Hakediş Ödemelerinde Mevzuata Aykırı Uygulamalar:
… ..... İnş. Taah. Tic. ve San. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan … İli, … İlçesi, … Külliyesi 2011-2013 yılları Uygulama (Restorasyon) işinde,
A) YFA.06/2 poz numaralı enjeksiyon harcı ile çatlak araları ve duvar arası boşluklarına enjeksiyon yapılması ve doldurulması yeni birim fiyat analizi oluşturulurken, benzer imalatlara ait analizlerden faydalanmak suretiyle 03.517/2 poz numaralı enjeksiyon makinesinin analiz girdisi olarak analize dahil edilmesi gerekirken 03.517/3 poz numaralı seyyar harç kompresörünün dahil edilmesi nedeniyle kamu zararına yol açıldığı iddia edilmekle beraber,
Gerek sorumlular tarafından gönderilen yazılı gerekse duruşma günü yapılan sözlü savunmaların değerlendirilmesi neticesinde, söz konusu iş kapsamında malzeme, statik, restorasyon ve sanat tarihi alanlarında Bilim Kurullarının oluşturulduğu, bu kapsamda tüm çatlakların fotoğraflarının çekildiği ve Bilim Kurulu Kararı doğrultusunda enjeksiyona karar verildiği, Bilim Kurulu’nun enjeksiyon yapılacak harcın akışkanlığı ile bu harcın hangi mesafeden, kaç bar basınçla enjekte edileceği hususları dahil olmak sürece imalat sürecindeki bir çok konuda karar verici konumda olduğu, sorguda ileri sürülen 03.517/2 poz numaralı enjeksiyon makinesinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının temel, beton dökümü gibi yeni yapılarında 30 bar basınç ile uygulanabilen bir makine olduğu, ancak eski eserlerde ortalama 2 bar basınçla enjeksiyon yapılması gerektiği ve bu durumda 30 bar basınçlı bir makine ile enjeksiyon yapılması halinde eski eserin tahrip olacağı, bu nedenle de 03.517/2 poz numaralı enjeksiyon makinesinin Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen eski eser restorasyonlarında kullanılmasının uygun olmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, YFA.06/2 poz numaralı enjeksiyon harcı ile çatlak araları ve duvar arası boşluklarına enjeksiyon yapılması ve doldurulması yeni birim fiyat analizi oluşturulurken, 03.517/2 poz numaralı enjeksiyon makinesi yerine 03.517/3 poz numaralı seyyar harç kompresörünün analiz girdisi olarak analize dahil edilmesinde mevzuata herhangi bir aykırılık bulunmadığından, sorgu konusu edilen … TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, oy birliğiyle karar verildi.
B)YFA.01 poz nolu şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi ile YFA.07 poz nolu ahşap taşıyıcı platform yapılması işleri için yükleniciye ödemede bulunulması sonucunda kamu zararına sebebiyet verilmesi ile ilgili olarak,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır.
YFA.01 poz numaralı “Şantiye Çevresinin Galvanizli Saç İle Çevrilmesi” ile YFA.07 poz nolu “Ahşap Taşıyıcılı Çalışma Platformu Yapılması” imalatlarına ait birim fiyat analizleri incelendiğinde, söz konusu analizlerin işin ihale edilme aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde veya eki analizlerde yer verilen birer iş kalemi olmadığı, daha sonra işin ilerleyen safhasında yeni birim fiyat analizi yapılarak oluşturuldukları anlaşılmaktadır. Yukarıda yer alan YİGŞ’nin 9/11 maddesi hükmü, ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını açıkça ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden şantiye çevresinin uygun malzeme ile çevrilmesine ile ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılmasına ilişkin teklif alınması durumunda idarenin bu uygulamaları yapılacak iş kapsamında değerlendirerek bedelini ödemeyi öngördüğü ve isteklilerin de bu kalemlerin ödeneceği düşüncesiyle teklif verdiği düşünülebilir. Ancak işe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde, bu iş kapsamında şantiye çevresinin galvanizli saç veya benzeri bir malzeme ile çevrilmesi ile ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılmasına dair herhangi bir iş kalemine yer verilmediği görülmüştür. Bir diğer ifadeyle işin yüklenicisi sözleşme eki YİGŞ’nin ilgili hükmü gereğince, gerek idareden gelen talep üzerine gerek kendi arzusu ile gerçekleşecek iş ve işyerinin güvenliği ve korunması amacıyla yapılacak uygulamalar için kendisine herhangi bir bedel ödenmeyeceğini bilerek teklifini vermiştir. Dolayısıyla idare tarafından YFA.01 ve YFA.07 poz nolu imalatlar için ödeme yapılması kamu zararına neden olmaktadır.
Diğer yandan, hakedişleri inceleyen durumundaki teknik elemanların raporlar üzerinde hiçbir değişiklik ya da düzeltme yapmadıkları zaman mali sorumluluğa dahil edilmeleri mümkün bulunmamaktadır. Bu kapsamda yapılan incelemede, hakedişi inceleyen sıfatı ile imzalayan …’nın (Y.Mimar) hakediş ile ekinde yer alan belgeler üzerinde hiçbir değişiklik yapmadığı ve kendisinin görevinin genel hatlarıyla matematiksel bir inceleme ile sınırlı olduğu anlaşılmış bulunduğundan, yaptığı iş ile kamu zararının oluşumu arasında herhangi bir illiyet bağının bulunmaması nedeniyle hakedişi inceleyen …’ya (Y. Mimar) sorumluluk yükletilmemesi gerekir.
Ayrıca, sorguda sorumlu tutulmuş olmakla beraber, yapılan incelemede hakediş kapağında imzasının olmadığı anlaşılan …’e (İnş. Müh.) de raporun bu bendi ile ilgili olarak sorumluluk yükletilmesi de yerinde görülmemiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, YFA.01 poz nolu şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi ile YFA.07 poz nolu ahşap taşıyıcı platform yapılması işleri için yükleniciye ödemede bulunulmasından kaynaklanan … TL tutarındaki kamu zararının,
Harcama Yetkilisi … (Bölge Md.- Hakedişi Onaylayan) ile Gerçekleştirme Görevlileri … (Yüksek Mimar- Hakedişi Düzenleyen), … (Sanat Eserleri ve Yapı İşl. Şb. Md. Vk.- Hakedişi Onaylayan) ve …’ye (Bölge Md. Yrd.- Hakedişi Onaylayan) müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’ üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.
C) YFA.67 poz numaralı 1. “Sınıf Çam Kereste ile İmal Edilmiş Lamine Keresteden Oturtma Çatı Altı Döşeme Kirişi Yapılması” işi yeni birim fiyat analizinin yardımcı analiz girdilerinden “Lamine Edilmiş 1. Sınıf Çam Keresteden Lamine Kereste İmal Edilmesi” analizinde, işçilik girdileri olarak dülger ustası ve marangoz usta yardımcısı yerine mütehassıs usta ve mütehassıs usta yardımcısının yer alması ve lamine yapımında fire ve zayiat oranının yüksek alınması ile 1.sınıf çam kereste için piyasa fiyatının üzerinde ödeme yapılması nedenleriyle kamu zararına yol açıldığı iddia edilmekle beraber,
Gönderilen savunmalarda da belirtildiği üzere, denetçinin hesabına göre, 1 m3 lamine kereste için,
04.151 - 1. Sınıf çam kereste 1,45 m3 x … TL = … TL
01.017 - Dülger Ustası 67 saat x … TL = …TL
01.209 - Marangoz Usta Yard. 67 saat x … TL = … TL
04.175 - Kemik tutkal 10 kg x … TL = … TL
04.511 - Zımpara kağıdı 5 adet x … TL = … TL olmak üzere,
Toplam = … TL ödenmesi gerektiği,
Dolayısıyla, YFA.67 “l.Sınıf Çam Kereste ile İmal Edilmiş Lamine Keresteden Oturtma Çatı Altına Döşeme Kirişi Yapılması” pozu kapsamında yer alan YFA.67-LAMİNE no’lu “Lamine Edilmiş 1. Sınıf Çam Kereste” yardımcı pozunun yeni birim fiyatının … TL olarak hesap edildiği, ancak daha sonra Genel Müdürlük onayı ile … TL’den … TL’ ye düşürülmek suretiyle bu fiyatın revize edildiği ve ödemenin de … TL üzerinden gerçekleştirilmesi nedeniyle herhangi bir kamu zararına yol açılmadığı gibi kamu yararı elde edildiği anlaşılmış bulunmaktadır.
Bu itibarla, lamine edilmiş 1. sınıf çam kereste imalatı kapsamında yapılan ödemelerin sorgu konusu edildiği … TL’nin, … TL’sinin hesaplama hatasından kaynaklanması ve … TL’sinin ise mevzuatına uygun olması nedeniyle ilişilecek husus bulunmadığına, oy birliğiyle karar verildi.
D) YFA.68 poz numaralı “316 Kalite Paslanmaz Çelikten Merdiven Yapılması (Korkuluk ve Küpeşte Hariç)” işi yeni birim fiyat analizinde, emsal alınan benzer poz (MSB.805-A) girdilerinden yararlanmak suretiyle “atelye masrafları, kaynak, argon kaynağı, rozet, mafsal, somun, torna, freze, metrik bağlantı elemanları.. karşılığı” olarak 04.257/01 poz nolu imalatta yer alan paslanmaz çelik miktarının % 20’sinin alınması yerine girdi olarak torna tezgahı konulması ile ilgili olarak,
MSB.805/A poz nolu “Paslanmaz çelik merdiven korkuluğu ve küpeştesi yapılması” imalatının birim fiyat analizinde, malzeme girdileri olarak 04.257/01 poz numaralı 304 kalite paslanmaz çelik çubuk ile “kaynak argon kaynağı, torna freze ve çelik civata kullanılması karşılığı” olmak üzere paslanmaz çelik miktarının % 20’sinin alındığı görülmektedir.
Öte yandan, yapılan incelemede, YFA.68 poz numaralı “316 Kalite Paslanmaz Çelikten Merdiven Yapılması (Korkuluk ve Küpeşte Hariç)” işi yeni birim fiyat analizinde, MSB.805-A pozunun malzeme girdilerinden “atelye masrafları, kaynak, argon kaynağı, rozet, mafsal, somun, torna, freze, metrik bağlantı elemanları karşılığı” olarak 04.257/01 poz nolu imalatta yer alan paslanmaz çelik miktarının % 20’sinin alınması yerine girdi olarak torna tezgahı konulması suretiyle kamu zararına yol açıldığı görülmüştür.
… dışında kalan sorumlular tarafından gönderilen savunmalarda, analize ilişkin olarak yapılması gereken düzeltmelerin sorguda belirtildiği şekilde ilk hakedişte düzeltilmek suretiyle mahsuben tahsil edileceği belirtilmiş olmakla birlikte, mahsuben tahsilatın yapıldığına ilişkin herhangi bir belge gönderilmediği anlaşılmış bulunmaktadır.
Diğer yandan, hakedişleri inceleyen durumundaki teknik elemanların raporlar üzerinde hiçbir değişiklik ya da düzeltme yapmadıkları zaman mali sorumluluğa dahil edilmeleri mümkün bulunmamaktadır. Bu kapsamda yapılan incelemede, hakedişi inceleyen sıfatı ile imzalayan …’nın (Y.Mimar) hakediş ile ekinde yer alan belgeler üzerinde hiçbir değişiklik yapmadığı ve kendisinin görevinin genel hatlarıyla matematiksel bir inceleme ile sınırlı olduğu anlaşılmış bulunmaktadır. Bu itibarla, yaptığı iş ile kamu zararının oluşumu arasında herhangi bir illiyet bağının bulunmaması nedeniyle hakedişi inceleyen …’ya (Y.Mimar) sorumluluk yükletilmesi mümkün değildir.
Bu itibarla, YFA.68 poz numaralı “316 Kalite Paslanmaz Çelikten Merdiven Yapılması (Korkuluk ve Küpeşte Hariç)” işi yeni birim fiyat analizinde, emsal alınan benzer poz (MSB.805-A) girdilerinden yararlanmak suretiyle “atelye masrafları, kaynak, argon kaynağı, rozet, mafsal, somun, torna, freze, metrik bağlantı elemanları.. karşılığı” olarak 04.257/01 poz nolu imalatta yer alan paslanmaz çelik miktarının % 20’sinin alınması yerine, analize torna tezgahı konulması nedeniyle sebep olunan … TL tutarındaki kamu zararının,
Harcama Yetkilisi … (Bölge Md.-Hakedişi Onaylayan) ile Gerçekleştirme Görevlileri … (Y. Mimar- Hakedişi Düzenleyen), … (Sanat Eserleri ve Yapı İşl. Şb. Md. Vk.- Hakedişi Onaylayan), … (Bölge Md. Yrd.- Hakedişi Onaylayan) ve …’e (İnş. Müh.-YFA.68 poz no’lu yeni birim fiyat analizini düzenleyen) müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.