SOSYAL DENGE ÖDEMELERİ:
Personele yasal sınırların üzerinde sosyal denge tazminatı ödenmesi suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikası ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun geçici 14’üncü maddesinde,
15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.”,
2016-2017 yıllarını kapsayan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Sosyal Denge” başlıklı l’inci maddesinde,
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.”
“Sosyal denge tazminatı süre uzatımı” başlıklı 7’nci maddesinde ise,
“4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan "31/12/2015" ibaresi "31/12/2017"şeklinde uygulanır.”
hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda sayılan mevzuat hükümlerine göre, Belediye personeline ödenebilecek sosyal denge tutarları için yasal limitler konulmuş, fakat 31.12.2017 tarihine kadar yürürlükte olan toplu sözleşmeler için bu limitlerin uygulanması açısında istisna getirilmiştir. Bir başka ifadeyle, Kanunun yayımlandığı 15.03.2012 tarihinden önce imzalanmış sözleşmelerdeki sosyal denge ödeme tutarlarını geçmemek üzere bu sözleşmelerin süreleri uzatılabilecek ve bu durumda 2012 tarihli sözleşmedeki sosyal denge ödemeleri tavan tutar olarak esas alınacaktır.
Ancak, Belediyenin imzaladığı 02.01.2012 tarihli Sosyal Denge sözleşmesinde yer alan sosyal denge tazminatı kalemlerinin 02.06.2014 tarihli Sosyal Denge sözleşmesinin “Aylık Sosyal Denge Yardımı ve diğer ödemeleri, arttırma, eksiltme veya tamamen kesmek Belediye Başkanının tasarrufundadır.” şeklinde düzenlenen 28’inci maddesi ve “Ayrıca Riyaset Makamınca uygun görülen başarılı personele aylık olarak ikramiye verilir.” şeklinde düzenlenen 17’nci maddesine dayanılarak artırıldığı görülmektedir.
Buna göre yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırı olarak, 2012 yılında yapılan sözleşmede Ramazan ve Kurban Bayramları için öngörülen sosyal denge ödemeleri sırasıyla 350 TL ve 450 TL iken, 17.09.2014 tarihli Belediye Başkanlığı’nın yazısıyla bu tutarlar 600 TL ve 800 TL’ye çıkarılmıştır. Ayrıca Belediye ve Bağlı Kuruluşları İle Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik’e göre Belediyelerde Koordinatör kadrosu olmamasına rağmen, teknisyen kadro unvanı taşıyan bir personele Koordinatörlük görevi gerekçesi ile Belediye Başkanı’nın takdiriyle Belediye Başkan Yardımcısına ödenen tutarda sosyal denge tazminatı ödenmiştir.
4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun geçici 14’üncü maddesi 15.03.2012 tarihinden önce yapılmış sözleşmedeki sosyal denge tutarlarının devam ettirilebilmesine cevaz verirken, bu tarihten sonra yapılan sözleşmelerdeki sosyal denge tutarlarının yükseltilebilmesini veya personele yeni sosyal denge kalemlerinin ödenmesini açık bir şekilde yasaklamıştır.
Mezkur mevzuat hükümlerine rağmen 2012 yılından sonra yapılan sözleşmelerde Belediye Başkanı’na sosyal denge tazminatı tutarlarını değiştirme noktasında sınırsız yetki veren sözleşme maddeleri bulunması, bu maddelere dayanarak 2012 yılındaki sosyal denge ödemelerinin üzerinde sosyal denge tazminatı ödenmesi, bir personele de koordinasyon görevleri öne sürülerek Başkan Yardımcısına ödenen sosyal denge tutarı ödenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Sorumlular savunmalarında, Belediye Başkanı’nın imzası ile uygulamaya konulan Sosyal Denge Sözleşmesi uyarınca yapılan ödemelerde harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumluluğa itiraz etmişlerdir.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikalan ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32/1 maddesinde, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.” düzenlemesi yer almaktadır.
Buna göre belediyelerde sosyal denge tazminatı ödenmesini öngören sözleşmeleri imzalamak münhasıran Belediye Başkanı’na verilmiş bir yetki ve görevdir. Dolayısıyla Belediye Başkanınca imzalanarak yürürlüğe giren sözleşme hükümlerine uygun olarak gerçekleştirme görevi ifa edildiği ve harcama yetkisi kullanıldığı anlaşıldığından, söz konusu kamu zararından Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluklarının bulunmadığına,
Netice itibariyle de, 17.09.2014 tarihli Belediye Başkanlığı yazısıyla 2012 yılında geçerli sosyal denge ödeme tutarlarının artırılması suretiyle mevzuatın öngördüğü tavan limiti aşan sosyal denge ödemeleri ile bir personele Teknisyen kadrosunu işgal etmesine rağmen Başkan Yardımcısına ödenen sosyal denge yardımının ödenmesi suretiyle sebep olunan ve aşağıda yer verilen tablolarda gösterilen toplam ...TL kamu zararının, münhasıran sözleşmeyi imzalayan Üst Yönetici ...(Belediye Başkanı)’a 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.