AVUKATLIK VEKALET ÜCRETİ
2019 yılı memur aylık katsayılarının hatalı uygulanması nedeniyle, İdarede görev yapan avukatlara, avukatlık vekâlet ücretinin fazla ödenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Avukat ücretlerinin dağıtımı” başlıklı 82’inci maddesinde; “Belediye lehine sonuçlanan dava ve icra takipleri nedeniyle hükme bağlanarak karşı taraftan tahsil olunan vekâlet ücretlerinin; avukatlara (49 uncu maddeye göre çalıştırılanlar dâhil) ve hukuk servisinde fiilen görev yapan memurlara dağıtımı hakkında 1389 sayılı Devlet Davalarını İntaç Eden Avukat ve Saireye Verilecek Ücreti Vekâlet Hakkında Kanun hükümleri kıyas yolu ile uygulanır.” hükmü tesis edilmiştir.
02.11.2011 tarih ve 28103 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname’nin “Yürürlükten kaldırılan ve uygulanmayacak hükümler ile atıflar” başlıklı 18’nci maddesinin 1 numaralı fıkrasında da; 2/2/1929 tarihli ve 1389 sayılı Devlet Davalarını İntaç Eden Avukat ve Saireye Verilecek Ücreti Vekâlet Hakkında Kanun’un yürürlükten kaldırıldığı, diğer mevzuatta 1389 sayılı Kanun’a yapılan atıfların bu Kanun Hükmünde Kararname’ye yapılmış sayılacağı hükme bağlanmıştır.
659 sayılı KHK’nın vekâlet ücretinin dağıtımına ilişkin “Davalardaki temsilin niteliği ve vekâlet ücretine hükmedilmesi ve dağıtımı” başlıklı 14’üncü maddesinin 2 numaralı fıkrası;
“İdareler lehine karara bağlanan ve tahsil olunan vekalet ücretleri, hukuk biriminin bağlı olduğu idarenin merkez teşkilatında bir emanet hesabında toplanarak idare hukuk biriminde fiilen görev yapan personele aşağıdaki usul ve sınırlar dahilinde ödenir.
a) Vekalet ücretinin; dava ve icra dosyasını takip eden hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü veya avukata %55’i, dağıtımın yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmış olmak şartıyla,hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara %40’ı (…)eşit olarak ödenir.
b) Ödenecek vekalet ücretinin yıllık tutarı; hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü, avukatlar için (10.000) gösterge (…)(1) rakamının, memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak aylık brüt tutarının oniki katını geçemez.
...” hükümlerini içermektedir.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme Birinci Kısım Genel Hükümler “Avukatlık Vekalet Ücreti” başlıklı 22’nci maddesinde ise;
“659 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen “10.000” gösterge rakamı, “20.000” olarak uygulanır.” denilmektedir.
Anılan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 82’nci maddesi kapsamında avukatlık vekâlet ücretlerinin dağıtımı, 659 sayılı KHK hükümleri çerçevesinde yapılması gerekmektedir. Bu bağlamda, İdare avukatlarına ödenecek vekâlet ücretinin yıllık tutarı; mevzuatında belirtilen gösterge rakamının, memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak aylık brüt tutarın on iki katını geçemeyecektir. Bahsi geçen gösterge rakamı, Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme’nin 22’nci maddesi ile 20.000 olarak tespit edilmiş olup 2019 yılında da uygulanmıştır.
Diğer yandan, Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik
Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan
4. Dönem Toplu Sözleşme’nin 5’inci maddesinde, aylık gösterge ve ek göstergeye uygulanacak katsayı; 01.01.2019- 30.06.2019 döneminde geçerli olmak üzere (0,114977), 01.07.2019-31.12.2019 döneminde geçerli olmak üzere (0,120726) olarak belirlenmiştir. Söz konusu katsayılar Toplu Sözleşme’nin 5’inci maddesinin (5) numaralı fıkrasına istinaden de, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 08.01.2019 tarihli Genelge ile (0,130597) ve 04.07.2019 tarihli Genelge ile (0,138459) şeklinde güncellenmiştir.
Bu durumda, yılda iki defa katsayı belirlenmesi ve yılın tamamı için iki katsayıdan sadece birinin uygulanmasının mümkün olmaması nedeniyle, avukatlık vekâlet ücretinin yıllık tutarının hesabında iki katsayının ortalamasının 20.000 gösterge rakamı ile çarpılması, yasal düzenlemenin amacına uygun olacaktır.
... Belediyesinin avukatlık vekâlet ücreti dağıtımlarının incelenmesi neticesinde, İdarede görev yapan avukatlara 17.01.2019 tarihinde, 2019 yılının ilk altı aylık dönemi (01.01.2019-30.06.2019) için geçerli olan 0,130597 katsayı üzerinden avukatlık vekâlet ücreti hesaplamaları yapılıp dağıtımın yapıldığı; ancak dağıtımı yapılan avukatlık vekâlet ücretinin tamamının daha sonra 12.07.2019 tarihinde, 2019 yılının ikinci altı aylık (01.07.2019-31.12.2019) döneminde geçerli olan (0,138459) katsayı ile güncellediği ve aradaki farkın avukatlık vekâlet ücreti olarak ödendiği tespit edilmiştir. Bu durumda, 2019 yılında dağıtılan avukatlık vekâlet ücreti, iki katsayının ortalamasına göre bulunacak tutarı geçmiştir.
Her ne kadar ilgili mevzuatta avukatlık vekâlet ücretinin ne zaman dağıtılacağına ilişkin açık bir hüküm bulunmasa da, ilk altı aylık dönemde vekâlet ücreti dağıtıldıktan sonra ikinci altı aylık dönemde katsayının değişmesi üzerine yeni hesaplama yapılıp bu hesaplamaya göre dağıtımın yapılması; 2019 yılının tamamı için ikinci altı aylık dönemin katsayısının uygulanması anlamına gelecektir. Bu uygulama ise yasal düzenlemenin amacına aykırıdır. Dolayısıyla, avukatlık vekâlet ücretinin yıllık toplamının, yıl içinde uygulanan iki katsayının ortalaması ile gösterge rakamının çarpılması sonucu bulunacak tavanı geçmemesi mevzuata uygun olacaktır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde;
“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır. Kamu zararının belirlenmesinde;
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
f) (Mülga:22/12/2005-5436/10 Müd..)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır” hükümlerine yer verilmiştir. İdarenin 2019 yılının ilk 6 aylık dönemi içinde bu dönem için geçerli katsayı ve 20.000 gösterge üzerinden ödediği avukatlık vekâlet ücretlerinin, 2019 yılının ikinci altı ayında geçerli olan katsayı ile güncellenip aradaki farkın tamamının ödenmesi, yukarıda belirtilen maddenin (g) bendinde hüküm altına alınan “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” kapsamında kamu zararını ifade etmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde;
“… Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur”
Anılan Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” hükümleri yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189-1 no.lu Kararı’nda ise, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, yapılacak olan giderin mevzuat hükümlerine uygunluğunu kontrol etmekle yükümlü olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla, sorgu konusu kamu zararından harcama sürecinde görevli olan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları bulunmaktadır.
Netice itibariyle; yılın tamamına ikinci altı aylık döneme ait katsayının uygulanması suretiyle avukatlık vekâlet ücreti dağıtılmasından dolayı oluşan … TL kamu zararının;
Harcama Yetkilisi … (Hukuk İşleri Müdürü) ve Gerçekleştirme Görevlisi …a (Avukat)
müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.