AKADEMİK TEŞVİK ÖDEMESİ
... Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet Bölümünde ilgili akademisyenlere fazladan akademik teşvik ödemesi yapmak suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede,
2018 yılında ödemesi yapılan ilgili teşvik ödemelerinin, 31.12.2016 tarih ve 29935 (3.Mükerrer) nolu Resmi Gazete’de yayımlanan ve o dönem yürürlükte olan Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliği hükümlerine göre gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Akademik Teşvik ödemeleri ilgili akademisyenin maaşıyla birlikte harcama birimleri tarafından yapılmakta ve bu ödemeler yapılırken Birim Akademik Teşvik Başvuru ve İnceleme Komisyonu kararı ile son olarak Akademik Teşvik Düzenleme ve İtiraz Komisyonu kararı sonucunda belirlenen ve ilan edilen akademik personel teşvik nihai listesinde yer alan puanlar esas alınmaktadır. Bu açıdan ilgili komisyonlar tarafından yapılacak inceleme akademik teşvik ödemeleri için son derece önemli ve belirleyici durumdadır. Bundan dolayı komisyonlarca yapılacak incelemelerde akademik teşvik ödemesine esas olan ve Yönetmelik’te ismen sayılan her bir akademik faaliyet türünün (özellikle proje, tasarım, sergi ve tebliğ faaliyet türlerinde) Yönetmelik’in “tanım”, “değerlendirme” ve “puan tablosu” kısımlarındaki şartları birlikte taşıyıp taşımadığı hususlarının dosyalarda sunulan belgelerde yer alan bilgilerden araştırılması, yeterli bilgi ve belge sunulmayan veya Yönetmelik’in özellikle bu 3 kısmında istenen şartları bir arada taşımayan faaliyet türlerine dair verilerin puanlamaya dahil edilmemesi hususunda mali sorumluluk çerçevesinde gereken özenin gösterilmesi zorunluluğu olduğu muhakkaktır.
Yönetmeliğin “Diğer hükümler” başlıklı 10’uncu maddesinde 1 No.lu bendinde “Bu Yönetmelikte belirlenen faaliyet alanları dışında başvuru yapılamaz” denilerek başvuruların ilgili ilgisiz faaliyet alanlarında değil sadece Yönetmelikte ismen ve tahdidi olarak sayılmış faaliyet türleri için yapılabileceği bu faaliyet türleri dışındaki akademik faaliyetler ile ilgili Yönetmelik kapsamında başvuru yapılamayacağı hüküm altında alınmıştır. Bu yönüyle her bir faaliyet türü için girilen verilerin bu faaliyet türleri için gerekli şartları sağlaması zorunludur. Aynı maddenin 5 No.lu bendinde ödemenin yapılmasından sonra başvurularında gerçeğe aykırılık tespit edilenlere yapılan ödemelerin kanuni faiziyle birlikte geri alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in açık hükümlerine rağmen, ... Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet Bölümünde Birim Akademik Teşvik Başvuru ve İnceleme Komisyonu’nun ve nihai olarak Akademik Teşvik Düzenleme ve İtiraz Komisyonu’nun akademik teşvik ödemelerine esas faaliyet türlerine dair yaptıkları değerlendirmelerde Yönetmelik’in ilgili maddelerindeki zorunlu şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine ilişkin yetersiz inceleme yaptıkları, faaliyet türlerine ait gerekli belgeleri aramadıkları ve buna göre karar verdikleri ve ilgil akademisyenlere fazladan akademik teşvik ödemesi yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.
İtiraz komisyonu yapmış oldukları savunmalarda birim komisyonlarından kendilerine sadece, 1-Karar tutanağı, 2-Başvurularla ilgili değerlendirme raporu, 3-Puan tablosunun gönderildiği beyan edilen faaliyetleri ispat edici belgelerin gönderilen belgeler içerisinde yer almaması nedeniyle başvuruların ayrıca denetlenmediğini ifade etmektedirler. Oysaki Yönetmelik’in 6’ncı maddesi 5 No.lu bendinde Akademik Teşvik Düzenleme, Denetleme ve İtiraz Komisyonu ile ilgili olarak “Birim Akademik Teşvik Başvuru ve İnceleme Komisyonu tarafından gönderilen başvuruları ve değerlendirme kararlarını inceler.” denilerek dosya incelemesi konusundaki genel görev/yetki tanımı yapıldıktan sonra dosya incelemesinde ayrıca “Gerekli gördüğü hallerde başvuru sahiplerinden ek belge ve bilgi talep edebilir ve/veya birimlerden gelen kararlar üzerinde değişiklik yapabilir.” şeklinde bir yetkiye sahip olduğu açıkça yazılıdır. Madde detaylıca incelendiğinde itiraz komisyonunun başvuru dosyalarını da incelemesi bir görev ve yetki olarak kendilerine verilmiştir. Başvuru dosyalarının ise YÖKSİS çıktısı ve eki kanıtlayıcı belgelerden müteşekkil olduğu gerçeği karşısında itiraz komisyonunun başvuru dosyaları ve kanıtlayıcı belgeleri inceleme görev ve yetkisi olmadığı bundan dolayı da sorumlu tutulmaması gerektiği şeklindeki savunmalarının hukuki dayanağı bulunmamaktadır. Kaldı ki bu savunmanın kabul edilmesi halinde itiraz komisyonunun başvuru dosyasını ve kanıtlayıcı belgeleri görmeden başvuruları ve başvurular üzerine alınmış komisyon kararlarını nasıl inceledikleri sorusuna mantıklı ve geçerli bir cevap verilemeyecektir. Diğer taraftan Yönetmelikte itiraz komisyonuna verilen yetki “öncesinde başvuru dosyasına itiraz edilmesi/itirazın varlığı” gibi itiraza/şarta bağlı kullanılabilecek bir yetki ile sınırlı değildir. Bundan dolayı da zaten komisyonun ismi tam olarak “Akademik Teşvik Düzenleme ve İtiraz Komisyonu’dur. Komisyon üniversitedeki o yıl gerçekleşecek akademik teşvik ödemelerinin başvuru ve komisyon süreçleri ile başvuru dosyalarındaki belgelendirme olmak üzere hemen her konuda usul ve esasları, takvimi belirleme ve nihai olarak kesin puanları belirleme yetkisine haiz yegane otoritedir. Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinde açıkça, “Akademik Teşvik Düzenleme, Denetleme ve İtiraz Komisyonu, başvurular başlamadan önce uygulama usul ve ilkelerinin belirlenerek duyurulmasından, akademik teşvik başvuru takviminin hazırlanmasından, yürütülmesinden ve ödeme yapılacak yılın 15 Şubat tarihine kadar sürecin tamamlanmasından sorumludur.” denildikten sonra “Akademik Teşvik Düzenleme, Denetleme ve İtiraz Komisyonu, faaliyetlerin belgelendirilmesinde ve faaliyet türleri içerisinde sınıflandırılmasında oluşan tereddütlerin giderilmesinde nihai karar merciidir.” denilmektedir. Üniversite Akademik Teşvik Düzenleme, Denetleme ve İtiraz Komisyonları Yönetmelikte yer alan söz konusu yetkilerini kullanarak Akademik Teşvik Ödeneği rehber veya kılavuzları hazırlayarak duyurularını yapmaktadırlar. Yönetmelik bu süreç ve puanlar konusunda üst yöneticiye dahi müdahele etme yetkisi vermemiştir.
İtiraz komisyonu üyeleri sürecin darlığından dolayı kanıtlayıcı belgelerin varlığına dair denetim yapamadıklarını ileri sürmektedirler. Öncelikle “Akademik teşvik değerlendirme süreci” İtiraz komisyonunun kendi takdir ettiği bir süreçtir. (Yönetmelik Md.4/2 bendinde açıkça bu yetki itiraz komisyonuna verilmiştir.) Yönetmelikte zorunlu tutulan tek husus sadece bu sürecin “ilgili yılın 15 Şubat tarihine kadar tamamlanması” hususudur. Yönetmelikte komisyonlara ve bu arada itiraz komisyonuna verilen denetim yetkisinin efektif kullanmasını sağlayıcı bir “değerlendirme süreci takvimi tesbiti” itiraz komisyonunun kendi takdirinde olup komisyonun Yönetmelikte itiraz komisyonuna verilen görev ve yetkiye rağmen bu şekilde bir takvim öngörülmesi “takvim süreci darlığından hareketle” hem birim komisyon üyelerinin hem de itiraz komisyonlarının sorumluluklarını ortadan kaldırmayacaktır.
5018 sayılı Kanun’un 71. maddesi kamu zararını, “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” olarak tanımlamıştır. Dolayısıyla kamu zararının muhatabı kamu kaynağının kullanılmasında görev ve yetkisi olan kişilerdedir. Akademik teşvik başvurusu yapan akademisyenler kamu kaynağının kullanılmasında görev ve yetkisi olan kişiler değil sadece başvuru sahibi pozisyonundaki kişilerdir. Akademik teşvik ödemelerinde idari görev almış kişiler de (üst yönetici dahil) komisyonların kararında bir etkisi olmayan, Yönetmelik kapsamında da sürece müdahil olma yetkisi olmayan kişilerdir. Kamu kaynağının kullanılmasında “görev ve yetkisi olanlar” yerine, “başvuru yapanın” kendisine yapılan hukuka aykırı ödemede Sayıştay yargılamasına muhatap kabul edilmesi 5018 sayılı Kanun’un kurmuş olduğu yetki-sorumluluk dengesine de aykırılık teşkil edecektir. Kendisine ödeme yapılanların sorumluluğu rücu mekanizması içerisinde gündeme gelebilecek bir konudur. Bu kişiler için Yönetmelikte zaten açık bir hüküm de mevcuttur. Şöyle ki Yönetmeliğin “Diğer hükümler” başlıklı 10’uncu maddesi 5 No.lu bendinde ödemenin yapılmasından sonra başvurularında gerçeğe aykırılık tespit edilenlere yapılan ödemelerin kanuni faiziyle birlikte geri alınacağı hüküm altına alınmıştır. Ancak Sayıştay yargılamasında muhatap “sorumlu” pozisyonunda olan Üst Yönetici, Harcama Yetkilisi, Gerçekleştirme Görevlisi veya Muhasebe Yetkilisi görevlerini ifa ederek kamu kaynağının kullanılmasında görev ve yetki sahibi kişilerdir. İtiraz komisyonu vermiş olduğu karar itibariyle nihai karar mercii olup tüm ödemeler komisyonun nihai puan listesinin açıklanması üzerine gerçekleşmektedir.
5018 sayılı Kanun Çerçevesinde Sorumlu Tutulacak Görevli ve Yetkililerin Belirlenmesi Hakkında 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararının 3-harcama yetkililer kısmında kurul, komite veya komisyon üyelerinin harcama yetkisinden doğan sorumluluğu belirlenirken, “5018 sayılı Kanunun 31’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur” denildiği, Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, encümen gibi adlarla teşkil edilen yönetim organlarının kararı, harcama talimatının taşıması gereken unsurları taşıyor ve kurul, komisyon, komite harcama sürecinde yer alıyorsa, harcama yetkisinden doğan sorumluluğun yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul, komite veya komisyona ait olacağına,” karar verilmiştir. Dolayısıyla somut olayda ödemeye esas puan listeleri ile ilgili nihai karar verme yetkisine haiz olan itiraz komisyonu üyelerinin sorumlu olmadığı iddia edilmesinin hukuki dayanağı bulunmamaktadır. Ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunanların sorumluluğu açıklanan puan listeleri üzerine ilgililere her ay maaş ile birlikte yapılan ödemelerin bu puanlara uygun olup olmadığı hususuyla sınırlıdır.
Sorumluların “sorumluluk ile ilgili” itirazları konusunda sonuç olarak 6085 Sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Sorumlular ve sorumluluk halleri” başlıklı 7’nci maddesinde,
“(1) Bu Kanunun sorumlular ve sorumluluk halleri uygulamasında, 5018 sayılı Kanun ve Sayıştay denetimi ile ilgili diğer kanunlarda belirtilen sorumlular ve sorumluluk halleri esas alınır.
(2) Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur. Bu sorumluluğun yerine getirilip getirilmediği Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulacak Sayıştay raporlarında belirtilir. Kamu zararına sebep olunan durumlar ise bu zararın tazminine ilişkin hükme bağlama işlemi ile sonuçlandırılır.
(3) Sorumlular, mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.” Denilmektedir. Görüldüğü üzere hem itiraz komisyonu üyeleri hem de birim komisyon üyeleri Yönetmelikte kendilerine verilen kapsamlı denetim yetkilerini kullanırken gerekli özeni göstermemek suretiyle mevzuata aykırı olarak akademik teşvik ödenmesine sebebiyet verecek şekilde aldıkları kararlardan sorumlu tutulmaları mevzuatın bir gereğidir.
Özetle komisyonun sürecin darlığından veya gönderilen belgelerin içeriğinden hareketle akademik teşvik dosyalarını ve kanıtlayıcı belgeleri inceleme görev ve yetkisi olmadığı, dolayısıyla bundan kaynaklı kamu zararlarından sorumlu olmadıkları şeklindeki ifadelere katılmak mümkün değildir.
Sorgu maddesine ilişkin birim komisyon üyelerince gönderilen savunma ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde Doç. Dr. …’in sorgu konusu tebliğleri sunduğu organizasyonun (bilim kurulunda yabancı ve yurtdışından en az 5 akademisyen bulundurma şartını sağlaması nedeniyle) “uluslararası” olma niteliğine haiz olduğu bu yönüyle Yönetmelik şartlarını taşıdığı anlaşıldığından kamu zararının konusu kalmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla ... Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet Bölümünde ilgili akademisyenlere fazladan akademik teşvik ödemesi yapmak suretiyle … TL kamu zararına neden olunması iddiasına ilişkin olarak savunmalar ve raporda yer alan açıklamalar dikkate alındığında konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca iş bu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,