MUHTARLIKLARA NAKDİ YARDIM
... Belediyesi tarafından ilçedeki muhtarlıklara sabit ödeme şeklinde aylık nakdi yardım yapılması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Mahalle ve Yönetimi” başlıklı 9’uncu maddesinin son fıkrasında; belediyenin, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlayacağı ifade edilmiştir.
4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun’un 20’nci maddesinde; “Mahalle muhtarları ve ihtiyar heyetleri tarafından görülecek hizmetlere karşılık olarak iş sahiplerinden harç alınır ve alınan harç miktarı, evrak ve vesikalar üzerinde gösterilir.” hükmüne yer verilmiş, aynı Kanun’un 21’inci maddesinde ise muhtarlık işlerinin tedviri için lüzumlu kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ücreti gibi masrafların bu harçlardan ödeneceği belirtilmiştir.
Diğer yandan, 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasası’nın 1’inci maddesine göre; köy muhtarları ile şehir ve kasaba mahalle muhtarlarına, 14.750 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ödenek verilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere; muhtarlara aylık ödenek tahsis edilmiş ve muhtarların düzenlemiş oldukları belgelerden harç geliri elde etmelerine de imkan sağlanmıştır. Muhtarlık işlerinin yürütülmesi için gerekli giderlerin bu harç gelirlerinden karşılanması gerekmektedir.
Diğer yandan; belediyeler mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarını göz önüne alarak bütçe imkânları doğrultusunda muhtarlıklara ayni yardımda bulunabilmektedir. Mevzuatta geçen “destek” ifadesi de ayni nitelikteki yardımları kapsamaktadır. Bu bağlamda, Kanun'un lafzında geçen “destek” ibaresinden, muhtarların tahsil ettiği harçlardan elde ettikleri gelirlerin giderlerini karşılamaya yetmemesi halinde telefon, aydınlatma, ısınma, kira gibi ayni nitelikteki genel giderlerin anlaşılması yasal düzenlemeye uygun olandır. Dolayısıyla, belirtilen giderler için yapılacak yardımın ayni nitelikte olabilmesi için, mezkur giderlere ait faturaların Belediye tarafından ödenmiş olması gerekmektedir.
İlişikli ödeme emri belgeleri ile ekleri incelendiğinde, Ocak-Şubat ayları için alınan 14.09.2017 tarihli ve 49 sayılı Meclis Kararı’na istinaden, yardımların fatura ibrazı yapılmadan nakit olarak muhtarlıkların hesaplarına yatırıldığı; diğer aylarda ise 07.02.2019 tarihli ve 12 sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura karşılığı olmak üzere, 1.750,00 TL’ye kadar nakit yardım yapıldığı tespit edilmiştir.
Muhtarlıklar tarafından İdareye sunulan faturalar incelendiğinde ise, mutat bir şekilde çoğu muhtarlığın her ay (belediye meclisi kararındaki tavan miktar olan tutara eşit olacak şekilde) 1.750 TL’lik kırtasiye malzemesi alımı yaptığı, az sayıda muhtarlık için ise telefon, elektrik gibi ayni ihtiyaçlar için fatura ibrazına istinaden yardımda bulunulduğu görülmüştür.
Her ay mutat şekilde yardımın tavan miktarına denk olacak şekilde kırtasiye malzemesi alımı hayatın olağan akışına uymayıp, fatura karşılığı yapılan yardımın nakdi bir mahiyet aldığının bir göstergesidir. Dolayısıyla kırtasiye faturaları karşılığı yapılan ödemeler nakdi yardım mahiyeti taşımakta olup, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde;
“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde;
…….
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır.” denilmektedir. Bu bağlamda, ilçedeki muhtarlıklara, her ay aynı miktarda kırtasiye malzemesi alımı için sabit ödeme şeklinde aylık nakdi yardım yapılması, mevzuata aykırılık teşkil ettiğinden, kamu zararı oluşturmaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 17’inci maddesinde Belediye meclisinin belediyenin karar organı olduğu hüküm altına alınmıştır.
Ocak-Şubat aylarında yapılan yardımlar için alınan 14.09.2017 tarihli ve 49 sayılı Meclis Kararında, yardımların fatura ibrazı yapılmadan nakit olarak muhtarlıkların hesaplarına yatırılması kararlaştırılmıştır. Dolayısıyla tamamen nakdi yardım mahiyetini taşıyan bu ödemelerden (Ocak-Şubat ayında yapılan ödemeler) Belediye meclis kararında imzası bulunan meclis üyelerinin sorumluluğu bulunmaktadır.
Diğer aylarda ise 07.02.2019 tarihli ve 12 sayılı Meclis Kararında fatura karşılığı olmak üzere 1.750,00 TL’ye kadar nakit yardım yapılacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla diğer aylar için belediye meclis üyelerinin değil 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesi gereği harcama talimatı veren harcama yetkililerinin ve aynı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesi gereği gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır. Nitekim Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189-1 no.lu Kararı’nda da, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, yapılacak olan giderin mevzuat hükümlerine uygun olduğunu kontrol etmekle yükümlü olduğu ifade edilmiştir.
Ancak telefon, elektrik, doğalgaz gibi giderleri için bir kısım muhtarlıkça fatura ibraz edildiği ve yardım ödemesinin 1.301,99 TL tutarındaki bir kısmının bu faturalar karşılığı yapıldığı anlaşılmaktadır. Yukarıda açıklandığı üzere ayni bir ihtiyaç mukabili olduğu anlaşılan bu ödemeler ise mevzuata uygundur.
Bu itibarla; yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca Belediye sınırlarında bulunan 16 adet muhtarlığa 2019 yılı Ocak ve Şubat ayları için 14.09.2017 tarihli ve 49 sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura ibrazı istenmeden nakdi olarak, daha sonraki aylar için ise 07.02.2019 tarihli ve 12 sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura ibrazı ile yapılmak kaydı ile mutat bir şekilde, 1.750,00 TL tutarını geçmemek üzere kırtasiye malzemesi faturası ile nakdi yardım yapılması sonucu meydana gelen ve hesabı aşağıdaki tabloda gösterilen … TL kamu zararının;
Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlisi … ve belediye meclis üyeleri …
müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
Diğer taraftan; telefon, elektrik, doğalgaz gibi ayni bir ihtiyaç mukabili olduğu anlaşılan ve fatura ibrazı karşılığında yapılan toplam … TL tutarındaki ödeme için ise ilişilecek husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşleri:
(Üye …in karşı görüşü: Denetçi görüşü doğrultusunda yapılan … TL tutarındaki nakdi yardım ödemesinin tamamı için sorumlularına ödettirilmesi yönünde karar verilmesi gerekir.
Üye …’nın karşı görüşü: Muhtarlıklara destek mahiyetinde Ocak-Şubat ayı haricindeki aylarda yapılan ödemelerin ayni ihtiyaçlar mukabili ve fatura karşılığında yapıldığı, Ocak-Şubat aylarındaki fatura ibrazı istenilmeden yapılan ödemelerin de ayni ihtiyaçlar için makul düzeyde olduğu göz önüne alındığında; yapılan … TL yardım ödemesinin tamamının mevzuata uygun anlaşıldığından ilişilecek husus bulunmadığı yönünde karar verilmesi gerekir.)