FİYAT FARKININ HATALI HESAPLANMASI
Belediye tarafından 2017/568890 İhale Kayıt Numarası ile ihale edilen ve …İnşaat San. Dış Tic. Ltd. Şti. ile sözleşme imzalanan “... Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü Bakım Onarım Şefliği’nde Muhtelif İşlerde Personel Çalıştırılması İşi”nin ihale dokümanında yer alan fiyat farkına ilişkin hükümlerde katsayıların ve buna bağlı olarak katsayıların önünde yer alan endekslerin (fiyatların) belirlenmemiş olmasına rağmen fiyat farkı hesabında ÜFE Genel endeksi yerine TÜİK Endeks Sonuçları Tablosundaki 19 numaralı “Kok ve Rafine Petrol Ürünleri” endekslerinin alınması sonucunda kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın (Kararname) “Uygulama esasları” başlıklı 7’nci maddesinde, “(1) Bu Esaslara tabi hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı uygulanabilmesi için, söz konusu işlerin ihalelerine ilişkin idari şartname ve sözleşmelerde, bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir. Sözleşmelerde yer alan fiyat farkına ilişkin usul ve esaslarda sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.” hükmü ile,
Aynı Kararname’nin “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinde hizmet alımlarında fiyat farkının hesabına ilişkin esas alınacak formül ve formülde yer alan ifadelere ilişkin olarak “c) Diğer hizmet alımlarında,
F = An x B x ( Pn-1)
İn Yn Gn Mn
Pn = [a1 + a2 —— + b1 —— + b2 —— + c ——]
İo Yo Go Mo
(2) Formüllerde yer alan,
a) F: Fiyat farkını (TL),
b) B: 0,90 sabit katsayısını,
c) An: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hak edişte, birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemlerinin sözleşme fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL), götürü bedel işlerde ise uygulama ayında gerçekleşen ilerleme yüzdesiyle sözleşme bedelinin çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL),
ç) Pn: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile a1, a2, b1, b2 ve c değerlerinin ağırlık oranlarını temsil eden katsayıların yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını,
d) a1: Haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılan işçiliklerin ağırlık oranını temsil eden ve 6 ncı maddeye göre fiyat farkı hesaplanan sabit bir katsayıyı,
e) a2: Haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılmayan işçiliklerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,
f) b1: Akaryakıtın ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,
g) b2: Malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,
ğ) c: Makine ve ekipmanın amortismanına ilişkin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,
h) So: Sağlık Uygulama Tebliğinde yer alan ve ihale tarihinin içinde bulunduğu ayda geçerli fiyatı,
ı) Sn: Sağlık Uygulama Tebliğinde yer alan ve sözleşmeye göre hizmetin gerçekleştirilmesi gereken ayda geçerli fiyatı,
i) Eo: Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksleri-Madde Sepeti ve Ortalama Fiyatlar Tablosunda yer alan ve ihale tarihinin içinde bulunduğu ayda geçerli ortalama fiyatı,
j) En: Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksleri-Madde Sepeti ve Ortalama Fiyatlar Tablosunda yer alan ve sözleşmeye göre hizmetin gerçekleştirilmesi gereken ayda geçerli ortalama fiyatı,
ifade eder.
(3) Ağırlık oranlarına ilişkin katsayılar, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde belirlenen a1, a2, b1, b2 ve c katsayıları toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde belirlenir ve ihale dokümanında gösterilir. Katsayıların belirlenmesinde öncelikle a2, b1, b2 ve c katsayıları belirlendikten sonra bunların toplamı birden çıkarılarak bulunan sayı a1 katsayısı olarak alınır.
(4) Formüldeki temel endeksler (o) ve güncel endeksler (n)’den,
a) İo, İn: İşçilikle ilgili temel asgari ücreti ve güncel asgari ücreti,
b) Yo, Yn: Katı ve sıvı yakıtlar için, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun 23 numaralı “Kok Kömürü ve Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri”,
231 numaralı “Kok Fırını Ürünleri”, 232 numaralı “Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri” sütunundaki sayılardan ilgisine göre uygun olan birini veya birkaçını,
c) Go, Gn: İhale konusu hizmet kapsamında yer alan malzeme ve diğer hizmetler için fiyat farkı hesabına esas sayı veya sayıları,
ç) Mo, Mn: Makine ve ekipmana ait amortisman için, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun 29 numaralı “Makine ve Teçhizat b.y.s.”, 291 numaralı “Uçak, Motorlu Taşıt ve Motosiklet Motorları Hariç Olmak Üzere Mekanik Güç Kullanımı ve Üretimi İçin Makineler”, 292 numaralı “Diğer Genel Amaçlı Makineler”, 293 numaralı “Tarım ve Ormancılık Makineleri”, 295 numaralı “Diğer Özel Amaçlı Makineler” sütunundaki sayıyı,
ifade eder.
(5) Yukarıdaki endekslerden Go ve Gn için idarece, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yılı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosundan alt sektörler itibarıyla malzeme ve diğer hizmetlerin niteliği ve gereklerine uygun olan sütun veya sütunlar tespit edilerek hangi sütun veya sütunlardaki sayı veya sayıların kullanılacağının ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur. İdarelerin bu tespiti yapamamaları veya yapmamaları durumlarda ise Go ve Gn endeksleri için Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun “ ÜFE Genel” sütunundaki sayılar esas alınır.” hükmü,
Aynı Kararname’nin “Endeks veya fiyat belirlenmeyen hizmet alımlarında fiyat farkı” başlıklı 10’uncu maddesinde “İhale dokümanında fiyat farkı verileceği öngörülmesine rağmen idare tarafından sabit katsayılar ile endekslerin belirlenmediği durumlarda, temel endeks ve güncel endeks olarak, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun “ÜFE Genel” sütunundaki sayı esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.” hükümleri bulunmaktadır.
Anılan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde Kararname’nin 5’inci maddesi uyarınca fiyat farkının hesaplanabilmesi için ihale dokümanında fiyat farkı formülünde yer alan sabit katsayılara ve makine-ekipman amortismanı ile yakıtlar için Kararname’de belirtilmiş olan endekslere (fiyatlara) yer verilmesi gerekmektedir. Söz konusu katsayılar ile endekslere yer verilmemesi halinde ise fiyat farkı hesabında temel endeks ve güncel endeks olarak ÜFE Genel sütunundaki sayının esas alınması gerektiği Kararname’de hüküm altına alınmıştır.
Bahse konu ihaleye ait İdari Şartname’nin “Fiyat Farkı” başlıklı 46’ncı maddesinde “46.1. İhale konusu iş için sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıdaki esaslara göre fiyat farkı hesaplanacaktır.
46.1.1. 31.08.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2013/5215 karar sayılı Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar'a göre fiyat farkı hesaplanacaktır.” düzenlemesi bulunmakta olup sözleşme tasarısında da aynen yer almaktadır. Buna karşılık gerek idari şartnamede gerekse sözleşmede katsayı ve endekslere yer verilmemiştir.
Ancak Belediye tarafından ihale dokümanında endekslere ve katsayılara ilişkin bir belirleme yapılmamasına rağmen fiyat farkı hesabında, TÜİK Endeks Sonuçları Tablosunda yer alan “ÜFE Genel” sütunundaki sayı yerine, 19 numaralı “Kok ve rafine petrol ürünleri” sütunundaki sayı esas alınmıştır.
Sorumlular tarafından bahse konu hakediş ödemelerinde asfalt malzemesi içerisindeki bitüm için fiyat farkı ödendiği ancak mevzuat uyarınca asfaltın tamamı için genel endeksler üzerinden fiyat farkı hesaplanarak kamu zararının açıklanan nedenle daha az tutarda gerçekleşmesi gerektiği ifade edilmiş olup denetçi tarafından savunmalar dikkate alınarak ödenmesi gereken fiyat farkı … TL olarak yeniden hesaplanmıştır.
Hakedişlerde bitüm için fiyat farkı ödemesi yapılmış olup fiyat farkına esas hakediş tutarları bulunurken asfaltın içindeki bitüm oranı analiz ettirilmiş ve endeks olarak TÜİK Endeks Sonuçları Tablosunda yer alan “19 numaralı “Kok ve rafine petrol ürünleri” sütunundaki rakamlar esas alınmıştır.
Ancak fiyat farkı ödemesine ilişkin katsayıların belirlenmediği durumda malzemenin tamamı üzerinden ÜFE Genel sütunundaki endeksler uyarınca ödeme yapılması gerekmektedir.
Bu itibarla aşağıdaki tabloda gösterildiği ve sorumlular tarafından da savunmalarında kabul edilen hesaplamalar neticesinde,
Sorguda hesaplanan toplam … TL kamu zararının … TL tutarındaki kısmına ilişkin hususların mevzuata uygun olduğu anlaşıldığından ilişilecek husus bulunmadığına,
Malzemenin tamamı için ÜFE Genel endekslerinin kullanılmayarak fiyat farkı hesabında bitüm için Kok ve Rafine Petrol Ürünleri sütunundaki rakamların kullanılması sonucunda oluşan … TL kamu zararının,
…ya müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca iş bu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
karar verildi.