BAZI İŞ KALEMLERİNİN RAYİÇLERİNİN YÜKSEK BELİRLENMESİ
… İnş. San. Tur. ve Tic. A.Ş. + … İnş. A.Ş. iş ortaklığının yükleniminde bulunan ”... Genelinde Yol, Kavşak ve Altyapı İnşaatı İşi” yapım işine ilişkin;
a. Tanzim edilen KGM/16.133/K-A poz numaralı “Köprü Elevasyonları ve Kenar ayaklarında (Köprü Temelleri Hariç) C 30/37 Basınç Dayanım Sınıfında Beton Dökülmesi” yeni birim fiyat tespitinde, analizde yer alan Y.16.050/06 poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 30/37 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dâhil)” iş kalemi rayicinin, rayiç fiyatlara nazaran yüksek belirlendiği,
b. Tanzim edilen KGM/16.135/K-B poz numaralı “Yerinde Dökme Köprülerin Tabliyelerinde (Prefabrik Kirişli Tabliyeler Hariç) C 30/37 Basınç Dayanım Sınıfında Beton Dökülmesi” yeni birim fiyat tespitinde analizde yer alan Y.16.050/06 poz numaralı “Beton Santralinde Üretilen Veya Satın Alınan Ve Beton Pompasıyla Basılan, C 30/37 Basınç Dayanım Sınıfında Beton Dökülmesi (Beton Nakli Dâhil)” iş kaleminin birim fiyatının rayiç fiyatlara nazaran yüksek belirlendiği,
c. Şantiye ve çalışma alanının etrafının çevreye rahatsızlık vermeyecek bir şekilde levhalarla kapatılması Sözleşme kapsamında bulunan ve Yüklenici tarafından yapılması zorunlu bir iş kalemi iken, bu imalatın yapılması amacıyla YFZ. VİNİL poz numaralı “H=2.20 mt Yüksekliğinde ... Bilgilendirme Panosu İmali ve Yerine Konulması” yeni birim fiyatının tanzim edilerek ödendiği,
İddialarına ilişkin yapılan incelemede;
A. Yargı konusu işe ait düzenlenen sözleşmenin;
“Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“6.1. Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ihale dokümanında yer alan kesin projeye/projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan 697.995.927,70 TL + KDV… bedel üzerinden akdedilmiştir.
6.2. Yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatlar ile varsa sonradan tespit edilen yeni birim fiyatlar esas alınır.”
“Sözleşmenin ekleri” başlıklı 8 inci maddesinde;
“8.2.İhale dokümanını oluşturan belgeler
8.2.1. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir
1-Yapım İşleri Genel Şartnamesi
2-İdari Şartname,
3-Sözleşme Tasarısı,
4-Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli,
5-Mahal Listesi,
6-Özel Teknik Şartname,
7-Genel Teknik Şartname,
8-Ön / Kesin Projeler,
9-Açıklamalar (varsa),
10-Diğer Ekler.
8.3. Varsa, zeyilnameler ait oldukları dokümanın öncelik sırasına sahiptir.”
Hükümleri bulunmaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun konuyu düzenleyen “Sözleşme türleri” başlıklı 6 ncı maddesinin (c) fıkrasında;
“Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihaleler sonucunda;
c) Yapım işlerinde; ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine, …dayalı olarak; idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme,
…
Düzenlenir.”
Denilmektedir.
Buna göre, birim fiyatlı işlerde, sözleşmenin bedeli, idarece hazırlanan birim fiyat tariflerine dayalı olarak istekli tarafından teklif edilen fiyatlar üzerinden oluşmaktadır. Dolayısıyla yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatlar esas alınmakta; iş artışı ve/veya proje değişiklikleri sonucu ortaya çıkan yeni iş kalemlerine uygulanacak sözleşme birim fiyatı bulunmuyorsa, sonradan tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden ödeme gerçekleştirilmektedir.
Yargılama konusu olan işte, işin yapımı sırasında, idare tarafından KGM/16.133/K-A poz numaralı “Köprü Elevasyonları ve Kenar ayaklarında (Köprü Temelleri Hariç) C 30/37 Basınç Dayanım Sınıfında Beton Dökülmesi” yeni iş kalemini düzenlendiği ve bu iş kaleminin iki ayrı iş kaleminden oluşan paçal bir iş kalemi olduğu görülmektedir.
Yeni iş kalemi oluşturulurken analize;
1) Y.16.050/06 poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 30/37 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)”
2) KGM/21.042 poz numaralı “Köprülerde düz yüzeyli, rendeli ve lamba zıvanalı beton ve betonarme kalıbı”
Olmak üzere iki adet iş kalemi dahil edilmiştir. Analize dahil edilen Y.16.050/06 poz numaralı iş kalemi müstakil bir iş kalemi olarak sözleşmede gösterilmiş, ihale şartları içinde fiyatı oluşmuş ve sözleşme eki birim fiyat teklif cetvelinde 205,00- TL/M³ olarak fiyatı belli olmuş bir kalemdir.
Birim Fiyat Teklif Cetvelinde müstakil bir iş kalemi olarak yer alan, Birim Fiyat Tarifi bulunan ve yüklenici tarafından fiyat teklifi verilmiş olan Y.16.050/06 poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 30/37 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kaleminin yeni fiyat analizinde kullanılırken birim fiyat teklif cetvelindeki söz konusu iş kalemine ait tutarın aynen uygulanmasının mevzuata aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Açıklanan gerekçelerle, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, sorgu konusu … TL hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına oy birliğiyle karar verildi.
B. Yargı konusu işe ait düzenlenen sözleşmenin;
“Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“6.1. Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ihale dokümanında yer alan kesin projeye/projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan 697.995.927,70 TL + KDV… bedel üzerinden akdedilmiştir.
6.2. Yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatlar ile varsa sonradan tespit edilen yeni birim fiyatlar esas alınır.”
“Sözleşmenin ekleri” başlıklı 8 inci maddesinde;
“8.2.İhale dokümanını oluşturan belgeler
8.2.1. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir
1-Yapım İşleri Genel Şartnamesi
2-İdari Şartname,
3-Sözleşme Tasarısı,
4-Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli,
5-Mahal Listesi,
6-Özel Teknik Şartname,
7-Genel Teknik Şartname,
8-Ön / Kesin Projeler,
9-Açıklamalar (varsa),
10-Diğer Ekler.
8.3. Varsa, zeyilnameler ait oldukları dokümanın öncelik sırasına sahiptir.”
Hükümleri bulunmaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun konuyu düzenleyen “Sözleşme türleri” başlıklı 6 ncı maddesinin (c) fıkrasında;
“Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihaleler sonucunda;
c) Yapım işlerinde; ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine, …dayalı olarak; idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme,
…
Düzenlenir.”
Denilmektedir.
Buna göre, birim fiyatlı işlerde, sözleşmenin bedeli, idarece hazırlanan birim fiyat tariflerine dayalı olarak istekli tarafından teklif edilen fiyatlar üzerinden oluşmaktadır. Dolayısıyla yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatlar esas alınmakta; iş artışı ve/veya proje değişiklikleri sonucu ortaya çıkan yeni iş kalemlerine uygulanacak sözleşme birim fiyatı bulunmuyorsa, sonradan tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden ödeme gerçekleştirilmektedir.
Yargılama konusu olan işte, işin yapımı sırasında, idare tarafından KGM/16.133/K-A poz numaralı “Köprü Elevasyonları ve Kenar ayaklarında (Köprü Temelleri Hariç) C 30/37 Basınç Dayanım Sınıfında Beton Dökülmesi” yeni iş kalemini düzenlendiği ve bu iş kaleminin iki ayrı iş kaleminden oluşan paçal bir iş kalemi olduğu görülmektedir.
Yeni iş kalemi oluşturulurken analize;
1) Y.16.050/06 poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 30/37 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)”
2) KGM/21.042 poz numaralı “Köprülerde düz yüzeyli, rendeli ve lamba zıvanalı beton ve betonarme kalıbı”
Olmak üzere iki adet iş kalemi dahil edilmiştir. Analize dahil edilen Y.16.050/06 poz numaralı iş kalemi müstakil bir iş kalemi olarak sözleşmede gösterilmiş, ihale şartları içinde fiyatı oluşmuş ve sözleşme eki birim fiyat teklif cetvelinde 205,00- TL/M³ olarak fiyatı belli olmuş bir kalemdir.
Birim Fiyat Teklif Cetvelinde müstakil bir iş kalemi olarak yer alan, Birim Fiyat Tarifi bulunan ve yüklenici tarafından fiyat teklifi verilmiş olan Y.16.050/06 poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 30/37 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kaleminin yeni fiyat analizinde kullanılırken birim fiyat teklif cetvelindeki söz konusu iş kalemine ait tutarın aynen uygulanmasının mevzuata aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Açıklanan gerekçelerle, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere sorgu konusu … TL hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına oy birliğiyle karar verildi.
C. İşe esas Sözleşmenin “Diğer Hususlar” başlıklı 33. maddesinin 10. fıkrasında aynen;
“Müteahhit çalışma alanını panolar ile tamamen kapatacaktır. Çalışma alanı dışarıdan görülmeyecektir. Çalışma alanı haftada bir temizlenecektir. Böylece çalışma alanının oluşturacağı görüntü kirliliğin önüne geçilmiş olacaktır…”
Aynı maddenin 14. fıkrasında ise aynen;
“İşveren işyerinde TS/OHSAS 18001 İş Sağlığı ve İş Yönetimi standartlarına uygunluk sağlayacaktır….”
denilmektedir.
Sözleşme eki Özel Teknik Şartnamenin “Diğer Hususlar” başlıklı “F” bendinin 3. fıkrasında aynen;
“Şantiye yerlerinin belirlenmesinde İdarenin görüşü alınacak ve çevre sakinlerini rahatsız etmeyecek şekilde yerleşim yapılacaktır. İnşaat ve şantiye çevresi koruma altına alınacak, yaya ve araç emniyeti alınacaktır. İnşaat mahalline gerekli uyarı levhaları, bilgilendirme levhaları, emniyet şeritleri, kapama panoları konulacaktır.”
ifadeleri yer almaktadır.
Yukarıda yer alan Sözleşme hükümlerinden açıkça anlaşılacağı üzere şantiye ve çalışma alanının etrafının iş sağlığı standartlarına uygun olarak kapatılması işi Sözleşme kapsamındadır. Sözleşme eki Yapım İşleri genel Şartnamesi gereğince de söz konusu türden iş ve hizmetler yükleniciye ait giderlerdendir.
Yargı konusu olayda YFZ. VİNİL poz numaralı “H=2,20 mt yüksekliğinde ... bilgilendirme panosu imali ve yerine konulması” iş kalemine ilişkin yeni fiyat analizi yapılırken toplam on üç (13) ayrı iş kalemi analize dahil edilmiştir. Bunlardan sadece “450 gr/m² ağırlıklı proje görseli dijital baskılı vinil kaplama” kalemi hariç diğerleri sözleşmenin 33’üncü maddesi ile yüklenicinin zaten yapması gereken koruma ve güvenlik tedbirleri kapsamında şantiye ve çalışma alanının etrafının kapatılmasına yönelik işin kapsamı içindedir.
Yargı raporunda yer alan kamu zararı hesap tablosuna bakıldığında dijital baskılı vinil kaplama imalatının kamu zararı hesabına dahil edilmediği, yapılan hesabın bu yönüyle de doğru olduğu görülmektedir.
Ayrıca sorumlular tarafından yapılan savunmalarda yeni iş kaleminin alt imalatlarının sözleşmenin 33’üncü maddesine göre yapılacak çalışma alanının kapatılması işinin alt imalatlarına göre daha nitelikli işlerden olduğuna yönelik herhangi bir belge sunulmamış, kıyaslama yapılmamıştır.
Dolayısıyla sözleşme ve yapım işleri genel şartnamesine göre sözleşme bedeline dahil olan bazı iş kalemlerinin, işin devamı sırasında sonradan oluşturulan yeni birim fiyata dahil edilmesi yükleniciye yersiz olarak fazla ödeme yapılmasına ve kamu zararı oluşmasına sebebiyet vermiştir.
Sorguda kamu zararından yeni birim fiyatı düzenleyenlerle beraber hakediş düzenleyen ve inceleyenlerin tamamı sorumlu tutulmuştur. Oluşturulan yeni birim fiyat analizi incelendiğinde elektrik – elektronik uzmanlık alanı kapsamında herhangi bir imalatın bulunmadığı görülmektedir. Bu durumda kamu zararına sebebiyet veren hakedişte elektrik kontrol mühendisi sıfatıyla imzası bulunan …’nın sorumluluğunun kaldırılması gerekmektedir.
Sonuç olarak Sözleşme kapsamında bulunan ve Yüklenicinin yapmakla yükümlü bulunduğu bir imalat için, yeni birim fiyat düzenlemek suretiyle fazla ödeme yapılması neticesinde ortaya çıkan 3.004.590,14 TL kamu zararının
Sorumlularına müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere aşağıda belirtilen azınlık görüşlerine karşı oy çokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşleri
Daire Başkanı … ve Üye …’ın Karşı Görüşleri:
İşe esas Sözleşmenin “Diğer Hususlar” başlıklı 33. maddesinin 10. fıkrasında aynen;
“Müteahhit çalışma alanını panolar ile tamamen kapatacaktır. Çalışma alanı dışarıdan görülmeyecektir. Çalışma alanı haftada bir temizlenecektir. Böylece çalışma alanının oluşturacağı görüntü kirliliğin önüne geçilmiş olacaktır…”
Denilmektedir.
Ayrıca aynı maddenin 14. fıkrasında ise aynen;
“İşveren işyerinde TS/OHSAS 18001 İş Sağlığı ve İş Yönetimi standartlarına uygunluk sağlayacaktır….”
Denilmiştir.
Yukarıda yer verilen sözleşme hükümlerine göre yüklenici, ilk sözleşme bedeli kapsamında çalışma alanını panolarla dışarıdan görülmeyecek biçimde kapatacaktır. Bu işi ise iş sağlığı ve yönetimi standartlarına uygun olarak yapacaktır. Her ne kadar sözleşme ile TS/OHSAS 18001 İş Sağlığı ve İş Yönetimi standartlarına gönderme yapılmışsa da; söz konusu standartlarda işin nasıl yapılacağı, yapılacak imalatın türü, miktarı, şekli ve kullanılacak malzeme gibi hususlarda net bir belirleme bulunmamaktadır.
Diğer taraftan İdarenin talebi üzerine yapılan iş, YFZ VİNİL poz numaralı “H=2,20 mt Yüksekliğinde ... Bilgilendirme Panosu İmali ve Yerine Konulması” işidir.
Bu imalata ilişkin yeni birim fiyat analizinin incelenmesinden de anlaşılacağı üzere; bu imalat genel koruma ve güvenliği sağlamanın yanında kamu hizmetleri hakkında kent sakinlerinin bilgilendirilmesi amacıyla vinil malzemeden, 2,20 metre yüksekliğinde yüksek maliyetli işçilik ve montaj malzemesi kullanılmak suretiyle bilgilendirme panosu şeklinde imal ve inşa edilmiştir.
Nitekim ihale işlem dosyasının incelendiğinde, yeni iş kaleminin alt imalatlarının sözleşmenin 33’üncü maddesine göre yapılacak çalışma alanının kapatılması işinin alt imalatlarına göre bazı farklılıklar içerdiği ve ona göre daha nitelikli imalatlardan oluştuğu görülmektedir.
Ancak İdarenin talebiyle de olsa sonradan ortaya çıkan yeni iş kaleminin yüklenicinin normal şartlarda yapması gereken imalatları da kapsadığı açıktır. Bu nedenle işin gereği olarak alınması gereken normal, olağan ve ortalama güvenlik tedbirleriyle (çalışma alanının kapatılması) ilgili maliyetin düşülmemesi yüklenicinin lehine ve idarenin aleyhine bir durum ortaya çıkarmaktadır. Bu durum zaten sözleşme bedeli içinde yapılması gereken imalatlar için yersiz ödeme yapılmasına neden olmuştur.
Raporda kamu zararı hesaplanırken sadece dijital baskılı vinil kaplama iş kalemi ile ilgili tutar çıkarılıp geri kalan tutarın tamamı kamu zararı olarak nitelendirilmiştir. Ancak bu hatalı bir yaklaşımdır. Zira geriye kalan diğer iş kalemleri içinde de nitelikli imalatlar bulunmakta, bu durum çalışma alanını kapatma işi için yükleniciye vinil kaplama iş kalemi dışında da normal şartlarda katlanmayacağı ek maliyetler yüklemektedir.
Dolayısıyla vinil kaplama dışında kalan tüm iş kalemleri için yapılan ödemeyi kamu zararı kabul etmek yüklenici açısından; yüklenicinin zaten yapması gereken işler için yapılan yersiz ödemeyi ihmal ederek hiç kamu zararı oluşmadığına karar vermek ise idare açısından haksızlığa neden olacaktır.
Bu durumda kamu zararı tutarının hakkaniyete uygun olarak yeniden hesaplanması gerekir. Bunun için yeni fiyat yapılması neticesinde yüklenicinin sözleşme gereği zaten yapmak zorunda olup da yeni birim fiyatlı iş kaleminin içine dahil edilen işlerin tutarının ortaya konması gerekmektedir.
Yapılan açıklamalar ışığında kamu zararı tutarının doğru olarak yeniden hesaplanmasını teminen raporun denetçisine iade edilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.