına bakılmaksızın”, yani hasta ve ücretli izinli olunan günlerde de verileceğine dair hüküm koymak suretiyle bu yolda kapatılmış bulunmaktadır.
Sonuç olarak, her ne kadar Denetçi görüşünde sosyal yardım niteliğindeki yemek yardımının işçilere yıllık izin gibi çalışılmayan günlerde de ödenmesi neticesinde ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilmekte ise de, konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına ve ilgililerden tahsil edilen tutarların hak sahiplerine iadesine, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğinden itibaren altmış gün içinde temyiz başvurusu ve aynı Kanunun 56 ncı maddesi uyarınca ilamın tebliğinden itibaren 5 yıl içinde yargılamanın iadesi başvurusu yolları açık olmak üzere, oy birliğiyle,