ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİ
... Belediyesi Personel Anonim Şirketinden personel hizmet alımına ilişkin olarak yapılan hakediş ödemelerinde, asgari geçim indirim tutarlarının (AGİ) işçilerin gelir vergisi tutarından mahsup edilip net ücretlerine eklenmesi gerekirken söz konusu tutarların net ücretlerine eklendiği ancak ödenecek gelir vergisi tutarlarından mahsup edilmemesi suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Asgarî geçim indirimi” başlıklı 32’nci maddesinde aynen;
“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.
Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.
…” denilmektedir.
265 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin “Asgari Geçim İndirimi Tutarının Hesaplanması” başlıklı 5’inci bölümünde; asgari geçim indiriminin yıllık tutarının “(Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı x A.G.İ. Oranı) x %15” şeklinde hesaplandığı ifade edilmiş olup aylık yapılan ücret ödemelerinde hesaplanan yıllık tutarın 12’ye bölünmesi suretiyle uygulanacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere asgari geçim indirim oranı mükellefin medeni durumuna ve çocuk sayısına göre tespit edilmektedir.
Yıllık asgari geçim indirim tutarı ise asgari ücretin yıllık brüt tutarı ile asgari geçim indirim oranının çarpımı sonucunda bulunan tutara gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oran olan %15 ile çarpılması sonucunda hesaplanmaktadır. Bu şekilde bulunan toplam tutar aylık yapılan ödemeler için 12’ye bölünerek mükellefin (vergi sorumlusunun) o ay için ödeyeceği gelir vergisi tutarından indirilmektedir.
Örneğin eşi çalışan ve iki çocuğu olan bir asgari ücretlinin 2020 yılı asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır:
2020 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (2.943x12=) : 35.316,00 TL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı : % 65
- Mükellefin kendisi için % 50
- Mükellefin çocukları için % 15
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (35.316,00 x% 65=) : 22.955,4 TL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (22.955,4 x% 15=) : 3.443,31 TL'dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (3.443,31/12=) 286,94 TL, ücretlinin aylık olarak hesaplanan gelir vergisi tutarından mahsup edilecektir. Yani işveren tarafından beyan edilecek vergi tutarı, toplam vergiden asgari geçim indirim tutarının mahsup edilmiş kısmı olacak, böylelikle çalışanın net ücreti söz konusu tutar kadar artacaktır.
696 sayılı KHK kapsamında doğrudan hizmet alımı yöntemiyle alınan personel hizmeti ödemelerinin incelenmesi neticesinde; asgari geçim indirim tutarlarının (AGİ) işçilerin gelir vergisi tutarından mahsup edilip net ücretlerine eklenmesi gerekirken söz konusu tutarların net ücretlerine eklendiği, ancak ödenecek gelir vergisi tutarlarından mahsup edilmediği anlaşılmıştır. Söz konusu husus İdare tarafından personel ödemelerine ilişkin hakedişlere, Şirketin beyan edeceği vergi tutarından daha fazla bir vergi tutarının maliyet kalemi olarak dahil edilmesi ve ödenmesi sonucunu ortaya çıkarmıştır.
Şöyle ki; şirket vergi sorumlusu olarak toplam gelir vergisi tutarından AGİ’yi indiricek ve kalan kısmı beyan edip ödeyecektir. Bir başka deyişle Şirketin vergi maliyeti toplam vergiden AGİ’nin indirilmesi sonucu bulunacak tutar olacaktır. Bu nedenle Şirkete yapılacak hakediş ödemelerinin maliyet kalemlerinden olan “gelir vergisi” tutarı olması gereken tutardan AGİ tutarı daha fazla hesaplanarak Şirkete ödendiği için kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde;
“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde;
“a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
…
Esas alınır.” denilmektedir. Bu bağlamda, işçilerin AGİ tutarlarının, net ücretlerine eklenip ödenecek gelir vergisi tutarlarından mahsup edilmeden hakediş ödemeleri yapılması; “İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” kapsamında kamu zararına neden olmaktadır.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesi;
“…
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”
Aynı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesi;
“…
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” hükümlerini içermektedir.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189-1 no.lu Kararı’nda da, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, yapılacak olan giderin mevzuat hükümlerine uygun olduğunu kontrol etmekle yükümlü olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla, sorgu konusu kamu zararından harcama sürecinde görevli ve yetkili olan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları bulunmaktadır.
Netice olarak, ... Belediyesi Personel Anonim Şirketinde istihdam edilen personele ilişkin olarak yapılan hakediş ödemelerinde; işçilerin asgari geçim indirimi (AGİ) tutarlarının, net ücretlerine eklenip ödenecek gelir vergisi tutarlarından mahsup edilmemesinden dolayı sebep olunan ve aşağıda ayrıntısı gösterilen … TL kamu zararının;
Harcama Yetkilisi …. (Temizlik İşleri Müdürü) ile Gerçekleştirme Görevlisi ….na (Çevre Mühendisi)
müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.