İŞÇİ YEMEK YARDIMI:
... Belediyesi’nde çalışan işçilere yapılan yemek yardımının, işçilerin fiilen görev yapmadığı tatil günleri için de ödenmesi suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Tatil Ücretine Girmeyen Kısımlar” başlıklı 50’nci maddesinde, “Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz, ” denilmektedir. Aynı Kanunun “Yıllık İzin Ücreti” başlıklı 57’nci maddesinde, yıllık izinli olunan günlere ilişkin ücretin hesaplanmasında da 50’nci madde hükmünün uygulanacağı belirtilmiştir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun “Toplu İş Sözleşmesinin Genel Esasları Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşmenin içeriği” başlıklı 33 ’üncü maddesinin beşinci fıkrasında, “Toplu iş sözleşmeleri ve çerçeve sözleşmeler, Anayasaya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremez. ” düzenlemesi yapılmıştır.
...Belediye Başkanlığı ile ... arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesi’nin Yemek Yardımı başlıklı 38’inci maddesinde, “Bu Toplu-İş sözleşmesi kapsamında çalışan taraf sendika üyesi işçilere her ay maaşla birlikte, fiilen çalışmalara 500,00-TL yemek yardımı vermeyi kabul eder. Ancak, aldığı iş günü süresince olan izinlerde yemek yardımı yapılmaz.” hükmü yer almaktadır.
Sorguda yukarı alınan mevzuat hükümleri gereğince, yemek yardımının işçilerin fiilen çalıştıkları günler göz önünde bulundurularak yapılması gerektiği, bu itibarla da işçilere fiilen çalışmadıkları tatil günlerinde verilen yemek yardımının kamu zararı teşkil ettiği ileri sürülmektedir.
Savunmalarda ise, Toplu Sözleşme hükmündeki “fiili çalışma” ibaresinin sözleşme metnine konulmasındaki amacın yıllık izin süresince yemek yardımı ödenmemesi olduğu ve bu ibare konulmamış olsa dahi tatil günlerinde yemek yardımı ödenmesinin aylık maktu belirlendiği için, mutat uygulama olduğu ifade edilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 45’inci maddesinde,
"Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz.
Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır." denilmektedir.
Belirtilen Toplu Sözleşme hükmü gereğince, işçilere yıllık izinli oldukları sürelerde yemek ücreti ödenmemekte, ancak genel tatil ve hafta sonu tatillerinde yemek ücreti ödenmeye devam olunmaktadır.
4857 sayılı Kanun’un yukarıda da değinilen ve sorguda iddia olunan kamu zararına dayanak olarak ileri sürülen 50’nci maddesinde, sosyal yardımların tatil ücretinin hesabında dikkate alınamayacağı hüküm altına alınmıştır. Ancak söz konusu maddede yemek yardımının karşılığı olarak zikredilen “sosyal yardımlar” ifadesi, sadece iş yerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçiler için kullanılmış olup, bütün işçiler için uygulanması mümkün değildir. Öte yandan 4857 sayılı Kanun’un diğer hükümleri de incelendiğinde, hazırlama, tamamlama, temizleme işleri dışında çalışan işçiler için tatil günlerinde sosyal yardım yapılıp yapılamayacağına ilişkin sarih ve emredici bir düzenleme de bulunmamaktadır. Bu açıdan bakıldığında, rapor konusu toplu iş sözleşmesinde yer alan “Bu Toplu-İş sözleşmesi kapsamında çalışan taraf sendika üyesi işçilere her ay maaşla birlikte, fiilen çalışmalara 500,00-TL yemek yardımı vermeyi kabul eder. Ancak, aldığı iş günü süresince olan izinlerde yemek yardımı yapılmaz” şeklindeki düzenleme ile sadece yıllık izinde yemek ücreti ödenmeyeceği anlamı çıkmaktadır.
Öte yandan, 4857 sayılı Kanun’un yukarıda da değinilen 45 inci maddesinde, “Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.” denilmek suretiyle sözleşmede işçi lehine hükümlere yer verilebilmesine de imkan tanınmıştır. Bu nedenle Denetçi raporunda yer alan, söz konusu 50’nci madde hükmü uyarınca, tatil günlerinde yemek yardımı yapılamayacağı iddiasının bir karşılığı bulunmamaktadır.
Kaldı ki, böyle bir istisnaya bile gerek kalmaksızın yapılan ödemeler sebebiyle bir kamu zararından söz edilemez. Zira, toplu iş sözleşmesinden de görüleceği üzere, yemek yardımı günlük olarak belirlenmemiş, aylık olarak (maktu) belirlenmiştir. Bu tutar belirlenirken hafta sonu ve genel tatil günleri de dikkate alınmıştır.
Diğer taraftan sorguda 5510 Sayılı Kanunun 4’üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (A) ve (B) Bentleri Kapsamındaki Sigortalılar ile Sadece Genel Sağlık Sigortasına Tabi Sigortalıların Prime Esas Tutulacak Kazançlarına Dair Tebliğ’in “2.2.1- Yemek Paraları” başlıklı maddesinin de hafta tatillerinde yemek üceti ödemesi yapılamayacağına dair dayanak olarak alındığı görülmektedir.
Söz konusu Tebliğ hükmünde, “Sigortalılara yemek parası adı altında yapılan ödemelerin, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmemesi şartıyla, fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak 16 yaşından büyükler için belirlenen günlük asgari ücretin % 6 sının, yemek verilecek gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak miktarı, aylık prime esas kazançların tespitinde dikkate alınmayacak, dolayısıyla bu tutardan prim kesilmeyecektir.” denilmektedir.
Bu hüküm uyarınca yemek yardımı ödemesinin tatil günlerinde yapılamayacağı da ileri sürülemez. Zira yukarıda da ifade edildiği üzere aylık maktu olarak belirlenen bir yemek yardımı ödemesinde hafta sonu ve genel tatil günlerinin hesaba alındığını kabul etmek gerekir. Burada yıllık izinli olunan günler için bir çıkarım yapmak mümkün olabilecek ise de, toplu sözleşme maddesinin açık hükmü uyarınca zaten yıllık izinli olunan günlerde yemek yardımı ödemesi yapılmamaktadır.
Netice itibariyle, Toplu İş Sözleşmesinde aylık olarak (maktu) belirlenmiş yemek yardımı için, hafta sonu ve genel tatil günleri esas olarak belirlenmiş olacağından hareketle, işçilere bu tatil günleri için ödenen toplam ... TL için ilişilecek bir husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
(Azınlık Görüşü:
Üye ... ve Üye ...’in karşı oy gerekçesi: Toplu Sözleşme hükmünde, yemek yardımının fiili çalışma karşılığı ödeneceği açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla, fiilen çalışılmayan yıllık izinli olunan günlerde de hafta sonu ve genel tatil günlerinde de yemek yardımı ödemesinde bulunulamaz. Bu itibarla da, tatil günlerinde ödenen yemek yardımından ibaret ...TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi gerekir.)