Çeşitli dernek ve vakıflara mevzuata aykırı olarak kira yardımı yapılması:
... Belediyesi tarafından çeşitli dernek ve vakıflara mevzuata aykırı olarak kira yardımı yapılması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde;
“Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini, ifade eder.”
Aynı Kanun’un “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde;
“Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;
(…)
c) (Değişik: 12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.
(…)” hükümleri yer almakta,
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 29’uncu maddesinin birinci fıkrası ise;
“Gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.” hükmünü içermektedir.
Diğer yandan, 6360 sayılı Kanunla 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinin üçüncü fıkrasına “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” hükmü eklenerek 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesinde düzenlenen genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin kamu yararı amacıyla dernek, vakıf, birlik vb. teşekküllere yardım yapabilmesi imkânı belediyeler için kaldırılmıştır.
Bu bağlamda, 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ve 5253 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi uygulanamayacağından, 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesindeki dernek ve vakıflarla ile ilgili hükümlerin amacının dikkate alınması gerekmektedir.
75’inci maddeye göre, kamuya yararlı dernekler ve vergiden muaf vakıflarla ortak hizmet projesi gerçekleştirilebilmektedir. Söz konusu kuruluşların kamuya yararlı dernek ve vergiden muaf vakıflardan olmaması durumunda, ayrıca mülki idare amirinin izninin alınması gerekmektedir.
Rapor maddesinde; çeşitli dernek ve vakıflara kira yardımı yapıldığı; ancak, söz konusu yardımların herhangi bir ortak hizmet projesi kapsamında yapılıp yapılmadığına dair belgeler ile kamu yararına çalışan dernek ya da vergi muafiyeti tanınmış vakıf statüsünde olmayan dernek ve vakıflar için mahallin en büyük mülki idare amirinden izin alındığına dair belgelerin ilgili ödeme emri belgelerine eklenmediğinin tespit edildiği belirtilerek, bu uygulamanın gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesindeki hükümlere gerekse de 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesindeki hükümlere aykırılık teşkil ettiğinden bahisle kamu zararı oluştuğu iddia edilmektedir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun ‘Büyükşehir belediyesinin giderleri’ başlıklı 24’üncü maddesinin (i) bendinde dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar, anılan maddenin (r) bendinde ise Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun’un 7’nci maddesinin (v) bendinde “… yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek …” belediyenin görevleri arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; (a)… kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor ….; sosyal hizmet ve yardım,…hizmetlerini yapar veya yaptırır…” denilmektedir.
Aynı Kanun’un “Hemşehri Hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Belediye, hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” denilmektedir.
Yine anılan Kanun’un 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: a) Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak..” hükmüne yer verilmektedir.
Savunmalarda 4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesi (e) bendi uyarınca kamu hizmetinde kullanmak amacı ile Belediyenin kiracı sıfatı ile yapmış olduğu sözleşmeler gereği kira ödemelerini gerçekleştirdiği, kiralanan yerlerde ise ilgili müdürlüklerin lüzum gördükleri alanlarda sivil toplum kuruluşları ile ortak çalışıldığı belirtilmektedir.
Raporun sonuç kısmında ise, savunmalarda sunulan belgeler neticesinde sadece … Derneği ve … Derneğinin Belediyenin kiracı sıfatını taşıdığı binaları evrak ve usul eksikliği nedeniyle kullandırılmasının hukuka aykırı olduğu tespiti yapılmıştır.
Kiralanan binalarda vatandaşa yönelik hizmetin gerçekleştirilmesinde sorumlu ve hakim olanın belediye mi yoksa hizmetin sunumunda yardımcı olan sivil toplum kuruluşu mu olduğunun tespiti yapılmadan kamu zararı kararı verilmesi mümkün değildir.
Şöyle ki; yukarıda arz edilen mevzuat çerçevesinde vatandaşların ihtiyacı olan özellikle toplum sağlığı gibi konularda belediyelerin yapması gereken faaliyetlerin gönüllü sivil toplum kuruluşlarının katkısı ile gerçekleştirilmesi hukuka aykırılık teşkil etmemektedir. Kaldı ki, belediyelerin toplumun ihtiyacı olan bu hizmetleri kendi başına herhangi bir katkı almadan gerçekleştirmesinin daha fazla yatırım ve daha fazla maliyete katlanması anlamına geldiği de açıktır.
Açıklanan nedenlerle belediyenin gerçekleştirmesi gereken hizmetlerin ifasında kullanılan binanın yönetim ve kontrolünün kime ait olduğu tespiti yapılmadan, kiralanan binalarda amaca matuf vatandaşa hizmetin verilip verilmediği ortaya konulmadan kamu zararı kararı verilmesi mümkün olmadığından, toplam … TL kira ödemesi hakkında ilişilecek husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,
Azınlık Görüşleri
(Üye …in azınlık görüşü: Kira yardımı yapılan dernek ve vakıfların gerkirse adreslerinin araştırılması suretiyle belediye hizmetlerinin ifasında kullanılıp kullanılmadığının tespiti için rapor maddesinin denetçisine iadesi yönünde karar verilmesi gerekir.
Üye ….’nın azınlık görüşü: 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75'inci maddesinin son fıkrasında, 5018 sayılı Kanun’un “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29'uncu maddesinin belediyeler için uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükme göre belediyelerin derneklere yardım yapması mümkün değildir.
5393 sayılı Kanun'un 75'inci maddesinde ortak hizmet projelerinin yapılması ile ilgili olarak; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile diğer dernek ve vakıflar arasında bir ayrıma gidilmiştir. Buna göre; belediyeler ile kamu yararına çalışan dernekler veya vergi muafiyeti tanınmış olan vakıflar arasında yapılacak olan ortak hizmet projeleri için herhangi bir izin prosedürü tanımlanmamış; bunlar dışındaki dernek ve vakıflar ile yapılacak ortak hizmet projeleri için ise mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Kamu yararına çalışan dernekler dışındaki dernek ve vakıflar ile ortak hizmet projelerinin gerçekleştirilmesi Kanun'da açıkça mahallin en büyük mülki amirinin iznine tabi tutulmuş olduğu için bu izin prosedürü takip edilmeden bunlara ayni ya da nakdi herhangi bir yardım sağlanması hukuken mümkün değildir.
Savunmalarda, dernek ve vakıflara sorgu konusu ödeme emirleri ile herhangi bir kira yardımı yapılmadığı, sorgu konusu ödeme emirleri ile 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (e) bendi uyarınca, kamu hizmetinde kullanmak amacı ile kiralanan taşınmazların mal sahiplerine kira bedelleri ödendiği belirtilmiştir. Ancak sorguda kira yardımı olarak nitelendirilen yardımlar, kira bedelleri Belediye bütçesinden ödenen taşınmazların dernek ve vakıflara bedelsiz kullandırılmasını ifade etmektedir.
Savunmalarda dernek ve vakıfların belediyenin doğrudan partneri niteliğinde olduğu, bunlarla yapılan “ortak hizmet projeleri”nin yasa koyucunun öngördüğü ve himaye ettiği hizmetler olduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede sorguda kira yardımı yapılan dernek ve vakıflarla yapılan ortak hizmet projesine ve mülki idare amiri iznine ilişkin bilgi ve belgeler talep edilmiştir. Buna göre, …. Derneği… Derneği ve …Derneği ile yapılan ortak hizmet projesine ve mülki idare amiri iznine, … Derneği ve … Derneği ile yapılan ortak hizmet projesine ilişkin bilgi ve belgeler savunma eklerinde sunulmuştur. Kamu yararına çalışan dernek statüsünde de olmayan … Derneği ve … Dernekleri ile yapılan ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınmadığı görülmüştür.
Mal sahibi …’dan kiralanan taşınmaz … Derneği, mal sahibi …’den kiralananan taşınmaz ise … Derneği tarafından bedelsiz olarak kullanılmaktadır. Söz konusu taşınmazlara ilişkin kira bedelleri Belediye bütçesinden ödenmektedir.
Ayrıca savunma ekinde gönderilen belgeler incelendiğinde, ... İli, … İlçesi, …Mahallesi, 0 ada, 445 parsele kayıtlı … Mevkiinde bulunan taşınmazın, ... Belediyesi tarafından 12.04.2015 tarihinde “hayvan kısırlaştırma ve rehabilitasyon merkezi ile ilaçlama hizmetlerinin yürütülmesi için alınan malzemelerin deposu” olarak kamu hizmetinde kullanılmak amacı ile mal sahibi …Vakfından kiralandığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak sorguda kamu zararı olarak tespit edilen toplam … TL'nin; Taşınmazı bedelsiz olarak kullanan değil kiralayanın … Vakfı olması sebebiyle toplam … TL’si ve .. Derneği, … Derneği ve .. Derneği ile mülki idare amiri izni alınarak ortak hizmet projesi imzalanması sebebiyle toplam … TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına, kalan … TL’nin ise sorumlularına ödettirilmesine karar verilmesi gerekir.)