MEMURLARA YASAL SINIRLARI AŞAN SOSYAL DENGE TAZMİNATI ÖDENMESİ
... Belediyesinde çalışan memurlara yasal sınırları aşan sosyal denge tazminatı ödemesi yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun Geçici 14’üncü maddesinde “15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” denilmektedir.
15/12/2017 tarihli Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4.Dönem Toplu Sözleşmesinin Dördüncü Bölümü “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” kısmının 7’nci maddesine göre sosyal denge süresi 31.12.2015 tarihi yerine 31.12.2019 tarihi olarak değiştirilmiştir.
4688 sayılı Kanunun Geçici 14’üncü maddesine göre, 15/03/2012 tarihinden sonra, 31/12/2019 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan 03.04.2012 tarihinde imzalanan ve 03.04.2012-30.03.2014 dönemini kapsayan sözleşme uyarınca unvanlar itibariyle ilgili personele ödenen ortalama aylık tutarlar tavan tutar olarak esas alınabilmektedir.
4688 sayılı Kanunun geçici 14’üncü maddesi, 15.03.2012 tarihinden önceki sözleşmelerde mevcut bulunan mali hükümlere, sözleşme süresi sonuna kadar veya 31.12.2019 tarihine kadar cevaz verdiği ve bu tarihten sonra yapılacak sözleşmelerde yeni gelir getirecek mali hükümler ihdas edilemeyeceğinden, 11.01.2018 tarihinde imzalanan ve 01.01.2018-30.04.2019 dönemini kapsayan toplu iş sözleşmesine istinaden ilgili personele yeni mali haklar ödenmesi mümkün bulunmamaktadır.
11.01.2018 tarihli ve 01.01.2018-30.04.2019 dönemini kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Sosyal Denge Yardımı Ödeme Miktarları ” başlıklı 11’inci maddesinde,
“ a) Fiilen görev yapan birim müdürlerine ayılık net ( sözleşme aidatı hariç) 1.250,00 TL sosyal denge yardımı yapılır.
b) Müdürlüklerde fiilen görev yapan Uzman, Şef, Amir ve Zabıta Komiseri personele aylık net (sözleşme aidatı hariç) 950,00 TL sosyal denge yardımı yapılır
c) Müdürlüklerde fiilen görev yapan memurlara aylık net (sözleşme aidatı hariç) 750,00 TL sosyal denge yardımı yapılır.
d) Ramazan ve Kurban Bayramlarında sosyal denge yardımına ek olarak net 1350,00 TL Sosyal denge yardımı yapılır.
e) Memura Mayıs ayı sonuna kadar bir defaya mahsus olmak üzere net 1.000,00 TL giyecek yardımı yapılır.
f) 657 sayılı kanuna tabi fiilen görev yapan Başkan Yardımcıları, Meclis Üyesi Başkan Yardımcılarının net maaşlarına eşitlenecek miktarda sosyal denge yardımı yapılır.
g) Bu sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir defaya mahsus olmak üzere tüm memurlara almış oldukları net aylık sosyal denge miktarı kadar bir ikramiye ödenir.
h) Sağlık Müdürlüğünde çalışan ve nöbete (cenaze ve acil durumlar için) kalan Doktorlara, günlük nöbet başına net 100,00 TL yardım yapılır. Sağlık İşleri Müdürlüğünün hazırlayıp, onayladığı puantajı Mali Hizmetler Müdürlüğüne bildirir ve ödenecek miktar belirlenir.
i) Memur personelin kendisinin evlenmesi halinde net 2.500,00 TL evlilik yardımı yapılır.
j) Memur personelin kendisinin veya eşinin doğum yapması durumunda net 1.250,00 TL doğum yardımı yapılır.
k) Başkanlık makamı tarafından, Yazı İşleri Müdürlüğü bünyesinde çalışan ve nikah akdetmek üzere yetki verilen memurlara Sosyal Denge Yardımına ek olarak her ay net 500,00 TL sosyal denge yardımı yapılır.
ı) Emeklilik süresini dolduran memurlardan bu sözleşmenin imza tarihinden itibaren 2 ay içerisinde kendi isteği ile emekliliğini talep edenler ile bu sözleşmenin imza talihinden sonra emekliliği hak edecek olanlardan emekliliği hak ettiği tarihten itibaren 1 ay içerisinde emekliliğini kendi isteği ile talep edenlere Emekliliği teşvik yardımı kapsamında 12.500,00 TL emekliliği teşvik pirimi ödenir.
m) 19.11.1986 Tarih ve 86/11220 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konan Devlet Memurları Yiyeyecek Yardımı Yönetmeliğinin 3/2 fıkrası, 2. Cümlesi kapsamında, görev yapan zabıta personelinden anılan yönetmeliğin hükümleri gereği ve 4. Toplu sözleşmeleri yerel yönetim hizmet koluna ilişkin toplu sözleşmenin 13. Maddesine göre tüm zabıta memurlarına ek olarak her ay net 100-TL yardım yapılır.” hükümleri yer almaktadır.
03.04.2012 tarihli ve 03.04.2012-30.03.2014 dönemini kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Sosyal Denge Yardımı Ödeme Miktarları” başlıklı 15’inci maddesinde ise,
“ a) Fiilen görev yapan birim müdürlerine aylık net (Sözleşme aidatı hariç) 1.000.00 TL sosyal denge yardımı yapılır.
b) Müdürlüklerde fiilen görev yapan Uzman, Şef, amir, Zabıta Komiseri personele aylık net (sözleşme aidatı hariç) 750,00 TL. Sosyal denge yardımı yapılır.
c) Müdürlüklerde fiilen görev yapan memurlara aylık net (sözleşme aidatı hariç) 600,00 YTL. Sosyal denge yardımı yapılır.
d) Ramazan ve Kurban Bayramlarında sosyal denge yardımına ek olarak 1.100,00 TL. Sosyal denge yardımı yapılır.
e) İşveren, memurlara ve sözleşmeli memurlara Mayıs Ayı sonuna kadar bir defaya mahsus olmak üzere net 850,00 TL giyecek yardımı yapılır.
f) Sözleşme imzalandığı tarihten itibaren bir defaya mahsus olmak üzere tüm memurlar almış oldukları aylık SDS miktarı kadar bir ikramiye ödenir.
g) 657 sayılı kanuna tabi fiilen görev yapan Başkan Yardımcılarına, Meclis Üyesi Başkan Yardımcılarının maaşlarına eşitlenecek miktarda sosyal denge yardımı yapılır.
h) Sağlık Müdürlüğünde çalışan ve nöbete (cenaze ve acil durumlar için) kalan Doktorlara, günlük nöbet başına 75,00 TL yardım yapılır. Sağlık İşleri Müdürlüğünün hazırlayıp, onayladığı puantajın Mali hizmetler Müdürlüğüne bildirir ve ödenecek yardım belirlenir.
i) Başkanlık Makamı tarafından, Yazı İşleri Müdürlüğüne bağlı olarak nikâh akdetmek üzere onay verilen memurlara hafta sonları fiilen çalışmaları karşılığında Sosyal Denge Sözleşmesine ek olarak her ay 300,00 TL üzerinden hesaplanarak Yazı işleri Müdürlüğünün onayladığı puantaj Mali hizmetler Müdürlüğüne bildirilir ve ödenecek yardım belirlenir.
j) Memur personelin kendisinin veya eşinin doğum yapması durumunda 1.000,00 TL doğum yardımı yapılır.
k) Memur personelin kendisinin evlenmesi halinde 2.000,00 TL evlilik yardımı yapılır.
l) Sonraki yıllar için ücretlere % 8 ( sekiz ) artış yapılarak ödenir.
o) Sosyal Denge Sözleşmesinin Yürürlüğe girdiği tarih itibarı ile emeklilik hizmet süresi dolup ve fiilen 1 yıl ... Belediyesinde çalışan ve emekliliğe hak kazananlardan sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren 2 (iki) ay içerisinde emeklilik talebinde bulunanlara emekli olmaları halinde net 10.000,00 (Onbin) TL emeklilik yardımı yapılır. Fiilen ... Belediyesinde çalışan ve Sözleşme süresi içerisinde emekliliğe hak kazanan personelden bu hakkı kazandığı tarihten itibaren işleyen 2 (iki) ay içerisinde Emeklilik talebinde bulunanlara emekli olmaları halinde Net 10.000,00(Onbin) TL emeklilik yardımı yapılır.” hükümleri yer almaktadır.
İki sözleşme karşılaştırıldığında çalışan personel lehine yeni mali haklar düzenlendiği ve bu düzenlemelerin 4688 sayılı Kanunun Geçici 14’üncü maddesine aykırılık teşkil ettiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesi sonucu, ... Belediyesi ile …Sen arasında akdedilen sosyal denge tazminatı miktarlarının 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesine aykırı bir şekilde belirlenmesi neticesinde 15.03.2012 tarihinden sonra 03.04.2012 tarihinde imza edilen sözleşmeye 11.01.2018 tarihli sözleşme ile yeni mali hükümlerin ihdas edilmesi ve bu 11.01.2018 tarihli sözleşme ile 03.04.2012 tarihli sözleşme uyarınca ilgili personele unvanlar itibariyle ortalama aylık tavan tutarlarının üzerinde ödeme yapılması sonucunda …TL kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.
Ancak savunmalarda, savunmada tarih ve numarası belirtilen tahsilat makbuzları ile söz konusu hatalı uygulamadan kaynaklanan kamu zararının ahizlerinden tahsil edildiği bildirilmiştir.
Bu itibarla, söz konusu kamu zararının tamamının tahsil edildiği anlaşıldığından, konu hakkında ilişilecek husus kalmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca iş bu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
AZINLIK GÖRÜŞÜ: Üye … ve Üye … ayrışık görüşlerinde, “375 sayılı KHK’ya ekli Ek 15’inci madde ile mahalli idarelerde istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilmesi yasal hale getirilmiştir. Sosyal denge tazminatının miktarı ilgili mahalli idare ile yetkili sendikası arasında, anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenecektir. Ancak bu sözleşmeyle belirlenecek sosyal denge tazminatının aylık tutarı, hükümet ile yetkili sendikalar arasında imzalanan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı aşamayacaktır. Hâlihazırda KHK hükmünün yürürlüğe girdiği 4/4/2012 tarihinden bu yana hükümet ile yetkili sendikalar arasında 2 yıllık dönemler halinde imzalanan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutar, en yüksek Devlet memuru aylığının %100’ü olarak belirlenmiştir.
Ancak şayet 15/3/2012 tarihinden önce idareler ile ilgili sendikalar arasında imzalanan sözleşmelerde (eski sözleşmeler), toplu sözleşmede belirlenen tavan tutardan (en yüksek Devlet memuru aylığının %100’ü) daha yüksek oranda sosyal denge tazminatı ödenmesi öngörülmüş ise bazı şartlar altında, 11/04/2012 tarihinde uygulanmakta olan eski sözleşmedeki yüksek miktarlı sosyal denge tazminatının ödenebilmesine imkân tanınmıştır. 4688 sayılı Kanunun Geçici 14’üncü maddesinde yer alan bu şartlar aşağıda açıklanmıştır:
1) Öncelikle eski sözleşmenin 15/3/2012 tarihinden önce imzalanmış olması gerekir. Eski sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilecektir.(Ancak anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem içinde 32’nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca başka sözleşme yapılamaz.) Ayrıca eski sözleşmesi 31/12/2015 tarihinden önce sona eren belediyeler yeni sözleşme yapabilecektir. Raporda adı geçen belediye ile yetkili sendika arasında 11/04/2012 tarihinden önce imzalanmış bir sözleşmenin (“eski sözleşme”) mevcut olduğu anlaşılmaktadır.
2) Ancak yeni sözleşme, eski sözleşmenin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde imzalanmak durumunda olup bu süre geçerse, imzalanan yeni sözleşmedeki daha avantajlı hükümlerin uygulama imkânı olamayacaktır. Dolayısıyla zikredilen bu kısıtlar nedeniyle Geçici 14’üncü madde kapsamında sadece ilk 1 ay içinde imzalanan yeni sözleşmedeki avantajlı düzenlemelerin uygulanabilmesine imkân tanınmış olup, bu tarihten sonra imzalanan yeni sözleşmeler, daha yüksek oranlarda ödeme imkânı tanısa dahi, çalışanlara en fazla %100 oranında sosyal denge ödemesi yapılabilecektir.
3) Öte yandan Kanundaki açık hüküm nedeniyle yürürlük tarihi 31.03.2014 tarihinde sona eren 1’inci sözleşmeden sonra en fazla 1 adet yeni sözleşmenin daha avantajlı olan hükümleri uygulanabilecek olup, bu tarihten sonra adı geçen belediye tarafından imzalanmış bulunan sözleşmelerdeki daha avantajlı sosyal denge tazminatlarının denetim yılı olan 2018 yılında uygulanma imkanı bulunmamaktadır.
4) Eski sözleşmenin ve/veya yukarıda şartları açıklanan yeni sözleşmenin yürürlük tarihinin 31/12/2015 tarihine kadar uygulama imkânı olması gerekir. Dolayısıyla,
-Üzerinde yazılı geçerlik süresi bu tarihten önce sona ermiş veya
-Yürürlükteki toplu sözleşme dönemi sonunda hükmen geçerliğini yitirmiş veya
-İzleyen mahalli idareler genel seçimi tarihinde hükümsüz hale gelmiş
Sözleşmelerde yer alan daha avantajlı olan hükümlerin, çalışanlar lehine uygulanma imkânı bulunmamaktadır. Adı geçen belediye tarafından imzalanan ve 2018 yılı ödemelerinde esas alınan 4’üncü sözleşmenin uygulama dönemi, 31/12/2015 tarihini çoktan aşmış olup, bu yönüyle de bu sözleşmeye itibar edilme imkânı yoktur.
Öte yandan 2018-2019 dönemini kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşmenin 7’inci maddesinde yer alan, “(1) 4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan "31/12/2015" ibaresi "31/12/2019" şeklinde uygulanır” şeklindeki düzenlemeyle, Geçici 14’üncü Maddede yer alan “31.12.2015” tarihlerinin “31.12.2019” şeklinde değiştirilmesi konusunu değerlendirecek olursak,
Geçici 14’üncü maddede yer alan “31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmeler” ifadesinden de anlaşılacağı üzere, bu sürelerin toplu sözleşmelerle uzatılamayacağı düşünülmektedir. Anayasanın 128’inci maddesinin ikinci fıkrasında “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmü yer almaktadır. Anayasanın bu hükmünden toplu sözleşme düzenlemelerinin Kanun üstünde olduğunu ve/veya toplu sözleşme ile kanunlarda değişiklik yapılabileceğini kabul etmek mümkün değildir. Anayasa’da yapılan düzenlemede Kanunlarla düzenlenmemiş mali konuların toplu sözleşme ile düzenlenebileceği şeklindedir. Kaldı ki her ne kadar taraflar arasında sözleşme hürriyetinin bulunduğu ileri sürülebilirse de, Türk Borçlar Kanununun 27’nci maddesinde yer alan “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.” şeklindeki düzenleme uyarınca, sözleşmelerin emredici kanun hükümlerine aykırı olamayacağı tartışmasız olarak kabul edilmektedir. Bu açıdan bakıldığında rapor konusu olayda, 4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan "31/12/2015" ibareleri emredici nitelikte olup, bunların toplu sözleşme düzenlemeleriyle, değiştirilmesi mümkün değildir.
Rapor konusu uygulamaları yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde değerlendirecek olursak,
Belediyenin, rapor yılı olan 2018 yılında uygulanan sözleşme (01.01.2018-31.03.2019) çerçevesinde çalışanlarına çeşitli adlar altında (emekliliğe teşvik ikramiyesi, vekalet/tedvir görevi ücret farkı, bayram yardımı, vs.) ödemeler yaptığı görülmektedir. Denetçi tarafından yapılan bu ödemelerin mevzuata aykırı bulunması nedeniyle geçici 14’üncü maddedeki düzenlemeler gerekçe gösterilerek 15.3.2012 tarihinden önce imzalanmış olan eski sözleşme hükümlerinin uygulanması gerektiği iddia adilmiş ve bu doğrultuda bu sözleşmedeki rakamlar “ödenmesi gereken” unsurlar olarak dikkate alınmıştır.
Ancak azınlık görüşümüz olarak yukarıda etraflıca yapılan açıklamalar nedeniyle gerek belediyenin 2018 yılı ödemelerine dayanak olarak gösterdiği 01.01.2018 tarihli 4.sözleşmenin gerekse denetçinin raporda uygulanması gerekli sözleşme olarak vurguladığı 2012 yılındaki 1’inci sözleşmenin 2018 yılında uygulanma imkanı kalmamıştır. Dolayısıyla gerek 375 sayılı KHK hükümleri gerekse 4688 sayılı Kanunun geçici 14’üncü madde hükümlerine göre,
1) 2018 yılında belediye çalışanlarına ödenebilecek sosyal denge tazminatının üst limiti ancak 2018-2019 Yıllarını Kapsayan 4.Dönem Toplu Sözleşme’de belirtilen en yüksek devlet memuru aylığının %100’ü olabilecektir.
2) 2018-2019 Yıllarını Kapsayan 4.Dönem Toplu Sözleşme’de belirtilen haklar dışında, 2018 yılında adı geçen Belediye çalışanlarına ilave olarak her ne ad (emekliliğe teşvik ikramiyesi, vekalet/tedvir görevi ücret farkı, bayram yardımı, vs.) altında olursa olsun yapılan bütün ödeme unsurları tamamen yersiz olmaktadır.
Yukarıda yapılan bütün açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, nasıl yorumlanırsa yorumlansın her hâlükârda 2018 yılında ... Belediyesi personeline, gerek 2018 yılı sözleşmesine göre yapılan ödemeler, gerekse Denetçi tarafından 2012 yılına göre yapılan hesaplamalar doğru değildir. Ödenmesi gereken, Hükümet tarafından 2018 yılı için imzalanan toplu sözleşmedeki rakamlar ve unsurlar olup, bunların dışında ilave unsurların veya daha yüksek rakamların ödenmesi mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle fiilen yapılan ödemeler ile 2018-2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’de belirtilen haklara göre yapılacak ödemeler arasındaki farkların tamamı kamu zararı olup, bunların yeniden hesaplanarak sorgu konusu yapılması için Raporun denetçisine iadesine karar verilmesi uygun olacaktır.” demişlerdir.