Yersiz Birim Fiyat Yapılması:
… İş Ortaklığının taahhüdündeki … Barajı İnşaatı İşinde, “… Barajlarda Silindirle Sıkıştırılmış Beton Yapılması” imalatı bünyesinde yer alan uçucu kül için ihaleden sonra yeni birim fiyat tespit edilmesi konusu ile ilgili olarak,
İşe ait 17.12.2012 tarihli Sözleşme eki Birim Fiyat Tariflerinde yer alan “… Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” iş kaleminin tarifinde birim fiyata dâhil olan masraflar şöyle tarif edilmiştir:
“Projelere, teknik şartnamelere ve İdarenin talimatlarına uygun olarak, beton için agreganın ocak ve/veya malzeme ariyet sahalarından veya taş ocağından işletilerek elde edilen kırmataş ve konkasör kumunun çıkarılması, yıkanması ve uygun evsaftaki malzemelerin taşıtlara yüklenmesi ve taşınması şantiyede boşaltılması, idarece istenilen evsafta, irilikte ve sayıda gruplandırmayı temin edecek tarzda elenmesi, gruplara ayrılmış olarak depolanması, agrega malzemelerinin depo yerlerinden alınarak beton tesislerine taşınması, suyun temin edilmesi, agrega malzemelerinin ve temin edilerek şantiyede depolanmış olan çimentonun uygun görülen granülometrik analiz ve nisbetler dahilinde olmak üzere ağırlık esası üzerinden beton santralında tartılarak karışım yapılması, lüzumlu suyun, içine idarece istenildiğinde prizi hızlandıran, prizi yavaşlatan, sızdırmazlık sağlayan, dona karşı koruyucu, hidratasyon ısısını yavaşlatan uçucu kül (fly-ash) ve temin edilerek işyerine nakledilen ve boşaltılan her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin, teknik şartnamelerde belirtilen esaslar dahilinde uygun ekipmanlarla karıştırılarak betonun imal edilmesi…”
Söz konusu iş kalemine ilişkin birim fiyat tarifinin notlar kısmında yer alan Not-2’de ise aynen,
“Katkı maddeleri temini, iş yerine nakli ve boşaltılması birim fiyata dâhildir.” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen tariften, … Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması imalatı bünyesinde kullanılan katkı malzemesi niteliğindeki uçucu külün temin ve nakliye masraflarının birim fiyata dahil olduğu görülmektedir. Dolayısıyla işin uygulama aşamasında uçucu kül için yeni fiyat tespit edilmesi ve ödenmesi mevzuata aykırıdır.
Sorumlularca savunmalarda, … Barajlarda açıkta beton yapım işi bünyesindeki uçucu külün, katkı malzemesi işlevi gördüğü ve pozun birim fiyatına dahil olduğu, oysa … Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapım (SSB) işinde uçucu külün, her türlü katkı malzemesinden ayrıldığı, çimento gibi bağlayıcı malzeme olduğu ancak ihale öncesinde yapılan keşif ve metraj cetvellerinde analize dahil edilmediğinden, birim fiyat tarifleri ve cetvelinde yer almadığı, bu yüzden uygulama aşamasında yükleniciye uçucu kül için yeni birim fiyat tespit edilerek ödendiği belirtilmiştir.
İşe ait Sözleşme eki “… Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” iş kaleminin birim fiyat tarifi incelendiğinde, uçucu külün katkı malzemesi niteliğinde olduğu ve temin ile nakliye masraflarının iş kaleminin birim fiyatına dahil olduğu, poz tarifinde çimentonun bedeli ve nakliyesinin ayrıca ödeneceği açıkça belirtilmesine rağmen uçucu kül için (savunmalarda çimento gibi bağlayıcı malzeme olduğu iddia edilse de) böyle bir açıklamaya yer verilmediği, ihale öncesinde yapılan keşif ve metraj cetvellerinde analize dahil edilmediği ve dolayısıyla birim fiyat teklif cetvelinde yer almadığı, ancak 04.05.2012 tarihli Zeyilname-II’de uçucu kül için, yeni fiyat ihdas edilip edilmeyeceği sorusu karşısında İdarece “…İşin devamında gerekmesi halinde sözleşme hükümlerine göre gereği yapılabilecektir.” şeklinde cevap verildiği, söz konusu bu cevapta sözleşme hükümlerinin uygulanması gerektiğinin belirtildiği ve sözleşme hükmü gereğince de uçucu külün temin ve nakliye masrafları … poz imalat kaleminin birim fiyatı içerisinde yer aldığından, yeni fiyat tespit edilmesinin mümkün olmadığı, anlaşılmıştır.
Bununla birlikte işe ait Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Yeni birim fiyat tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde, “…işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği, ancak birim fiyat teklif cetvelinde fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedelleri… yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm gereği yeni fiyat, işin yürütülmesi aşamasında yapılması gereken ve birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemleri için tespit edilebileceğinden, işin Sözleşmesinde fiyatı ve analizi belirlenmiş olan … poz imalat kaleminin bünyesinde yer alan uçucu kül malzemesi için YİGŞ’ nin söz konusu hükmü gereği yeni fiyat tespit edilmesi mümkün değildir.
Ayrıca, İdarenin, ihale öncesinde uçucu kül malzemesine birim fiyat teklif cetvelinde yer vermeyip söz konusu malzeme için yeni fiyat tespit edilip edilmeyeceği hususunda zeyilname ile yapılan “gerekli olursa sözleşme hükümlerinin uygulanacağı” şeklindeki belirsiz bir açıklama ile ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği sağlama ilkesini zedelediği de düşünülmektedir.
… Barajı Sözleşmesi Cilt-2 SSB Özel Teknik Şartnamesi Madde:2-3’te “… Barajı için uçucu kül Ereğli Demir Çelik Fabrikasından (ERDEMİR) temin edilecektir.” denildiği ancak malzemenin baraj şantiyesine uzaklığı daha fazla olan Çatalağzı Termik Santrali Tesislerinden temin edildiği görüldüğünden sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 30’uncu maddesinin 3 bendi hükmü gereği fark mesafesine ilişkin nakliye tutarının ödenmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Bu itibarla, uçucu kül malzemesinin temini ve nakliye masrafı (baraj şantiyesi ile ERDEMİR arasındaki), “… Barajlarda Silindirle Sıkıştırılmış Beton Yapılması” imalatının birim fiyatına dahil olduğu halde ihale sonrasında söz konusu malzeme için yeni fiyat yapılması sonucu oluşan … TL tutarındaki kamu zararının, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleriyle birlikte sorumlularına ödettirilmesine, oybirliğiyle, karar verildi.