MEMUR SOSYAL DENGE ÖDEMELERİ:
...Genel Müdürlüğü ile ...Sendikası ...) arasında imzalanan ve 01.01.2016 - 31.12.2017 tarihleri arasını kapsayan toplu iş sözleşmesine istinaden düzenlenen ek protokol ile memur personele ulaştırma yardımı adı altında yapılan ilavete ücret ödemesi ile mevzuatta sosyal denge tazminatı için öngörülen sınırın aşılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
Yerel yönetimlerde çalışan kamu personeline hangi usul ve esaslara göre sosyal denge tazminatı ödeneceği 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 32'nci maddesinde, ödenecek tazminatın aylık tutarı ise 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15'inci maddesinde belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun'un 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanunla değişik 32'nci maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir” hükmü yer almıştır.
375 sayılı KHK’ye 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanun'la eklenen Ek 15’inci maddesinde ise, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” denilmektedir.
...Sendikası (...) temsilcisi arasında imzalanan ve 2016 - 2017 yıllarını kapsayan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme 23.08.2015 tarihli ve 29454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Sözleşmenin 1'inci maddesine göre, Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun'un 32'inci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100′üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 146'ncı maddesinde, “Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir.
Memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanunla sağlanan haklar dışında ücret ödenemez, hiçbir yarar sağlanamaz” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Belediyeler memurlar ve sözleşmeli personeli için toplu sözleşme yapma yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetki Sosyal Denge Sözleşmesi ile sınırlı olup, bu sözleşme kapsamında verilecek olan tutar Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin Toplu Sözleşme’de belirlenen üst limiti aşmayacaktır.
Yukarıda sayılan Kanun, KHK ve Toplu Sözleşme hükümlerinden de anlaşıldığı gibi, belediyelerde yetkili sendika ile belediye başkanı arasında imzalanacak sözleşmelere sadece, belediye ve bağlı kuruluşlarda çalışan kamu personeline sosyal denge tazminatı ödenebileceğine ve tazminatın tutarına ilişkin hükümler konabilir. Adı ne olursa olsun, sözleşmeye başka maddeler ekleyerek bu tazminat dışında ödeme yapılması mümkün değildir. Çünkü 4688 sayılı Kanun ile belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sağlanan ayrıcalık sadece sosyal denge tazminatı ödenmesinden ibarettir. Bunun dışında yapılan ödemeler adı ne olursa olsun yasal dayanaktan yoksundur.
Bu nedenle Sosyal Denge Sözleşmesi dışında belediye personeline ulaştırma yardımı adı altında ödeme de bir sosyal denge tazminatı ödemesidir ve mevzuatta sosyal denge ödemesi için öngörülen tavan limitin aşılması halinde kamu zararı doğurmaktadır.
Oluşan kamu zararını yasal dayanağına göre özetle şu şekilde değerlendirmek mümkündür:
... Genel Müdürlüğü ile (...) arasında 25.01.2016 tarihinde Toplu İş Sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşmenin yürürlük maddesine göre sözleşmenin sona erme tarihi 31.12.2017’dir. Sözleşmenin “sosyal denge tazminatı tutarı ve ödeme zamanı” başlıklı 7’nci maddesinde memur personele 750,00-TL, sözleşmeli personele 400,00-TL net sosyal denge tazminatı ödemesi, şehir içi ulaşım ücretlerine yapılacak yüzdelik zamları da dikkate alarak ulaşım yardımı altında 150,00-TL net, ramazan bayramında 250,00-TL net, kurban bayramında 750,00-TL net ve yılbaşında 250,00-TL net olmak üzere maaşla birlikte ödemelerin yapılacağı belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı 2017 yılı ilk 6 aylık dönem için en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Yani 9500 * 0,096058 = 912,55-TL, ikinci 6 aylık dönem için 9500 * 0,102706 = 975,71-TL’dir. Yine aynı Kanun’un geçici 14’üncü maddesinde: “ …Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” denilmek suretiyle bir başka tavan tutarı belirlenmiştir. İlgili belediyelerin 2012 yılında imzalamış oldukları sözleşmelerde yer alan tutarlarını arttırmamak koşulu ile kanunda öngörülen sürelerin sonuna kadar tavanı aşan kısmı ayrıca ödemeye devam edebileceği belirtilmiştir.
Bu itibarla, kurumun 2012 yılında geçerli sözleşmesinde belirtilen tutarların toplu sözleşme ile belirlenen ilk 6 aylık dönem için 912,55-TL den, ikinci 6 aylık dönem için ise 975,71-TL den fazla olduğu anlaşılmakla birlikte bu tutarları ödeyebileceği, ancak 2012 yılında geçerli sözleşmesinde ödenen sosyal denge tazminatı tavanını aşmış olmaları sebebiyle ek protokolle ulaşım yardımı adı altında ödemenin yapılması suretiyle neden olunan ...-TL tutarındaki kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi gerekir.
Ancak sorgu maddesinde belirtilen kamu zararına ilişkin sorumluluk dağıtımında sosyal denge sözleşmesini ve ek protokolü imzalayanların sorumlu tutulmadığı ve ilişikli belgelerden 15.08.2017 tarih ve ... sayılı ödeme emri belgesinde gerçekleştirme görevlisinin imzasının yer almadığı ancak söz konusu imza eksikliğine rağmen ödemeyi yapan muhasebe yetkilisinin 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesine göre bu belgeden kaynaklanan kamu zararından sorumlu tutulmadığı görülmüştür.
Dolayısıyla,
-Sorumluluk dağıtımında açıkça yer verilerek bahsi geçen sosyal denge sözleşmesi ve ek protokolde imzaları bulunan üst yöneticilerin ve
- ... nolu ödeme emri belgesinden kaynaklanan kamu zararı için 5018 sayılı Kanu’un 61’inci maddesine göre muhasebe yetkilisinin de savunmasının alınmasını teminen denetçisine muhtıra verilmesine ve sonucun ek Raporla Dairemize intikaline değin konunun hüküm dışı bırakılmasına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.