Yerinde Muayene Giderleri Hesabının Bütçeyle İlişkilendirilmemesi:
… Bakanlığı’nca 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu’nun 19’uncu maddesine dayanılarak yerinde muayene giderlerinin karşılığı olarak muayene isteğinde bulunanlardan alınan ücretlerin, … tarihli ve … sayılı Bakan Olur’una istinaden Bakanlık bütçesi ile ilişkilendirilmeksizin İl Müdürlükleri nezdinde açılan ayrı banka hesaplarında toplandığı, harcamanın da bu hesaplardan yapıldığı görülmüştür.
3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu’nun “Yerinde muayene giderleri” başlıklı 19’uncu maddesinde,
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denilmektedir.
Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliğinin “Yerinde Muayene Giderleri” başlıklı 16’ncı maddesinde ise,
“Periyodik Muayene için 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yolluklar ile muayenelerde gerekli olan araç ve malzemenin taşıma ücretleri, periyodik muayene yapılmak üzere gidilen yerdeki ölçü ve ölçü aletleri sahiplerince ödenir. (Bunlar belediye, kişi veya kuruluşlardır)” denilmektedir.
Gerek Kanunda gerekse ilgili Yönetmelikte yerinde muayene giderlerinin muayene isteğinde bulunanlar tarafından karşılanması gerektiği belirtilmesine rağmen, bu giderlerin nasıl ve ne şekilde tahsil edileceğine ilişkin herhangi bir hükmün bulunmadığı görülmüştür.
Muayene talebinde bulunanlarca yatırılacak tutarların tahsil yöntemine ve nasıl harcanacağına ilişkin uygulamada birlik sağlanması ve yaşanan sorunların önlenmesi açısından, … tarihli ve … sayılı Bakan Olur’u ile, yerinde muayene gideri olarak çeşitli ücretlerin belirlendiği, alınan bu ücretlerin de İl Müdürlüklerince Ziraat Bankası, Halk Bankası veya Vakıflar Bankası nezdinde açılacak hesaba yatırılması, hesapta toplanacak paranın da, 3516 sayılı Kanun’un öngördüğü şekilde, muayene memurlarının 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin (temin edilecek araçların kullanılmasına ilişkin hizmet satın alınması veya temin edilecek personelin harcırah giderinin karşılanması dahil) taşıma ücretlerinin ödenmesinde, bu giderlerin karşılanması sonrasında kalan paranın da, muayene için gerekli araç ve gereçlerin tamir, bakım ve kalibrasyonları ile araçların yakıt giderleri ve konu ile ilgili demirbaş ve kırtasiye satın alımlarında kullanılması gerektiği hususunda düzenleme yapılmıştır.
Denetçi tarafından,
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (i) bendinde, kamu gelirinin, “Kanunlarına dayanılarak toplanan vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay veya benzeri gelirler, faiz, zam veya ceza gelirleri, taşınır ve taşınmazlardan elde edilen her türlü gelirler ile hizmet karşılığı elde edilen gelirler, borçlanma araçlarının primli satışı suretiyle elde edilen gelirler, sosyal güvenlik primi kesintileri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler” şeklinde tanımlandığı, bu tanımdan anlaşılacağı üzere, … İl Müdürlüklerince 3516 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine dayanılarak, hizmet karşılığı olarak toplanan yerinde muayene ücretlerinin kamu geliri niteliğinde olduğu, bu gelirin, 5018 sayılı Kanunda bahsedilen Hazine birliği ilkesi gereği Bakanlığın bütçesinde gösterilmesi, yapılacak harcamanın da bütçeden yapılması gerektiği, ancak böyle yapılmayarak kamu gelirinin genel bütçe dışına çıkarılması işleminin 5018 sayılı Kanuna aykırılık teşkil ettiği ve bu suretle söz konusu Kanun’un 71’inci maddesi gereği, kamu gelirinin mevzuata aykırı yapılan tarh, tahakkuk veya tahsil işlemleri nedeniyle kamu zararının doğduğu ileri sürülmekte ise de,
3516 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile araç ve gereçlerin taşıma ücretlerinin, muayene isteğinde bulunanlar tarafından karşılanacağı belirtilmektedir. Kanunun bu hükmü ile kişi ve kuruluşlardan tahsil edilecek muayene ücretlerinin harcanacağı yerler önceden tespit edilmiştir. O halde yapılan hizmet giderlerinin karşılığı olarak kişi ve kuruluşlardan emaneten tahsil edilen bu tutarların, kamu geliri olarak nitelendirilemeyeceği anlaşılmıştır.
Ancak bununla birlikte, 5018 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde, kamu kaynağının tanımı, “borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerler” şeklinde yapılmıştır. Bu hüküm göz önüne alındığında, yerinde muayene isteğinde bulunanlardan tahsil edilen muayene ücretleri, 3516 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine dayanılarak tahsil edildiğinden ve İl Müdürlüklerince Bakanlık adına açılan banka hesaplarında yer aldığından bu yönleriyle kamu kaynağı olarak değerlendirilmiştir. Bu yüzden, hesap verilebilirliğin ve şeffaflığın sağlanması amacıyla Bakanlık tarafından gerekli takibatın yapılabilmesi için, İl bazında yerinde muayene giderlerine ilişkin olarak gerçekleştirilen tüm işlemlerin (tahsilat-ödeme-devir), muhasebe kayıtlarında izlenmesi ve Bakanlıkça hazırlanan mali tablolara yansıtılması gerekmektedir.
Bilindiği üzere genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe kayıt ve işlemleri Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Anılan Yönetmeliğin 262, 263 ve 264’üncü maddelerinde 333 Emanetler Hesabının işleyişine ilişkin açıklamalara yer verilmiş olup, 3516 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi kapsamında muayene isteğinde bulunanlardan tahsil edilen ücretlerin, bütçe gelir-gider hesaplarıyla ilişkilendirilmeksizin Defterdarlık Muhasebe Müdürlüklerince 333 Emanetler Hesabına kaydedilmesi, yapılan ödemelerin de bu hesaptan izlenmesi, bu ödemeler sonunda hesapta kalan paranın, yerinde muayene isteğinde bulunan kişi/kuruluşlara iade edilmesi, iadesi mümkün değilse, zamanaşımı süresi sonunda hesaptan çıkarılarak 800 Bütçe Gelirleri Hesabına kaydedilmesi, gerekmektedir.
Bakanlık İl Müdürlükleri nezdindeki yerinde muayene giderleri hesabına ilişkin olarak yapılan incelemede, bu hesaplarda bulunan paranın bir kısmıyla 3516 sayılı Kanun’un 19’uncu madde hükmüne uygun olarak görevli memurun yollukları ile araç ve gereçlerin taşıma ücretlerinin ödendiği, bir kısmıyla 3516 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde öngörülmeyen harcamaların (İl Müdürlüğü binasının bakım-onarım giderinin ödenmesi, temizlik malzemesi, plaket, kaşe, toner, ofis mobilyası, çalışma masası alınması, Bakanlık muayene memurlarının Harcırah Kanununda belirtilen tutarları aşan konaklama gideri farklarının ödenmesi, temsil-ağırlama niteliğinde çeşitli harcamanın yapılması gibi) yapıldığı, kalan kısmının da 2016 yılına devredildiği görülmüştür. Bu yüzden kamu kaynağı niteliğindeki söz konusu hesaptan 3516 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine uygun yapılan harcamaların tutarı ile 2016 yılına devreden tutar için 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde bahsedildiği gibi mevzuata aykırı ödemelerden kaynaklanan kamu zararının oluştuğu söylenemez.
Denetçi tarafından, 2015 yılında Bakanlık bütçesi dışında ayrı banka hesabında toplanan … TL’nin tamamının kamu zararı olduğu, sorumlularından tazminini gerektiği ifade edilmiş olsa da,
2015 yılında … İl Müdürlükleri yerinde muayene giderleri hesaplarında bulunan toplam … TL’nin,
2015 yılında harcanan … TL’si için İlamın diğer maddelerinde hüküm tesis edildiğinden, bu aşamada bu tutar için hüküm tesis edilmesine gerek duyulmamıştır.
Geriye kalan … TL’si için de yukarıda açıklandığı üzere 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde tanımlandığı gibi bir kamu zararından bahsetmek imkanı bulunmadığından ilişilecek husus bulunmadığına,
Ancak ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile araç ve gereçlerin taşıma ücretlerinin tahsili ve ödeme işlemlerinin Bakanlık muhasebe sistemi dışında yürütülmesi 5018 sayılı Kanunun 49’uncu madde hükmüne aykırılık teşkil ettiğinden, işlemlerin Bakanlık muhasebe kayıtlarına alınarak takibatın buradan yapılması ve sonuca ilişkin bilgilerin mali tablolara yansıtılması için konunun Bakanlığına ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğüne bildirilmesine,
(Daire Başkanı … ile Üye …’nun, “… Bakanlığı’nca 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu’nun 19’uncu maddesine dayanılarak yerinde muayene giderlerinin karşılığı olarak muayene isteğinde bulunanlardan alınan muayene ücretleri, 5018 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi gereğince kamu geliri niteliğindedir. Bu gelirin aynı Kanun’un 6’ncı maddesi gereği hazine birliği ilkesini sağlayacak şekilde bütçe içine alınması ve gerekli harcamanın da bütçeden yapılması gerekmektedir. Ancak Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı Olur’u ile, 5018 sayılı Kanuna aykırı olacak şekilde İl Müdürlükleri nezdinde ayrı bir hesap açılarak bu gelirin bütçe dışına çıkarıldığı bu durumda 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde belirtildiği üzere kamu gelirinin tarh, tahakkuk ve tahsil işlemleri mevzuata uygun olmadığından kamu zararının doğduğu görülmüştür. Bu itibarla, 2015 yılı içinde genel bütçe dışındaki hesaplarda bulunan toplam … TL’nin, 2015 yılı içinde harcanan … TL’si için işbu İlamın diğer maddelerinde hüküm tesis edildiğinden, bu miktar için bu aşamada hüküm tesis edilmesine gerek bulunmamaktadır. Ancak hakkında hüküm tesis edilmeyen … TL’si kamu zararı niteliğinde olduğundan, bu tutarın, genel bütçe dışında tutulmasına sebebiyet veren … sayılı Olur’u hazırlayan ve uygun gören sorumlular ile 5018 sayılı Kanunun 11’inci maddesi gereği görevdeki Üst Yönetici …’a ödettirilmesi gerekir.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşın) oy çokluğuyla, karar verildi.