YEMEKHANE YAPIM İŞİNDE İŞ ARTIŞLARINDA HATALI YENİ FİYAT VE HATALI DİĞER UYGULAMALAR YAPILMASI
…İnşaat Endüstri Ticaret Limited Şirketi yüklenimindeki, … TL ihale bedelli, … Üniversitesi Yemekhane Binası Yapım işinin,
A) 09.01.2018 tarihli ve … TL bedelli birinci iş artışının incelenmesi sonucunda,
a) İş artışıyla Y.18.001/C16 poz numaralı 200 mm Kalınlığında Yatay Delikli Tuğla (250 x 200 x 250 mm) ile Duvar Yapılması iş kalemi yerine yapılan Y.18.001/C15 poz numaralı 190 mm Kalınlığında Yatay Delikli Tuğla (190 x 190 x 135 mm) ile Duvar Yapılması iş kaleminde kullanılan tuğlaya ilişkin nakliye fiyatının, hatalı alınması sonucu fazla ödemede bulunulduğu iddiasına ilişkin olarak yapılan incelemede,
İş artışı gerekçe raporunun 10’uncu maddesinde, “Projesinde verilen Y.18.001/C16 250*200*250 mm yatay delikli tuğla imalatı üretimi bulunmadığından yerine Y.18.001/C15 poz nolu 190*190*135 mm tuğla pozu kullanılmıştır” denilmek suretiyle, Y.18.001/C16 pozu yerine Y.18.001/C15 pozu uygulanmıştır.
İş artışı ve iş eksilişinde Y.18.001/C15 pozu, 4.226,707 m² ve Y.18.001/C16 pozu, 4.209,58 m² ve bu pozlarda kullanılan nakliyeye esas tuğlanın bin adedi, sırasıyla 152,161 ve 63,144 olarak yer almaktadır.190*190*135 mm yatay delikli tuğlanın 1.000 adedinin nakliye fiyatı ise, tuğla ebadının ve hacminin azalmasına rağmen 250*200*250 mm yatay delikli tuğla için öngörülen 114,26 TL olarak alındığı dolayısıyla tuğla nakliye birim fiyatını hatalı hesaplamak suretiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümleri uyarınca kamu kaynağında bir eksilişe, dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilmektedir.
Taşıma, Yapım İşleri Genel Teknik Şartnamesi’nde “Yapı işlerinde, tasdikli projesi gereği her türlü malzemenin bulundukları yerden işyerine, dolguya, depoya nakledilmesi işi” olarak tanımlanmıştır.
Kazıdan çıkan her tür malzemenin, yıkımdan çıkan her türlü enkazın, sözleşme ve eklerinde satın alma yeri ocak, fabrika veya depo olarak gösterilen ve taşıma, yükleme-boşaltma bedellerinin ayrıca ödeneceği belirtilen her tür malzemenin ne şekilde taşınacağı, taşıma bedellerinin taşıma yolu uzunluğu ve formüllerine göre nasıl hesaplanacağı, dikkate alınacak birim hacim ağırlıkları ve tesviye işlerindeki taşıma işleri ile ilgili esasları Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi’nde detaylı olarak belirtilmiştir.
Nakliye analizleri resmi idareler tarafından yayınlanan nakliye formülleri ve yükleme/boşaltma pozları kullanılarak hesaplanmaktadır. Genel olarak karayolu taşımalarında taşıma hangi araç ile yapılırsa yapılsın taşıma bedeli motorlu taşıt formüllerine göre hesaplanır (Özel durum belirtilmediği sürece). Nakliye analizi bir malzemenin istenen birim cinsinden ve temin yerinden şantiye sahasına nakli için gerekli girdileri hesaplayarak Nakliye Birim Fiyatını tespit edilmesini sağlamaktır.
Nakliye analizlerinde genellikle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayınlanan iki temel nakliye formül kullanılmaktadır. Bunlardan biri 10 km ve daha uzak mesafeler formülü, diğeri de 10.000 metreden küçük mesafeler formülüdür.
1. Motorlu araçlarla taşıma mesafesi taşıma yolu üzerinden ve >10 km olduğunda [km] F = A x K x (0.0007 x M+0.01) x G
2. Motorlu araçlarla taşıma mesafesi taşıma yolu üzerinden ve
Nakliye formüllerinin içerisinde birden fazla değişken vardır.
- M: Mesafe (formül tipine göre kilometre veya metre)
- G: Malzeme yoğunluğu (nakliye formülleri Ton cinsinden sonuç vermektedir, eğer nakliye birim fiyatını Ton dışında bir birim üzerinden ödenmesi isteniyorsa taşınan malzemenin yoğunluğu girilmelidir. Ton cinsinden nakledilmesi halinde Yoğunluk 1 kabul edilir.)
- K: ÇSB tarafından her yıl yayınlanan taşıt katsayısıdır. ÇSB kitabında 02.017 rayici olarak temsil edilir. Bu rayiç motorlu taşıtlar için verilen bir fiyattır. Hayvan sırtında veya at arabası ile taşıma durumları için ikinci bir katsayı bulunmaktadır.
- A: Zorluk katsayısı, bu katsayı genellikle şehir içindeki şantiyeler için 1 kabul edilmektedir. Katsayıyı bulmak için özel bir formül bulunmaktadır. Bu formülde taşıma mesafesi içerisinde yol eğilimleri ve kaplamaları dikkate alınarak taşıma zorluğu bulunmaktadır (İstanbul için A katsayısı 1,75 olarak kabul edilmektedir).
Nakliye formüllerine göre hesaplanarak bulunan taşıma bedellerine yükleme, boşaltma ve işyerinde istif bedelleri dahil değildir. Yükleme, boşaltma ve işyerinde istif bedelleri analizlerine göre hesaplanarak dikkate alınmalıdır.
Sorumlular göndermiş oldukları savunmalarda yukarıda anlatılan nakliye hesaplarından da anlaşılacağı üzere sorgu kâğıdında belirtildiği gibi tuğla nakliyesinde m3 hesabının yapılamaycağını ve tuğlanın bir adedinin ağırlığı üzerinden hesaplama yapılması gerektiğini iddia etmişlerdir.
Yemekhane Binası Yapım İş’inde olması gereken nakliye hesabı aşağıda belirtilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan 2016 yılı K Katsayısı=225 Bayburt tuğla fabrikasının uzaklığı M=131 Km
Yükleme Boşaltma Rayici Çevre Şehircilik Bakanlığı’nın Y.09.017/1 pozuna ait
2016 yılı Fiyatı =9,81 TL/1000
190*190*135 lik tuğla ağırlığı G= 3,0 ad/kg
250*200*250 lük tuğla ağırlığı G= 7,0 ad/kg
… İNŞAATI
K= 225,00
M=131
BLOK TUĞLA NAKLİ … TUĞLA FABRİKALARI
F = 225,00 ( 0,0007 *131 +0,01 =22.88
% 25 MÜTEAHHİT KARI 22,88 *0,25 = 5,72
TOPLAM = 28,60
1 - YATAY DELİKLİ BLOK TUĞLA NAKLİ (25*20*25) G : 7,000
28,60*7,0 200,20
YÜKLEME BOŞALTMA 9,81
NAKLİYE FİYATI 210,01 TL/1000
Y. 18.001/C16 (25*20*25) POZUNA AİT NAKLİYE TUTAR] FARKI 63,144*(210,01-114,26)= 6.046,04 TL
İş artış Tenzilatı = 6.046,04 x (820.000,00 / 869.889,02) = 5.699,30 TL
Fiyat Farkı = 5.699,304- [5.699,30 x 0,90 x 0,614126604] = 8.849,38 TL
KDV Tevkifatı Sonrası = [8.849,38 x %18 x 7 /10] =1.115,02 TL
TOPLAM KAMU ZARARI = 8.849,37 + 1.115,02 = 9.964,40 TL
Sorumlular sorguda yapılan hesaba göre ortaya çıkan 17.481,50 TL’lik kamu zararını reddetmekle birlikte yukarıda belirtilen hesaba göre ortaya çıkan 9.964,40 TL’lik kamu zararını kabul edilmektedir. Nitekim denetçi de sorumlularca gönderilen savunmalara istinaden yapılan tuğla nakli hesap yöntemini kabul etmektedir. Ancak, hesaplamada şöyle bir hata mevcuttur. 250*200*250 mm yatay delikli tuğla için yapılan hesaplama, 210,01TL'dir. Ancak, 190*190*135 mm yatay delikli tuğla için herhangi bir hesaplama yapılmamış ve iş artışındaki 114,26 TL esas alınmıştır. Nakliye formülüne göre bir hesaplama yapılacaksa bu durumda 190*190*135 mm yatay delikli tuğla nakliye fiyatının, [28,60 (Km Nakliye Fiyatı) x 3 (Yoğunluk)] + 9,81= 95,61 TL olması gerekirdi.
Bu durumda kamu zararının hesabı şu şekilde olmaktadır,
Y.18.001/C15 pozu Nakliye Tuğla Nakliye Tutarı= 152,161 x 95,61= 14.548,11 TL
Y.18.001/C16 pozu Nakliye Tuğla Nakliye Tutarı= 63,144 x 210,01= 13.260,87 TL
Ödenmesi Gereken= (14.548,11-13.260,87) x (820.000,00/869.889,02)= 1.213,42 TL
Ödenen= (17.385,92-7.214,83) x (820.000,00/869.889,02)= 9.587,77 TL
Fark= 9.587,77 - 1.213,42= 8.374,35 TL
Fiyat farkı= 8.374,35 x 0,9 x 0,614126604= 4.628,62 TL
KDV (Tevkifat Sonrası)= (8.374,35 + 4.628,62) x %18 x 7/10= 1.638,37 TL
Toplam Kamu Zararı= 8.374,35 + 4.628,62 + 1.638,37= 14.641,34 TL
Bu itibarla İş artışıyla Y.18.001/C16 poz numaralı 200 mm Kalınlığında Yatay Delikli Tuğla (250 x 200 x 250 mm) ile Duvar Yapılması iş kalemi yerine yapılan Y.18.001/C15 poz numaralı 190 mm Kalınlığında Yatay Delikli Tuğla (190 x 190 x 135 mm) ile Duvar Yapılması iş kaleminde kullanılan tuğlaya ilişkin nakliye fiyatının, hatalı alınması sonucu fazla ödemede bulunulduğu iddiasına ilişkin olarak
-Yapılan hesaplama neticesinde kamu zararının ilişiksiz kalan 2.840,16 TL’si için ilişilecek husus kalmadığına,
-Kalan 14.641,34 TL’nin …ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca iş bu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
karar verildi.
b) İş kapsamında olan ve yapımından vazgeçilen Özel 04 poz numaralı Üç Kuşaklı Paslanmaz Çelik Korkuluk Yapılması iş kalemi ile bunun yerine uygulanan Özel 04-A poz numaralı Üç Kuşaklı Paslanmaz Çelik Korkuluk Yapılması iş kalemine ilişkin yeni birim fiyat tespitlerinin, mevzuata aykırı olarak yapılması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
İşe ait Sözleşmenin 8.2.1’inci maddesi uyarınca ihale dokümanı kapsamında olan ve diğer doküman belgelerine nazaran uygulanma önceliğine sahip olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde,
“(1) 12’nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
(…)” denilmektedir.
Buna göre yeni birim fiyatın tespitinde, iş kaleminin veya iş grubunun niteliğine göre öncelik sıralamasına uyulmak suretiyle ikinci fıkrada belirtilen analizlere göre birim fiyat analizinin oluşturulması, oluşturulan bu analize, üçüncü fıkrada belirtilen rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamının, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek uygulanması gerekmektedir.
Denetçi tarafından yapılan incelemede,
-Özel 04 poz numaralı 3 Kuşaklı Paslanmaz Çelik Korkuluk Yapılması iş kalemi yerine Özel 04-A poz numaralı Üç Kuşaklı Paslanmaz Çelik Korkuluk Yapılması iş kaleminin yapıldığı,
-Her iki iş kalemi için fiyat analizi oluşturulmadığı, analiz oluşturulmadığı için her bir imalat unsuru yerine iş kaleminin tamamı için piyasadaki firmalardan teklif alındığı, alınan tekliflere göre oluşturulan fiyatların, 151,29 ve 208,63 TL/mtül olduğu, … Ticaret ve Sanayi Odası onayının yüklenici tarafından kesilen ve yeni iş kalemini de içeren faturaya yapıldığı,
-Her iki imalat arasındaki farkın, sadece paslanmaz çelik ara emniyet borusunun çapının, 10 mm’den 16 mm’ye ve paslanmaz çelik dikme borusunun, 40 mm’den 42 mm’ye çıkarılması olduğu, bunun da malzeme açısından piyasa şartlarında önemli bir fiyat farkı teşkil etmediği, ancak, uygulanan yöntemle her iki imalat arasında 57,34 TL/mtül fiyat farkı oluştuğu, iş kalemi için Şartnamenin 22’nci maddesinin ikinci fıkrasına göre bir analiz oluşturulmadığı ve aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca analize uygulanması gereken yerel rayiçlerin tespiti ve bunların Ticaret ve Sanayi odasına onaylatılması yerine iş kaleminin tamamının onaylatıldığı , mevzuatın öngörmediği bir şekilde yeni fiyat tespiti yapıldığı iddia edilmiştir.
Yemekhane binasının yapım ihalesinde 386 mt uzunluğunda yapılan paslanmaz çelik korkuluk da ara emniyet borusunun çapı, 10 mm’den 16 mm’ye ve paslanmaz çelik dikme borusunun çapı ise 40 mm’den 42 mm’ye çıkarılmıştır. Değişen imalatlar toplamda 351 kg’lık bir iş artışına sebebiyet vermiş ve aşağıda hesaplaması yapılmıştır.
Paslanmaz Çelik Merdiven Korkuluğu ve Küpeştesi Yapılması
Açıklama Adet Boy (mt) Kg/mt Ankraj Payı Ağırlık
* İHALE HALİ (ÖZEL 04)
Q51 1,5 MM KALINLIĞINDA PASLANMAZ ÇELİK KÜPEŞTE 1.00 1.00 1.859 1.07 1,989
Q40 1,5 MM KALINLIĞINDA PASLANMAZ ÇELİK
KÜPEŞTE 2.00 0 90 1.445 1.07 2,783
Q10 1,5 MM KALINLIĞINDA PASLANMAZ ÇELİK ARA EMNİYET BORUSU 3.00 1.00 0.319 1.07 1,024
ROZET, MAFSAL VE AKSESUAR TAKIMI 1.00 0.22 1.07 0,235
TOPLAM AĞIRLIK (Kg/mt) 6,031
* UYGULAMA HALİ (ÖZEL 04 -A) Adet En Kg/ mt Ankraj Payı
Q51 1,5 MM KALINLIĞINDA PASLANMAZ ÇELİK KÜPEŞTE 1.00 1.00 1.859 1.07 1,989
Q42 1,5 MM KALINLIĞINDA PASLANMAZ ÇELİK
KÜPEŞTE 2.00 0.90 1.536 1.07 2,958
Q16 1,5 MM KALINLIĞINDA PASLANMAZ ÇELİK ARA EMNİYET BORUSU 3.00 1.00 0.545 1.07 1,749
ROZET, MAFSAL VE AKSESUAR TAKIMI 1.00 0.22 1.07 0,235
TOPLAM AĞIRLIK (Kg/mt) 6,931
Sorgu sonrasında sorumlular tarafından tekrar piyasa fiyat araştırması yapılmış ve istenen şekilde yerel rayiçler alınarak Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) ’’Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’inci maddesine uygun şekilde … Ticaret ve Sanayi Odasına onaylatılmıştır. Bunun sonucunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan işçilik oranları da eklenerek analiz yapılmıştır. Özel 04 ile Özel 04/A poz numaralı iş kalemleri arasındaki fiyat farkı işin sözleşmesinde 57,04 TL iken yapılan ayrıntılı analizden sonra yeni farkın da yine 57,34TL olduğu görülmüştür.
Bu itibarla yukarıdaki hesaplamalardan da görüleceği üzere İş kapsamında olan ve yapımından vazgeçilen Özel 04 poz numaralı iş kalemi ile bunun yerine uygulanan Özel 04-A iş kalemine ilişkin yeni birim fiyat tespitlerinin, mevzuata aykırı olarak yapılması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak söz konusu işin birinci iş artışında yapılan fiyat araştırması piyasa rayiçlerini karşıladığı yani kamu kaynakları etkin ve verimli bir şekilde kullanılmış olup herhangi bir kamu zararına sebebiyet verilmediğine, hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna oy birliğiyle,
karar verildi.
c) İşe ait projeyle bodrum kat mutfak mahallindeki giderlere, çalışır bir eğim verilmemesi nedeniyle bina betonarmesinin 70 cm yükseltildiği ve buna bağlı olarak bazı iş kalemlerinde artışa gidildiği ve söz konusu iş artışının, taşınmazın niteliğinin değiştirilmesi veya arttırılması nedeniyle idareden kaynaklanan nedenlerden değil, projenin gereği gibi çizilmemesi sonucu yapının gider sisteminin çalışmamasından kaynaklanması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
İş artışına dayanak teşkil eden gerekçe raporunun 1’inci maddesinde, “Bodrum kat mutfak mahallinde yatayda 25-30 mt lik mesafede 14 cm dolgu ile giderlere çalışır eğim verilememiş olup dolgu miktarının arttırılması elzem olmuştur, kat yüksekliğinin yeterli olmaması sebebi ile statik müelliften alınan onay doğrultusunda bina betonarmesi 70 cm yükseltilmiştir. Buna bağlı olarak beton, demir, kalıp, kalıp iskelesi, iş iskelesi, tuğla sıva alçı boya imalatları ile dış cephe ve alt imalatlarında artışlar olmuştur.” denilmek suretiyle ve 09.01.2018 tarihli idare ile yüklenici arasında imzalanan anlaşma tutanağı ile adı geçen iş kalemlerinde iş artışına gidilmiştir.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun,
“Yüklenicilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 27’nci maddesinin, “İş tamamlandıktan ve kabul işlemi yapıldıktan sonra tespit edilmiş olsa dahi, 25 inci maddede belirtilen fiil veya davranışlardan Türk Ceza Kanununa göre suç teşkil eden fiil veya davranışlarda bulunan gerçek veya tüzel kişiler ile o işteki ortak veya vekilleri hakkında Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre ceza kovuşturması yapılmak üzere yetkili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Hükmolunacak cezanın yanısıra, idarece 26 ncı maddeye göre verilen yasaklama kararının bitiş tarihinden itibaren uygulanmak şartıyla bir yıldan az olmamak üzere üç yıla kadar bu Kanun kapsamında yer alan bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan mahkeme kararıyla 26 ncı maddenin ikinci fıkrasında sayılanlarla birlikte yasaklanırlar.
Bu Kanunda belirtilen yasak fiil veya davranışları nedeniyle haklarında mükerrer ceza hükmolunanlar ile bu kişilerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu sermaye şirketleri veya bu kişilerin ortağı olduğu şahıs şirketleri, mahkeme kararı ile sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanır.
Bu madde hükümlerine göre, mahkeme kararı ile yasaklananlar ve ceza hükmolunanlar, Cumhuriyet Savcılıklarınca sicillerine işlenmek üzere Kamu İhale Kurumuna, meslek sicillerine işlenmek üzere de ilgili meslek odalarına bildirilir.
Sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanlara ilişkin mahkeme kararları, Kamu İhale Kurumunca bildirimi izleyen onbeş gün içinde Resmi Gazetede yayımlanmak suretiyle duyurulur.”
“Görevlilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 28’inci maddesinin birinci fıkrasının, “Muayene ve kabul komisyonlarının başkan ve üyeleri, yapı denetim görevlileri ve ihtiyacın karşılanma sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin, görevlerini kanunî gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının, taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, haklarında ilgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanır. Ayrıca, fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturulması da yapılır ve hükmolunacak ceza ile birlikte tarafların uğradıkları zarar ve ziyan genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir. (Değişik son cümle: 30/7/2003-4964/48 md.) (…)”
“Danışmanlık hizmeti sunucularının sorumluluğu” başlıklı 32’nci maddesinin, “Danışmanlık hizmetlerinde, tasarım hatası, uygulama yanlışlığı, denetim eksikliği, hatalı yaklaşık maliyet tespiti, işlerin yürürlükteki mevzuata uygun olarak yapılmaması, meslek ahlakına uygun davranılmaması, bilgi ve deneyimin idarenin yararına kullanılmaması ve benzeri nedenlerle meydana gelen zarar ve ziyandan hizmet sunucusu doğrudan, yapı denetimi hizmetinin sunulduğu durumda ise yapım işini üstlenen yüklenici ve alt yüklenicilerle birlikte onbeş yıl süre ile müteselsilen sorumludur.
Bu zarar ve ziyan genel hükümlere göre hizmet sunucusuna ikmal ve tazmin ettirilir. Ayrıca haklarında 27 nci madde hükümleri uygulanır.”
hükümleri uyarınca 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendine istinaden …. TL ihale bedeliyle proje işini yüklenen … Mimarlık Danışmanlık Ticaret Limited Şirketi ile yapı projelerinin muayene ve kabulünü yapan kamu görevlilerine cezai ve mali (Uğranılan zarar ve ziyanın tazmini) yaptırım uygulanması gerektiği denetçi tarafından iddia edilmektedir.
Sorumlular ilgili yazılı savunmada bulunmamışlar ancak sözlü savunmalarını vermek için yargılamaya katıldıklarında bodrum kat mutfak mahallindeki giderlere, çalışır bir eğim verilmemesinin işçilik hatalarından kaynaklandığını, havalandırma kanallarından dolayı asma tavanın aşağıya düştüğünü, kat yüksekliğinin yeterli olmaması sebebi ile statik müelliften alınan onay doğrultusunda bina betonarmesi 70 cm yükseltildiğini ve buna bağlı olarak beton, demir, kalıp, kalıp iskelesi, iş iskelesi, tuğla sıva alçı boya imalatları ile dış cephe ve alt imalatlarında artışlar olduğunu belirtmişlerdir.
Bu itibarla bodrum kat mutfak mahallindeki giderlere, çalışır bir eğim verilmemesi nedeniyle bina betonarmesinin 70 cm yükseltildiği ve buna bağlı olarak bazı iş kalemlerinde artışa gidildiği ve söz konusu iş artışının, taşınmazın niteliğinin değiştirilmesi veya arttırılması nedeniyle idareden kaynaklanan nedenlerden değil, projenin gereği gibi çizilmemesi sonucu yapının gider sisteminin çalışmamasından kaynaklanması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygun olduğuna oy birliğiyle,
karar verildi.
B) 09.01.2018 tarihli ve … TL bedelli birinci iş artışı ile 28.05.2018 tarihli ve … TL bedelli ikinci iş artışının incelenmesi sonucunda,
İş artışı kapsamında yapılması öngörülen 15.140/İB-2 poz numaralı Stabilize (08.008) Malzemenin Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Temel Altı Dolgusu Yapılması iş kalemiyle ilgili bazı tereddütlerin mevcut olduğunun düşünülmesi ile ilgili olarak yapılan incelemede,
Birinci iş artışı gerekçe raporunun,
1’inci maddesinde, “Bodrum kat mutfak mahallinde yatayda 25-30 mt lik mesafede 14 cm dolgu ile giderlere çalışır eğim verilememiş olup dolgu miktarının arttırılması elzem olmuştur, kat yüksekliğinin yeterli olmaması sebebi ile statik müelliften alınan onay doğrultusunda bina betonarmesi 70 cm yükseltilmiştir. Buna bağlı olarak beton, demir, kalıp, kalıp iskelesi, iş iskelesi, tuğla sıva alçı boya imalatları ile dış cephe ve alt imalatlarında artışlar olmuştur.”
2’nci maddesinde, “Proje kesitlerinde bina etrafı kazıdan çıkan malzeme kullanılacaktır denilmiş olup kazıdan çıkan malzeme ağırlıklı olarak kum içerdiğinden bunun yerine merdiven ve tretuvar imalatlarında çökmeleri azaltmak için yerine stabilize malzeme kullanılacaktır.”
denilmek suretiyle ve 09.01.2018 tarihli İdare ile yüklenici arasında imzalanan anlaşma tutanağı ile adı geçen iş kaleminde iş artışına gidilmiştir.
İkinci iş artışı gerekçe raporunda, söz konusu iş kalemiyle ilgili herhangi bir hususa yer verilmemiş, ancak, 28.05.2018 tarihli İdare ile yüklenici arasında imzalanan anlaşma tutanağı ile 15.140/İB-2 poz numaralı iş kaleminde 1.126 m³’lük bir iş artışına daha gidilmiştir.
Denetçi mail yöntemiyle kazıdan çıkan malzemenin, dolguda kullanılamayacağına ilişkin bir teknik rapor düzenlenip düzenlenmediğini, dolguda kullanılan stabilize malzemeye ilişkin irsaliyelerin olup olmadığını, her iki iş artışında, 15.140/IB-2 pozu metrajındaki yükseklik 1 m olarak yer almasının nedeninin açıklanmasını sorumludan istemiştir. Sorumluların yine mail yöntemiyle vermiş olduğu cevaplara istinaden denetçi tarafından,
“-Yapının mevcut bir projesi varken ve bu proje, sözleşmenin eki ve uygulanma zorunluluğu bulunan bir ihale dokümanıyken ve hazırlanmasında önce zemin etütlerinin yapılmış olması gerekiyorken, kazıdan çıkan malzemenin, herhangi bir teknik rapor düzenlenmeden dolguda kullanımından vazgeçildiği ve yerine gelen 15.140/İB-2 pozu ve nakliyesi ile İdarenin önemli bir mali külfet altına girdiği (183.021,60 TL+Fiyat farkı),
-Yine ikinci iş artışında da, söz konusu alanın büyük alan olması sebebi ile teknik olarak yapılan değerlendirmede blokaj imalatının yapılması durumunda zeminde oynamaların olacağı ve zamanla bu alanlarda çökmelerin meydana geleceği kanaatine varılmak suretiyle herhangi bir teknik rapor olmaksızın proje dışına çıkılmak suretiyle 17.136 poz numaralı iş kalemi yerine söz konusu imalatın yapıldığı,
-Dolguda kullanılan stabilizenin, herhangi bir kayıtlı ocağa ait olmadığı, belediyenin gösterdiği ve herkes tarafından kullanılan alandan temin edildiği ve bu nedenle irsaliye belgesinin olmadığı, dolayısıyla, herhangi bir bedel ödenmeksizin temin edildiği, ancak, birinci ve ikinci iş artışında iş kalemi içinde yer alan malzeme bedelinin, hakedişlerden minha edilmediği,
-Mail ekinde gönderilen fotoğraflarda, dolgunun titreşimli silindirle sıkıştırıldığına dair görüntülerin bulunmadığı, beton atılması sırasında alandaki malzemenin üzerinden geçen taşıtlara ait tekerlek izlerinin, bu işlemin yapılıp yapılmadığını tereddütlü hale getirdiği ve sıkıştırmanın fiilen titreşimli silindirle yapılmaması halinde söz konusu iş kaleminin, tarifine göre ödenmemesi gerektiği ” iddia edilmektedir.
Yemekhane Binası Projeleri “… Üniversitesi Öğrenci Yaşam Merkezi Uygulama Projeleri Hazırlanması İşi” kapsamında 2014 yılında ihale edilmiş ve … Mimarlık Danışmanlık Ticaret Limited Şirketine yaptırılan projeler kapsamında çizilmiştir. Bu ihale kapsamında yemekhane binası, öğrenci yaşam merkezi binası (Sağlık Kültür Daire Başkanlığı, Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı ve öğrenci kulüplerinin olduğu bina) ve çarşı binası uygulama projeleri çizilmiştir. Söz konusu iş kapsamında statik projelerinin çizilmesine esas olmak üzere 2014 yılında “Jeolojik Zemin ve Temel Etütleri” …Mimarlık Danışmanlık Ticaret Limited Şirketi tarafından yaptırılmış ve bu kapsamda zemin tipi, zemin emniyet gerilmesi, zeminin yapısı ve su oranları ölçülmüştür.Bunun sonucunda raporlama yapılmış ve raporlar ihale dosyaları içerisinde de ver almıştır.
Kazıdan çıkan malzemenin dolgu malzemesi olarak kullanılıp kullanılmayacağına dair karar verebilmek için zeminden toprak numunesi alınarak cbr ve proctor deneylerinin yapılması gerekmektedir. Bu deneyler zemin etüdü kapsamında değildir. Özel bir çalışma ister. Bu yüzden zemin etüt raporlarında kazıdan çıkan malzemenin kullanılabilir veya kullanılamaz ifadesi zemin etüdünü düzenleyen teknik personeller ile yapı denetim görevlisinin gözlemsel izlenimlerine dayanılarak belirtilmiştir.
Ayrıca söz konusu deneylerin yapılması ..Mimarlık Danışmanlık Ticaret Limited Şirketi ile Başkanlık arasında imzalanan sözleşmenin eki olan teknik şartnamede yer almamaktadır.
Yemekhane binası kazı çalışmasına 2016 yılında başlanılmıştır. Kazıdan çıkan malzemenin dolguda kullanılıp kullanılmayacağını tespit etmek amacıyla, zemin ve temel etütlerini hazırlayan firmanın teknik personelleri kazı yapılan alana çağırılmış ve inceleme yapılmıştır. Yapılan gözlemsel incelemeler neticesinde hazırlanan raporda kazıdan çıkan toprağın dolguda kullanılamayacağı, kullanılması halinde çökmelerin meydana geleceği belirtilmiştir.
Böylece bina etrafında kazıdan çıkan malzeme kullanılmamış, bunun yerine ise daha iyi sıkışma oranına sahip 15.140/İB-2 pozuna geçilerek stabilize imalatı fen ve sanat kurallarına uygun yaptırılmıştır.
…ili şehir merkezinde kayıtlı stabilize ocağı bulunmamaktadır. İnşaat yapan kamu kuruluşları ve özel şirketler … Büyükşehir Belediyesi tarafından belirlenen alandan stabilize almaktadır. Bu alanlardan stabilizenin yükleme ve taşınması Belediye tarafından değil yüklenicinin kendi makine ekipmanları ile (ekskavatör, kamyon v.b) yapılmaktadır.
Her ne kadar sorgu kağıdında malzemenin zati bedelinin 15.140/İB-2 pozundan düşülmesi gerektiği söylense de, 15-140/İB-2 pozunun alt analizleri incelendiğinde dolguda kullanılan stabilize malzemesinin zati bedeline ait herhangi bir rayiç bulunmadığı görülecektir. Alt analizlerde sadece malzemenin ocaktan taşınmasına ait makine bileşenleri (ekskavatör, damperli kamyon v.b) ile serme, öteleme, sulama ve sıkıştırılması işlemlerini içeren bedeller bulunmaktadır. Dolayısıyla söz konusu malzeme bedelinin hakkedişlerden minha edilmesi söz konusu değildir.
Vaziyet planında mevcuttaki arazi kotları incelendiğinde otopark alanının kot ortalaması 1803,85'dir ve söz konusu alanda herhangi bir kazı işlemi yapılmamıştır. Mevcut arazi kotundan itibaren kazı işlemi yapılmadan dolgu işlemi gerçekleştirilmiştir. Orta kısımda (binanın ana giriş merdivenlerinin olduğu bölümde) otopark ile birleşme işlemi yapılırken son kotlarda düzeltme yoluna gidilmiştir. Çünkü bu kısımdaki bina girişinde yer alan basamak sayısını arttırmamak ve engelli rampasının eğimini çözebilmek için, bunun yanı sıra otopark ve mevut asfaltyol arasında ki kot farkına bakılınca otopark alanının çukurda kalmaması için verilen son kot 1804,70 olarak revize edilmiştir. Böylece mevcut arazi seviyesine göre otoparkın stabilize kotu 85cm yükseltilmiştir.
Söz konusu işin ilk ihale bedelinde 40cm’lik stabilize öngörüldüğü ve ödemesinin de ilk ihale bedeline göre yapıldığı, geriye kalan 45cm stabilize bedelinin birinci iş artışında ödendiği sorumluların göndermiş oldukları savunmalardan anlaşılmaktadır. Yine sorumlular tarafından gönderilen savunmada denetçi tarafından yemekhane ve çevre düzenlemesinin fotoğraflarının mail yöntemiyle kendilerinden istendiği, kendilerinin de denetçiye istenilen fotoğrafları gönderdikleri ancak gönderilen fotoğraflarda silindir olmaması nedeniyle 15-140/İB-2 pozun gerektiği gibi yapılmadığı anlamına gelemeyeceği, eğer denetçi tarafından stabilizenin titreşimli silindirle sıkıştırıldığını gösteren resim istenseydi bu resmin de gönderilebileceği, yapım işlerinde inşaatın yapımı esnasında yüzlerce imalatın her birisi için fotoğrafla ispat edilmek istenmesi ve olmayınca da imalatların poz tanımına uygun yapılmadığına dair kanaate varılması Y.İ.G.Ş.’e göre yapım işlerinde işlerin yürütülmesinin kontrolü bakımından birinci derecede sorumlu olan yapı denetim kontrol komisyonu için büyük bir haksızlık o imalatla ilgi tereddütlerin giderilmesi için Karayolları Bölge Müdürlüğü tarafından mevcut otopark alanında ki stabilizeden karot numunesi alınmıştır. Silindir vurulması ile sıkışacak zeminde alınacak karot numunesi sonucu kanunen asgari 1.960 ton/m3 olması gerekirken ekte yer alan sonuçlarda da görüleceği üzere sonuç 2,091 ton/m3’dür. Bu da alanda silindir ile sıkışma yapıldığının göstergesidir.
Bunun içindir ki pozunda açıklandığı şekilde ve fen ve sanat kurallarına göre yapılmış bir imalat için tereddütte mahal bir husus bulunmamaktadır.
Blokaj imalatı en basit tabiri ile iri çaplı taş anlamına gelmektedir. Arazi kotlarının yükselmesi sonucunda blokaj imalatının da aynı oranda yükseltilmesi teknik olarak mümkün değildir. Çünkü blokaj, stabilize malzemeye oranla daha büyük çaplı malzemeden oluşur ve içerisinde bağlayıcı malzeme bulunmaz Bu sebeple istenilen yükseklikte fen ve sanat kurallarına uygun olarak sıkıştırma işlemi yapılamayacağından sağlam bir zemin tabakası oluşturulamaz. Bunun sonucunda da çökmelerin meydana gelmesi kaçınılmaz olacaktır.Bu sebeple mevcut son kotlarının aynı seviyeye gelebilmesi için blokaj imalatı yerine sıkıştırılması mümkün, istenilen yükseklikte imalatı yapılabilen ve kontrol heyeti tarafından da raporlanan stabilize imalatına geçiş yapılmıştır.
Bu itibarla yukarıda anılan mevzuat hükümleri gereğince iş artışı kapsamında yapılması öngörülen 15.140/İB-2 poz numaralı Stabilize (08.008) Malzemenin Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Temel Altı Dolgusu Yapılması iş kalemiyle ilgili bazı tereddütlerin mevcut olduğunun düşünülmesi suretiyle kamu zararına neden olunması iddiasına ilişkin kamu zararı oluşmadığından ilişilecek bir husus bulunmadığına,
oy birliğiyle,
karar verildi.