İŞ AVANSI MAHSUBU:
Kum ocağı eleğinin tamiri için 11.01.2017 tarihinde harcama yetkilisi mutemeti olarak görevlendirilen ve Konya’ya gidiş-dönüş için kendisine ...TL avans verilen ...tarafından avans mahsubu için verilen kanıtlayıcı belgelerden,...TL tutarındaki belgenin söz konusu işle alakalı olmaması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
5018 Sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Ön Ödeme” başlıklı 35’inci maddesinin birinci fıkrasında,
“Harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabilir. Verilecek avansın üst sınırları merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilir.” denilmektedir.
Ön Ödeme Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde mutemet, "harcama yetkilisi tarafından yazılı olarak görevlendirilen ve kendisine verilen avans veya adına açılan kredilerle sınırlı olarak yapacağı harcamalar konusunda harcama yetkilisine karşı sorumlu, bunların mahsubuna ilişkin belgeleri muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade etmekle yükümlü olan kişi” olarak tanımlanmıştır.
“Ön Ödeme Şekilleri ve Uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinin altıncı fıkrasında, “Ön ödemeler hangi iş için verilmiş ise yalnızca o işte kullanılır.” denilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in “Ön ödemelerde mahsup süresi ve sorumluluk” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Her mutemet ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında ayrıca belirtilmemiş olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde ise üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutan iade ederek hesabını kapatmakla yükümlüdür.”, ikinci fıkrasında, “Avansın verildiği tarihten önceki bir tarihi taşıyan harcama belgeleri avansın mahsubunda kabul edilemez. Mahsup döneminde verilen harcama belgelerinin de, ön ödemenin yapıldığı tarih ile en geç ait olduğu bütçe yılının son günü arasındaki tarihi taşıması gerekir.”, altıncı fıkrasında, “Mutemetlerce süresi içinde mahsup edilmeyen avanslar hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Kanunen geçerli bir mazereti olmaksızın avanslarım süresinde mahsup etmeyen mutemetler hakkında, ayrıca tabi oldukları personel mevzuatının disiplin hükümlerine göre de işlem yapılır. ” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, belirli bir işin gerçekleştirilmesi için avans verilerek mutemet tayin edilen kişi, avans mahsubunda avansın o iş için harcandığına dair kanıtlayıcı belgeleri sunmak zorundadır.
Söz konusu avansın mahsubuna ilişkin kanıtlayıcı belgeler incelendiğinde, kum ocağı eleğinin tamiri ile ilgisi olmayan Iphone tamiri, yemek bedelleri gibi harcamaların bu avanstan karşılandığı, yine bir kısım harcamanın görevlendirme tarihinden önce gerçekleştirilmesine rağmen söz konusu harcamalara ilişkin kanıtlayıcı belgelerin mahsup evrakı arasına eklendiği görülmüştür.
5018 sayılı Kanun’un “Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinin 2’nci fıkrasında, gerçekleştirme görevlilerinin, harcama talimatı üzerine, işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürüteceği ifade edilmiş, 4’üncü fıkrasında ise, gerçekleştirme görevlilerinin, 5018 sayılı Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumlu olacağı hüküm altına alınmıştır.
5189/1 sayılı 5018 sayılı Kanun Çerçevesinde Sorumlu Tutulacak Görevli ve Yetkililerin Belirlenmesi Hakkında Sayıştay Genel Kurul Kararı’nda, “Harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılarak her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanıp uygulanacak, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol edeceklerdir. Bu bağlamda ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol yaparak, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşüp imzalayacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen görevli, gerçekleştirme belgelerinin ödeme emri belgesine doğru aktarılması yanında, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan da sorumludur.
Yapılan bu açıklamalara göre, aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine çoğunlukla,” denilmek suretiyle, ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin sorumluluğuna açıklık getirilmiştir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinin 4 ve 5’inci bentlerinde elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda gerçekleştirilecek uygulamalarda, Maliye Bakanlığınca merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri için belirlenen usul ve esaslara uyulacağı hüküm altına alınmıştır. Konu ile ilgili Maliye Bakanlığınca yayımlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Hakkında Genel Tebliğ’in 4’üncü maddesinde ödeme emri belgelerinin gerçekleştirme görevlileri tarafından düzenleneceği ve düzenlenme şekli açıklanmıştır. Aynı Tebliğin 5’inci maddesinde ise ortak veri tabanı bilgilerine dayanılarak yapılacak ödemeler hakkında izlenecek usul ve esaslar belirlenmiştir. Dolayısıyla sorgu konusu ilişikli ödeme emri belgeleri, veri tabanı ortak olan Türkiye Belediyeler Birliğinin şifre ile girilen programıyla yapıldığından, 5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi 3’üncü fıkrasında bahsedilen elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalara ilişkin belgeler kapsamına girer iddiası gerçeği yansıtmamaktadır. Bu itibarla, ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisi ...’nun söz konusu kamu zararından sorumluluğu bulunmaktadır.
Öte yandan, her mutemet ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında ayrıca belirtilmemiş olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde ise üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade ederek hesabını kapatmakla yükümlüdür. Dolayısıyla muhasebe yetkilileri avansların mahsubunun mevzuata uygun bir şekilde yapılmasından görevli kılınmışlardır.
5018 sayılı Kanunun 61’inci maddesi ile Muhasebe Yetkililerinin Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 29’uncu maddesinde, muhasebe yetkilisinin taahhüt ve tahakkuk aşamaları tamamlanmış, ödeme emri belgesi düzenlenmiş ve ön mali kontrolden geçerek ödenmek üzere muhasebe birimine gelmiş bulunan gider ve muhasebe belgeleri ile ön ödeme belgeleri üzerinde, ödemeye ilişkin belgelerin tamam olup olmadığını ve maddi hata bulunup bulunmadığını kontrol etmekle yükümlü olduğu açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla söz konusu mevzuata aykırı avans mahsubundan muhasebe yetkilisi de sorumludur.
Bu itibarla, aşağıdaki tabloda ayrıntısı gösterilen avans mahsubuna ilişkin belgelerin gerçekleştirilen görev ile ilgisi olmamasına veya avansın verildiği tarihten önceki bir tarihe ait olmasına rağmen mahsup yapılması sonucu sebep olunan ...TL kamu zararının,
Harcama Yetkilisi ..., Gerçekleştirme Görevlisi ... ve Muhasebe Yetkilisi ...’e
müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.