Spor Kulübüne kiralanan … Stadyumunun çatı membranlarının kiracı tarafından yenilenmesi karşılığında 2019 ve 2020 yıllarına ait kira alacaklarından vazgeçilmesi:
...İl Müdürlüğüne ait olan ve 22.07.1998 tarihli kira sözleşmesiyle …Spor Kulübüne kiralanan … Stadyumunun çatı membranlarının kiracı tarafından yenilenmesi karşılığında 2019 ve 2020 yıllarına ait kira alacaklarından vazgeçilmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
…Genel Müdürlüğü ile .. Spor Kulübü arasında yapılan sözleşmeyle, kulüp tarafından stadın çatı membranlarının yenilenmesinin kararlaştırıldığı ve kulübün yapacağı bu onarımlar karşılığında 2019 ve 2020 yıllarına ait toplam …. USD tutarındaki kira alacağından vazgeçildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde kamu gideri “Kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri” şeklinde tanımlanmıştır.
Buna göre kamuya ait bir giderin kanuna veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanılarak ilgili mevzuatta gösterildiği usul ve esaslara dayanılarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Kamuya ait bir giderin, kamu alacağına mahsup edilmek suretiyle üçüncü kişiler tarafından yapılabilmesi için böyle bir usulün kanun ya da cumhurbaşkanlığı kararnamesinde veya bunların vermiş olduğu yetkiye dayanılarak yürürlüğe konmuş olan alt bir mevzuatta ön görülmüş olması gerekmektedir. Oysaki kamu giderlerinin mahsuplaşma olarak nitelendirilebilecek bir yöntemle yapılabileceğini düzenleyen herhangi bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır. Aksine 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birinci bendinde, idarelerin kullanımlarında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği hüküm altına alınmıştır. Bakanlığın kulüpten alacağı kira bedelinin vaaz edilen “her türlü kaynak” ifadesi kapsamında olduğu açıktır. Bu sebeple söz konusu yapım işinin idare tarafından 4734 sayılı Kanun hükümleri kapsamında ihaleyle yaptırılması gerekmektedir.
5018 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde “Kamu maliyesi, kamu görevlilerinin hesap verebilmelerini sağlayacak şekilde uygulanır.” denilerek kamu maliyesini oluşturan unsurlardan birisi olan kamu gelir ve giderlerinin gerçekleştirilmesinin kamu görevlilerinin hesap verebilmesini sağlayacak şekilde uygulanması gerektiği ifade edilmiştir. İdare tarafından geçekleştirilmesi gereken bir yapım işinin, idarenin alacağına karşılık olmak üzere alacaklı olunan kişilerce yaptırılması, işin yapımından sorumlu olan kamu görevlilerinin hesap verme sorumluluklarını da yerine getirmelerine engel olmaktadır.
Bakanlık tarafından 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre yaptırılması gereken yapım işinin, yaklaşık maliyeti dahi tespit edilmeksizin, her hangi bir mevzuatta ön görülmeyen bir usulle henüz vadesi gelmemiş kira alacaklarından vazgeçmek suretiyle düzenlenen bir ek sözleşmeyle ilgili spor kulübüne yaptırılması mümkün değildir.
Diğer taraftan …Spor Kulübü ile imzalanan 22.07.1998 tarihli sözleşmenin 4’üncü maddesinin “Stadın Bakım ve Onarımı” başlığının (c) alt maddesinde Genel Müdürlük tarafından yapılması gereken esaslı tadilat ve tamirat işlerinin projelerinin Genel Müdürlükçe onaylanmak şartıyla kulüp tarafından yapılabileceği hüküm altına alınmıştır. Yapılan incelemede, projeleri Genel Müdürlükçe onaylanmadan, piyasa araştırması yapılmak ve yaklaşık maliyet hesaplanmak suretiyle işin ne kadar fiyatla gerçekleştirilebileceğine dair bir çalışma yapılmadan 2019 ile 2020 yıllarına isabet eden kira alacaklarından vazgeçilmek suretiyle söz konusu işin kulüp tarafından yapılmasına olur verildiği görülmüştür. Ayrıca yapılan işin ne kadar maliyetle gerçekleştirildiğine yönelik olarak da kiracıdan sözleşme, fatura vb. her hangi bir belge istenmemiştir. Oysaki idarece, işin kiracı tarafından yapılmasına ilişkin bir yükümlülük altına girmeden her türlü fiyat araştırması yapılarak yaklaşık maliyetin belirlenmesi ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilmesi gerekmektedir. İşin yapılıp yapılmadığının, yapıldıysa fiyatının ne olduğunun tespiti ise istenecek bilgi ve belgelerle ortaya çıkacaktır. Böylece yapılması planlanan işin ne kadar fiyatla gerçekleştirilebileceği ve gerçekleştirildiği görülecek ve buna göre vaz geçilecek kira alacağı tutarı da belirlenecektir. Aksi halde işin vazgeçilen tutardan daha düşük bedelle yaptırılması durumunda, idare yapılan işe nazaran daha yüksek bir tutarda alacağından vazgeçmiş olacaktır.
Yine işin kulüp tarafından yapılıp 2019 ve 2020 yıllarına ilişkin kira tutarlarından vazgeçilmesine izin veren 29.01.2018 tarihli “Genel Müdürlük Oluru” çalışmaların iki yıl içerisinde tamamlanarak geçici kabule hazır hale getirilmesi şartıyla söz konusu mahsuplaşma işlemini düzenlemiştir. Denetim ekibi tarafından, çatı membranlarının işin ne kadar bedelle yapılmış olduğunu tespit etmeye yönelik olarak … Spor Kulübüne gönderilen bilgi isteme yazısına, kulüp tarafından söz konusu işin yapılmadığını belirten bir cevap verilmiştir. Söz konusu Olur’a göre işin 29.01.2020 tarihi itibariyle tamamlanmış ve geçici kabule hazır olması gerekmektedir. Bu durum, idare tarafından 2019 ve 2020 yılı kira alacaklarından karşılıksız bir şekilde vaz geçildiği anlamına gelmektedir. İşin süresi içerisinde tamamlanmamasına rağmen söz konusu yıllara ilişkin kira gelirleri için her hangi bir tahakkuk kaydı da yapılmamıştır.
Bu açıklamalar doğrultusunda, idare tarafından yapılması gerekirken …Spor Kulübü tarafından yapılması kararlaştırılan … ...İl Müdürlüğüne ait … Stadyumunun çatı membranlarının yenilenmesi yapım işinin hiçbir suretle gerçekleştirilmediği halde 2019 ve 2020 yıllarına ait kira alacaklarından vazgeçilmesi ve kira alacaklarının takip ve tahakkuk işlemlerinin yapılmaması neticesinde toplam … USD kamu zararı oluşmuştur.
Sorumlular savunmalarında genel olarak, kulüple yapılan sözleşmenin feshedildiğini ve söz konusu yıllara ilişkin kira alacakları için takibat başlatıldığını belirtmişlerdir. Ancak kira gelirlerinin tahakkuku ile ilgili bir işlem gerçekleştirmemişlerdir.
Öte yandan, ...Genel Müdürlüğü Taşra Teşkilatı Bütçe, Muhasebe ve Bilet Yönetmeliği’nin Gelirlerin tahsilindeki sorumluluk başlıklı 13’ üncü maddesinde;
“(1) Gelirlerin zamanında ve usulüne uygun olarak takip, tahakkuk ve tahsilinden illerde; il müdürü, ilgili şube müdürü, muhasebeci ve tesis amiri, ilçelerde ilçe müdürü, muhasebeci ve tesis amiri müştereken ve müteselsilen sorumludur.” ifadesi yer almaktadır.
Dolayısıyla Strateji Geliştirme Başkanlığının sorumluluğu il müdürlükleri tarafından tahsil edilerek özel hesaba aktarılan tutarları takip etmek, hesap ve kayıtlarını tutmak, gelir ve ödenek kayıtlarını yapmakla sınırlıdır. Bu sebeple, söz konusu kamu zararı hakkında Strateji Geliştirme Daire Başkanının sorumluluğu bulunmamaktadır. Sözkonusu kamu zararından bahsi geçen protokolde imzası bulunanlar ve onaylayanlar sorumludur.
Bu itibarla; oluşan toplam … USD kamu zararının;
… (Daire Bşk V.), … (Genel Müdür Yard.V.) ve … (Genel Müdür)’a
müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
iş bu İlamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanun’un 55’inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,