Hakediş:
..... İnş.Nak.Mad.Turz.San. ve Tic.Ltd. Şti. yükleniminde gerçekleştirilen “... Grup Yolu Zemin İyileştirme Sanat Yapıları ve 1 kat Asfalt Kaplama Yapım İşi” ihalesinde,
A) Toplam 6.771.176,80TL teklifte bulunan ...Nakliyat İnş.Mad.San.Tic.Ltd.Şti-...İnş.Harf.Nak.Tem.Tur.Taah.İth.İhr.S Tic.Ltd Şti. nin teklifinin, aritmetik hata gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması,
B) Bitümlü sathi kaplamada kullanılan agreganın (asfalt mıcırı) şartnamesine uygun özelliklerde olmaması,
C) İki katlı sathi kaplama yapılmasına ilişkin herhangi bir onaylı proje, tutanak, ataşman vb belge olmaksızın, metrajlara “...” arası ikinci kat için hesaplamaların eklenmesi,
D) KGM/60.047 poz numaralı “Trafik işaret Levhalarına sembol bordür ve yazı yazılması” iş kalemi miktarının hesabında, metraj cetvelinde önceki hakedişlerde hesaplanmış olan miktarların indirilmesi gerekirken ilave edilerek imalat miktarının mükerrer olarak hesaplanması,
E) Asfalt mıcırı temini ile ilgili birim fiyat tarifinde, birim fiyatlara dahil olduğu belirtilmesine rağmen, makine ile yükleme işlemi için ayrıca bir bedel ödenmesi,
F) İşe ilişkin projelerde, ... arası yolda, sathi kaplamanın 6,5 genişliğinde olduğu belirtilmesine rağmen, ilgili imalatlara ilişkin metrajlarda 7 metre üzerinden hesaplama yapılması,
neticesinde kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
A) Kamu İhale Genel Tebliğinin 39 uncu maddesinde aynen,
“Madde 39-Yuvarlama ve aritmetik hata
39.1. (Değişik: 20/4/2011-27911 R.G./ 15. md.)Birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlar ve analizlerdeki rayiç fiyatlar, virgülden sonra iki ondalık basamaklı sayıdan fazla olacak şekilde yazılabilecektir.
39.2. (Değişik: 20/4/2011-27911 R.G./ 15. md.)Birim fiyat teklif cetvelinde, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın çarpımı sonucu bulunan tutar, analizlerde de her bir girdi miktarı ile rayicinin çarpımı sonucu bulunan tutar, virgülden sonra iki ondalık basamaklı sayıdan fazla olacak şekilde yazılabilecektir. Ancak toplam teklif tutarı, virgülden sonra en yakın iki ondalık basamaklı sayıya yuvarlanarak yazılacaktır. Yuvarlama işleminde yarım kuruş ve üzerindeki değerler bir kuruşa tamamlanacak, yarım kuruşun altındaki değerler ise dikkate alınmayacaktır.
39.3. Birim fiyat teklif cetvellerinde çarpım ve toplamlarda aritmetik hata yapan istekliler değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklife açık ihalelerde ise isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılacaktır.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen hükümden de anlaşılacağı üzere, isteklilerin her kalem için verdiği birim fiyat veya bunların çarpımı sonucunda ortaya çıkan toplam tutar üzerinde yuvarlama yapabileceklerdir. Ancak, zaten idare tarafından hazırlanan imalat miktarları üzerinde herhangi bir değişiklik yapmaksızın tekliflerini hazırlayacaklardır.
... Nak.İnş.Mad.San.Tic.Ltd.Şti-... İnş.Harf.Nak.Tem.Tur.Taah.İth.İhr. San. ve Tic.Ltd.Şti. tarafından verilen birim fiyat teklif mektubunda rakam ve yazı ile 6.771.176,80 TL yazılmış, eki birim fiyat teklif cetvelinde ise 9 uncu sırada yer alan “Kutu Menfezlerde Kuruda veya Suda Her Dozda Demirli Beton (C 25/30 Hazır Beton Harcı ile) birim fiyat kaleminde, metreküp cinsinden miktarı 1.184,82 olarak yazılmıştır. Ancak, ihale dokumanı ekinde yer alan birim fiyat teklif cetvelinde, anılan iş kaleminin miktarı 1.184,818 metreküp olarak yer almıştır.
Görüleceği üzere, istekli tarafından söz konusu imalat ve toplam tutar için verilen teklifte herhangi bir mevzuata aykırılık bulunmamakla birlikte, ihale dokümanının parçası olan birim fiyat teklif cetvelinde yer alan söz konusu imalatın miktarı hatalı olarak teklif mektubuna dâhil edilmiştir. Bu sebeple, Denetçi iddiasının aksine, söz konusu teklifin ihale dışı bırakılmasında herhangi bir mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, her ne kadar Denetçi görüşünde Toplam 6.771.176,80TL teklifte bulunan ... Nakliyat İnş.Mad.San.Tic.Ltd.Şti-... İnş.Harf.Nak.Tem.Tur.Taah. İth.İhr.S Tic.Ltd Şti. nin teklifinin, aritmetik hata gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması neticesinde ... TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi istenilmekte ise de, konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına oy birliğiyle,
B) Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 23 üncü maddesinde, ‘’Yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bundan dolayı bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir.
Bununla birlikte, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile kabul edilebilir. Ancak bu takdirde yüklenici, daha büyük boyutta veya fazla miktarda malzeme kullanıldığını ve daha fazla emek harcadığını öne sürerek fazla bedel isteyemez. Bu gibi hallerde hakediş raporlarına, proje ve şartnamelerde gösterilen veya yazılı talimatla bildirilen boyutlara göre hesaplanmış miktarlar yazılır. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise ona göre ödenir.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen hükümden de anlaşılacağı üzere, yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Ancak, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile kabul edilebilir.
Sorgu konusu olayda, asfalt mıcırının istenenden daha küçük boyutlarda olduğu, bu durumun mıcırın asfalta yapışması ve yol dayanımını etkileyeceğinden bahisle tek kat yapılan sathi kaplamalarda yol ömrünü azaltacağı, yağış vb. nedenlerle yolun kullanımından beklenen faydanın sağlanamayacağı ve yolun daha çabuk bozulması nedeniyle aynı yollar için yeniden harcama yapılması ve kaynak israfına neden olacağı iddia edilmiştir.
Sorumlularca yapılan savunmalarda durum kabul edilmekle birlikte, Denetçi iddialarının aksine, daha küçük boyutlarda asfalt mıcırı kullanılmasının yolun kullanımından beklenen faydayı azaltmayacağı ifade edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda da değinilen 23 üncü maddesi uyarınca, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile kabul edilebileceği hüküm altına alınmıştır. Söz konusu imalat değişikliği idarece uygun bulunmuş ve iş bu şekliyle kabul edilmiştir. Yine şartnamenin açık hükmü uyarınca yükleniciye fazladan bir bedel de ödenmemiştir.
Denetçi tarafından hazırlanan raporun sonuç kısmında, sorumlularca yapılan savunmada ileri sürülen hususlar kabul edilmekle birlikte, 200 m3 de bir yapılması gereken elek analizlerinin 7.244,40 M3 için sadece bir kez yapıldığı, böylelikle yapılması gereken 36 adet analiz bedeli kadar yükleniciye avantaj sağlandığı iddia edilmekte ise de, iş yerinde stoklanan malzeme için tek seferde analiz yapılması herhangi bir kamu zararına yol açmadığından Denetçi iddiası yerinde görülmemiştir.
Sonuç olarak, her ne kadar Denetçi görüşünde bitümlü sathi kaplamada kullanılan agreganın (asfalt mıcırı) şartnamesine uygun özelliklerde olmaması neticesinde ... TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi istenilmekte ise de, konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına oy birliğiyle,
C) Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 21 inci maddesinde,
“Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi
Madde 21 - (1) Yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin,
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.
(2) Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, bu oranı sözleşme bazında % 40’a kadar artırmaya yetkilidir.
(3) Karma sözleşmelerde, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan koşulların gerçekleşmesi şartıyla, artışa konu iş, sözleşme bedelinin,
a) Götürü bedel teklif edilen iş kısımlarına ait tutarının % 10’una,
b) Birim fiyat teklif alınan iş kısımlarına ait tutarının % 20’sine,
kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir. Bakanlar Kurulu birim fiyat teklif alınan iş kısımlarına ait oranı sözleşme bazında % 40’a kadar artırmaya yetkilidir.
(4) İşin yukarıdaki şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak bu durumda, işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur.
(5) Sözleşme bedelinin % 80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde, yüklenici işi bitirmek zorundadır. Bu durumda yükleniciye, yapmış olduğu gerçek giderleri ve yüklenici kârına karşılık olarak, sözleşme bedelinin % 80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı arasındaki bedel farkının % 5’i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir.”
Denilmektedir.
Denetçi sorgusunda, ihale dokümanında yer alan yol itinerinde, 1 kat sathi kaplama yapılacak yol itineri verildiği, detay itinerinde de sathi kaplamın 6,5 metre genişliğinde ve tek kat olduğu, öte yandan çift kat sathi kaplama yapıldığında, ikinci kat için seçilecek mıcırın C-D-E tipinde olması gerekirken, bu adla alınmış bir numune ve bu tip mıcır özelliklerine sahip bir malzeme de bulunmadığı, bu durumda, ikinci kat sathi kaplama imalatının yapılmasına ilişkin herhangi bir yeni ve onaylanmış proje olmadığı gibi, söz konusu ikinci kat kaplama için gerekli olan mıcıra ve bitüme ilişkin figüre tutanakları, fatura ve kantar fişleri, ataşmanlar vb. başkaca belge ve imalatın şartnamelere uygunluğuna ilişkin deney ve raporların da bulunmadığı, hak ediş ekleri arasında yer alan resimlerde de ikici kat kaplama yapıldığına ilişkin bir görüntünün yer almadığı, idare malı malzeme ile yapılan imalatların ise ancak işçilikle ilgili kısımlarının yeni birim fiyatlarla ödenebileceği, tüm bu nedenlerle metrajlara eklenen ... arası 2. Kat işlerinin proje dışında olduğu, olması gereken özelliklere sahip malzemenin mevcut olmadığı, proje ve şartname hükümlerine uygun olarak yapılmamış imalatların bedellerinin de sözleşme ve eklerine göre ödenmesinin mümkün olmadığı iddia edilmiştir. Ancak sorumlularca ileri sürülen hususlar ile ilgili olarak Denetçinin aksi yönde herhangi bir fiili ve fiziki tespiti de bulunmamaktadır.
Sorumlularca yapılan savunmada ise, söz konusu işin, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda da değinilen 21 inci maddesi uyarınca iş artışı şeklinde yapıldığı ifade edilmiştir.
Denetçi sonuç bölümünde özetle, söz konusu işin iş artışı şeklinde değerlendirilemeyeceğini iddia etmekte ise de, buna ilişkin olarak herhangi bir bilirkişi vs. raporuna yer vermemiştir. Projeye göre fazladan yapıldığı savunulan imalatların fiilen yapılmadığı yönünde bir iddiası bulunmamaktadır. Varsayım üzerine tazmin talebinde bulunmuştur. Şartnamenin yukarıda da değinilen 21 inci maddesi uyarınca, yine şartname hükümleri içerisinde idareler iş artışına gidebileceklerdir. Sorgu konusu olayda da idare, söz konusu hükme istinaden iş artışı yapmış ve bedelini yükleniciye ödemiştir.
Sonuç olarak, her ne kadar Denetçi görüşünde İki katlı sathi kaplama yapılmasına ilişkin herhangi bir onaylı proje, tutanak, ataşman vb belge olmaksızın, metrajlara “...” arası ikinci kat için hesaplamaların eklenmesi neticesinde ... TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi istenilmekte ise de, konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına oy birliğiyle,
D) 4 ve son nolu hakedişte, KGM/60.047 poz numaralı trafik işaret levhalarına sembol bordür ve yazı yazılması iş kalemi miktarının hesabında, metraj cetvelinde, önceki hakedişlerde hesaplanmış olan miktarların indirilmesi gerekirken ilave edilerek imalat miktarı mükerrer olarak hesaplanmıştır. Metraj cetvelinin 3 üncü sayfasında, anılan iş kalemi metrajında minha 1,2,3 nolu hakedişler açıklaması yapıldığı halde, 90,000m2 lik miktar eksi (-) olarak girilmesi gerekirken artı (+) olarak girilmiştir.
Her ne kadar söz konusu imalat kalemi için önceki hakedişlerde hesaplanmış olan miktarların indirilmesi gerekirken ilave edilerek ödeme yapılması neticesinde ... TL kamu zararına sebebiyet verilmiş ise de, söz konusu kamu zararının, ... banka dekontları ile ilgilisinden tahsil edildiği anlaşıldığından konu hakkında ilişilecek bir husus kalmadığına oy birliğiyle,
E) İhale dokümanı eki Teknik Şartname- Birim Fiyat Tariflerinde, KGM/15.122/K poz numaralı “Ocak Taşından İstenilen Tiplerde Konkasörle Kırılmış ve Elenmiş Asfalt Mıcırı Temini” tanımında, “KTŞ'nin ilgili kısmındaki esaslar ve şartlar dâhilinde, ocak taşından istenilen tiplerde konkasörle kırılmış ve elenmiş asfalt mıcırı hazırlanması.
Birim Fiyata Dâhil Olan Masraflar:
Taşın, ocaktan çıkarılması, konkasöre verilecek boyutta kırılması, vasıtalara yüklenmesi, ocak - konkasör arasında nihai ortalama 150 m mesafeye kadar taşınması, boşaltılması, konkasöre verilmesi, granülometri ve evsaf araştırması yapılması, uygun granülometriyi elde edecek şekilde kırılması, elenmesi, kırılmış ve elenmiş malzemenin vasıtalara yüklenmesi, boşaltılması ve figüre edilmesi ve aşağıda "Birim Fiyata Dâhil Olmayan Masraflar" başlığı altında sayılanlar dışında kalan diğer bütün işlerin yapılması için gerekli her türlü işçilik, malzeme, makine, alet ve araç giderleri ile yüklenici kârı ve genel masraflar. nakliye dahil (bazalt mıcır kullanılacaktır) 1000 m’2 ye 16 m^3 olacak şekilde dizayn edilecektir.
Birim Fiyata Dâhil Olmayan Masraflar:
yoktur
Ölçü:
Kabarma ve çökme dikkate alınmadan teslim anındaki figüre ebadı üzerinden hesap edilen metreküp cinsinden hacmidir.”
Denilmektedir.
Denetçi sorgusunda, birim fiyat teklif cetvelinde miktarı belirtilerek yer almış olsa dahi, asfalt mıcır için makine ile yükleme bedeli hesaplanmasının, aynı işlem için iki defa bedel ödenmesine neden olacağından, mevzuata ve ihale dokümanına aykırılık oluşturacağı iddia edilmiştir.
Sorumlularca yapılan savunmalarda, asfalt kaplama imalatı yapılırken kullanılan mıcırın, ocak-konkasör şantiyesinden kamyonlara makine ile yüklendikten sonra iş başında uygun yerde stoklandığı, stoklanan alanda savurma bandı ile elendikten sonra mıcır sericilere yüklenip alana gönderildiği, KGM/15.122/K pozundaki (Ocak Taşından İstenilen Tiplerde Konkasörle Kırılmış ve Elenmiş Asfalt Mıcırı Temini) yüklemenin ocak-konkasörden Makinalara yükleme bedeli olup bunun için ayrıca bir bedel ödenmediği, ocak-konkasörden gelen malzeme direkt imalatlara gönderilmeden önce stoklandığından ve belirli bir işlemden sonra imalata gönderildiğinden dolayı ikinci bir yükleme yapılması gerektiği, ifade edilmiştir.
Sorumlularca yapılan savunmada da ifade edildiği üzere, imalata konu malzeme önce bir alanda yığılmakta, sonrasında ise buradan tekrar yükleme yapılarak imalata gönderildiği görülmektedir. Denetçinin iddia ettiğinin aksine farklı işler için yapılan yükleme ile ilgili olarak herhangi bir mükerrerlik oluşmamıştır.
Sonuç olarak, her ne kadar Denetçi görüşünde, asfalt mıcırı temini ile ilgili birim fiyat tarifinde, birim fiyatlara dahil olduğu belirtilmesine rağmen, makine ile yükleme işlemi için ayrıca bir bedel ödenmesi neticesinde ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilmekte ise de, konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına oy birliğiyle,
F) Denetçi sorgusunda, işe ilişkin projelerde, ... arası yolda, sathi kaplamanın 6,5 genişliğinde olduğu belirtilmesine rağmen, ilgili imalatlara ilişkin metrajlarda 7 metre üzerinden hesaplama yapıldığı, bu sebeple de kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 21 inci maddesinde,
“Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi
Madde 21 - (1) Yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin,
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.
(2) Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, bu oranı sözleşme bazında % 40’a kadar artırmaya yetkilidir.
(3) Karma sözleşmelerde, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan koşulların gerçekleşmesi şartıyla, artışa konu iş, sözleşme bedelinin,
a) Götürü bedel teklif edilen iş kısımlarına ait tutarının % 10’una,
b) Birim fiyat teklif alınan iş kısımlarına ait tutarının % 20’sine,
kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir. Bakanlar Kurulu birim fiyat teklif alınan iş kısımlarına ait oranı sözleşme bazında % 40’a kadar artırmaya yetkilidir.
(4) İşin yukarıdaki şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak bu durumda, işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur.
(5) Sözleşme bedelinin % 80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde, yüklenici işi bitirmek zorundadır. Bu durumda yükleniciye, yapmış olduğu gerçek giderleri ve yüklenici kârına karşılık olarak, sözleşme bedelinin % 80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı arasındaki bedel farkının % 5’i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir.”
Denilmektedir.
Sorumlularca yapılan savunmada da ifade edildiği üzere, önceden öngörülemeyen ve aynı iş kapsamında %19,99 oranında iş artışı yapılmıştır. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda da yer verilen 21 inci maddesi uyarınca, önceden öngörülemeyen durumlarda iş artışına gidilebilmektedir. Bu kapsamda yapılan iş artışı sebebiyle herhangi bir kamu zararından söz edilebilme olanağı bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, her ne kadar Denetçi görüşünde, ... arası yolda, sathi kaplamanın 6,5 genişliğinde olduğu belirtilmesine rağmen, ilgili imalatlara ilişkin metrajlarda 7 metre üzerinden hesaplama yapılması neticesinde ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilmekte ise de, fazladan yapıldığı gerekçesiyle bedeli ödenen ilave imalatların fiilen yapılmadığı yönünde fiili-fiziki bir inceleme veya tespit bulunulmaması ve sırf proje değişikliği yapılmış olmasının kamu zararı iddiasında bulunulabilmesi için yeterli olmaması sebebiyle, konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına oy birliğiyle karar verildi.