Hakediş Ödemelerinde Mevzuata Aykırı Uygulamalar:
… Mühendislik yükleniminde bulunan … İli, … İlçesi … Cami 2012-2013 Yılları Uygulama (Restorasyon) İşinde,
A) V.YFZ.04 poz no’lu cami ve şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi işi için yükleniciye yersiz ödemede bulunulduğu iddiası ile ilgili olarak,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında,
“Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır.
YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise,
“İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu bu hüküm ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden teklif alınan bir imalatın, idare tarafından yapılacak iş kapsamında değerlendirildiği ve bedelinin ödeneceğinin öngörüldüğü kabul edilmelidir. Zira teklif cetvelinde yer alan her bir imalat için istekliler bu imalatlar için ödeme yapılacağı düşüncesiyle tekliflerini vermektedirler.
İşe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde V.YFZ.04 poz no’lu “cami ve şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” imalatının teklif cetvelinin 235’inci sırasında yer aldığı tespit edilmiştir. Bu durumda idarenin bu imalatı yapılacak iş kapsamında değerlendirdiği ve bedelinin idarece ödenmesinin öngörüldüğü anlaşılmış olup bu imalat için yükleniciye ödemede bulunulmasında mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … Mühendislik yükleniminde bulunan … İli, … İlçesi … Cami 2012-2013 Yılları Uygulama (Restorasyon) İşinde, V.YFZ.04 poz no’lu “cami ve şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” imalatı için yükleniciye ödemede bulunulmasının sorgu konusu edildiği ancak kamu zararı oluşturmayan … TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, oy birliğiyle karar verildi.
B) Yüklenici tarafından V.0228 poz no’lu kavisli satıhta yonu taşı bedeli olarak … TL/m3 fiyat teklif edilmesine rağmen, işin devamında küfeki taşının kullanılması gerekçe gösterilerek teklif fiyatın arttırılması iddiasına ilişkin olarak,
V.0228 no’lu “Kavisli satıhta yonu taşı bedeli” pozunun tarifi ve yapım şartlarında yer alan, “şartlarına uygun, numunesi idarece beğenilmiş, yeni kavisli yonu taşının veya kontrolünün müsaadesi ile kullanılmak şartıyla eski yapıdan çıkmış, kavisli yonu taşının, kavisli satıhtaki beher m3 bedeli..” ifadenin incelenmesinde, anılan tarifte herhangi bir şekilde belirli bir taş cinsine atıf yapılmadığı görüldüğünden, yüklenicinin tüm taş cinslerini (bazalt, andezit, küfeki..vb) kapsayacak şekilde 1 m3 yonu taşı karşılığında fiyat teklif ettiği açıktır.
Bu nedenle yüklenici tarafından V.0228 poz no’lu kavisli satıhta yonu taşı bedeli olarak … TL/m3 fiyat teklif edilmesine rağmen, işin devamında küfeki taşının kullanılması gerekçe gösterilerek teklif fiyatın arttırılması kamu zararına yol açacaktır.
Ayrıca, ihale safhasında yükleniciler belli ocaklardan belli taşların temin edileceğini bilerek fiyat tekliflerini sunduklarından işin devamında taş cinsi değişikliğinin öne sürülmesi suretiyle yeni birim fiyat yapılması halinde ihaledeki eşitlik ve rekabet ilkelerine zarar verilmiş olacaktır. Kaldı ki, anılan işte, projede kullanılması öngörülen taş cinsinin değişikliği ile ilgili olarak herhangi bir teknik rapor veya bir gerekçe de sunulmadığından, yeni birim fiyat yapılması suretiyle yükleniciye ilave ödemede bulunulması mevzuata uygun değildir.
Öte yandan, hakedişleri inceleyen durumundaki teknik elemanların raporlar üzerinde hiçbir değişiklik ya da düzeltme yapmadıkları zaman mali sorumluluğa dahil edilmeleri mümkün bulunmamaktadır. Bu kapsamda yapılan incelemede, hakedişi inceleyen sıfatı ile imzalayan …’in (İnş. Müh.) hakediş ile ekinde yer alan belgeler üzerinde hiçbir değişiklik yapmadığı ve kendisinin görevinin genel hatlarıyla matematiksel bir inceleme ile sınırlı olduğu anlaşılmış bulunmaktadır. Bu itibarla, yaptığı iş ile kamu zararının oluşumu arasında herhangi bir illiyet bağı bulunmadığından, hakedişi inceleyen …’e (İnş. Müh.) sorumluluk yüklenilmesi mümkün değildir.
… (Y. Mimar) tarafından gönderilen savunmada ise, ara hak edişlerde yapılan eksik ya da fazla ödemelerin kesin hesapta yeniden değerlendirilerek düzeltilebilecek olması ve sorgu konusu edilen yapım işine ilişkin olarak düzenlenen kesin hesapta da imzasının bulunmaması nedeniyle oluşan kamu zararından sorumlu tutulmaması gerektiği ifade edilmiş olmakla beraber, Sayıştay yargısında kamu zararının tespitinde kesin hesap veya kesin kabul yapılıp yapılmadığının önemi bulunmamakta olup, yapılacak düzeltme veya tahsilatların, yargılamanın her aşamasında dikkate alınması mümkün bulunmaktadır.
Bu itibarla, … Mühendislik yükleniminde bulunan … İli, … İlçesi … Cami 2012-2013 Yılları Uygulama (Restorasyon) İşinde, yüklenici tarafından V.0228 poz no’lu kavisli satıhta yonu taşı bedeli olarak … TL/m3 fiyat teklif edilmesine rağmen, işin devamında küfeki taşının kullanılması gerekçe gösterilerek teklif fiyatın arttırılmasından kaynaklanan … TL tutarındaki kamu zararının,
Harcama Yetkilisi … (Bölge Md. Yrd.) ve Gerçekleştirme Görevlileri … (Şb. Md. V.), … (İnş. Müh.), … (Y. Mimar) ve …’e (Bölge Müdürü) müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.
C) Yüklenicinin taş imalatları gerçekleştirmek için teklif ettiği fiyatlara daha sonra taş işlenebilirlik zammının ilave edilmesi sonucunda teklif fiyatların arttırılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak,
Vakıflar Genel Müdürlüğü Eski Eser Birim Fiyat Listesinin ekinde, yonu taşlarının çıkarıldığı ocaklar ve sertlik derecelerine yer verilmesinin amacı, yaklaşık maliyetin oluşturulması aşamasında İdarelere ve birim fiyat tekliflerini daha sağlıklı tespit edebilme konusunda yüklenicilere yol göstermektir. Bu durumda, imalatlarda kullanılacak taş cinslerinin işin başında belli olması nedeniyle, yüklenicilerin, Vakıflar Genel Müdürlüğü Eski Eser Birim Fiyat Kitabı’nın ekinde yer alan ve taş sertliklerinin gösterildiği listeden yararlanmak suretiyle teklifini oluşturması gerekmektedir.
Aksi takdirde, anılan kitapta belirtildiği üzere imalatlara giren taşların işlenebilirlik (sertlik) derecesi 1 (Bir) olarak kabul edilecek olup, ödemeler de buna göre yapılacağından, yüklenicilere taş işlenebilirlik zammı adı altında sonradan ilave ödemede bulunulması halinde kamu zararına sebebiyet verilmiş olunacaktır.
Anılan işte, ocakların ve/veya buna bağlı olarak imalatta kullanılan taş cinsinin değişmesi gibi öngörülemeyen bir durum da ortaya çıkmadığından yükleciye taş işlenebilirlik zammı adı altında ilave ödemede bulunulması mevzuata uygun değildir.
Yine, hakedişleri inceleyen durumundaki teknik elemanların raporlar üzerinde hiçbir değişiklik ya da düzeltme yapmadıkları zaman mali sorumluluğa dahil edilmeleri mümkün bulunmamaktadır. Bu kapsamda yapılan incelemede, hakedişi inceleyen sıfatı ile imzalayan …’in (İnş. Müh.) hakediş ile ekinde yer alan belgeler üzerinde hiçbir değişiklik yapmadığı ve kendisinin görevinin genel hatlarıyla matematiksel bir inceleme ile sınırlı olduğu anlaşılmış bulunmaktadır. Bu itibarla, yaptığı iş ile kamu zararının oluşumu arasında herhangi bir illiyet bağı bulunmadığından, hakedişi inceleyen … (İnş. Müh.) sorumluluk yüklenilmesi mümkün değildir.
Diğer yandan, … (Y. Mimar) tarafından gönderilen savunmada, ara hak edişlerde yapılan eksik ya da fazla ödemelerin kesin hesapta yeniden değerlendirilerek düzeltilebilecek olması ve sorgu konusu edilen yapım işine ilişkin olarak düzenlenen kesin hesapta da imzasının bulunmaması nedeniyle oluşan kamu zararından sorumlu tutulmaması gerektiği ifade edilmiş olmakla beraber, Sayıştay yargısında kamu zararının tespitinde kesin hesap veya kesin kabul yapılıp yapılmadığının önemi bulunmamakta olup, yapılacak düzeltme veya tahsilatların, yargılamanın her aşamasında dikkate alınması mümkün bulunmaktadır.
Bu itibarla, … Mühendislik yükleniminde bulunan … İli, … İlçesi … Cami 2012-2013 Yılları Uygulama (Restorasyon) İşinde, yüklenicinin taş imalatları gerçekleştirmek için teklif ettiği fiyatlara işin devamında taş işlenebilirlik zammının ilave edilmesi sonucunda teklif fiyatların arttırılmasından kaynaklanan … TL tutarındaki kamu zararının,
Harcama Yetkilisi … (Bölge Md. Yrd.) ve Gerçekleştirme Görevlileri … (Şb. Md. V.), … (İnş. Müh.), … (Y. Mimar) ve …’e (Bölge Müdürü) müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.
D) İnşaat mahallinde kullanılan çimento, agrega, moloz, blokaj, kırmataş, yonu taşı, ve kesme taşı gibi malzemelerin kullanıldığı imalatların tanımlarında, inşaat mahallindeki yatay, düşey taşıma ile yükleme ve boşaltmanın, birim fiyat tanımları kapsamında yer alması nedeniyle, bunlar için ayrıca nakliye bedeli ödenmemesi gerekirken, ödenmesi sonucunda kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak,
Teklif birim fiyat cetvelinde yer alan tüm inşaat kalemlerine ilişkin analizlerde, inşaat mahallindeki yatay, düşey taşıma ile yükleme ve boşaltmanın teklif birim fiyata dahil olduğu görüldüğünden, şantiye dışına ve şantiye içinde el arabası ile malzeme nakli için yükleniciye ayrıca ödemede bulunulmasında mevzuata uyarlık bulunmamaktadır.
Nitekim bu husus sorumlular tarafından da kabul edilmiş olmakla beraber, inşaat mahalline hiçbir şekilde taşıtın girememesi gerekçesiyle yükleniciye ilave nakliye bedeli ödendiği ileri sürülmüştür. Öte yandan, yüklenicinin ihale aşamasında inşaat mahallinin çalışma şartlarını göz önünde bulundurarak birim fiyat teklif analizlerini oluşturması gerektiğinden, yapılan savunmalar hukuki gerekçeden yoksun bulunmaktadır.
Ayrıca, sorumlular tarafından çalışma sahası ile ilgili olarak beklenilmeyen bir durumun geliştiğine dair herhangi bir tutanak, rapor vb. mahiyette bir belge sunulmadığından yükleniciye birim fiyata dahil olan nakliyeler için ödemede bulunulması sonucunda kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmış bulunmaktadır.
Yine, hakedişleri inceleyen durumundaki teknik elemanların raporlar üzerinde hiçbir değişiklik ya da düzeltme yapmadıkları zaman mali sorumluluğa dahil edilmeleri mümkün bulunmamaktadır. Bu kapsamda yapılan incelemede, hakedişi inceleyen sıfatı ile imzalayan …’in (İnş. Müh.) hakediş ile ekinde yer alan belgeler üzerinde hiçbir değişiklik yapmadığı ve kendisinin görevinin genel hatlarıyla matematiksel bir inceleme ile sınırlı olduğu anlaşılmış bulunmaktadır. Bu itibarla, yaptığı iş ile kamu zararının oluşumu arasında herhangi bir illiyet bağı bulunmadığından, hakedişi inceleyen …’e (İnş. Müh.) sorumluluk yüklenilmesi mümkün değildir.
Diğer yandan, … (Y. Mimar) tarafından gönderilen savunmada, ara hak edişlerde yapılan eksik ya da fazla ödemelerin kesin hesapta yeniden değerlendirilerek düzeltilebilecek olması ve sorgu konusu edilen yapım işine ilişkin olarak düzenlenen kesin hesapta da imzasının bulunmaması nedeniyle oluşan kamu zararından sorumlu tutulmaması gerektiği ifade edilmiş olmakla beraber, Sayıştay yargısında kamu zararının tespitinde kesin hesap veya kesin kabul yapılıp yapılmadığının önemi bulunmamakta olup, yapılacak düzeltme veya tahsilatların, yargılamanın her aşamasında dikkate alınması mümkün bulunmaktadır.
Bu itibarla, … Mühendislik yükleniminde bulunan … İli, … İlçesi … Cami 2012-2013 Yılları Uygulama (Restorasyon) İşinde, inşaat mahallinde kullanılan çimento, agrega, moloz, blokaj, kırmataş, yonu taşı, ve kesme taşı gibi malzemelerin kullanıldığı imalatların tanımlarında, inşaat mahallindeki yatay, düşey taşıma ile yükleme ve boşaltmanın, birim fiyat kapsamında yer alması nedeniyle, bunlar için yersiz olarak nakliye bedeli ödenmesinden kaynaklanan … TL tutarındaki kamu zararının,
Harcama Yetkilisi … (Bölge Md. Yrd.) ve Gerçekleştirme Görevlileri … (Şb. Md. V.), … (İnş. Müh.), … (Y. Mimar) ve …’e (Bölge Müdürü) müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, oyçokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Başkan …’ın karşı oy gerekçesi,
“Sorumlular tarafından gönderilen savunmalarda belirtildiği üzere, Aziz Mahmut Hüdayi Camii çalışma mahalline hiçbir şekilde taşıt giremediği için malzemelerin, moloz ve toprakların giriş ve çıkışının ancak arka sokaktan sağlanabildiği, yani kazıdan çıkan ya da sökümden çıkan malzemelerin çalışma mahallinden alınarak önce bu kısma istif edildiği, daha sonra da buradan da kamyonla şantiye dışına nakledildiği, dolayısıyla bu durumun mecburiyetten kaynaklanan bir durum olduğu,
Sonuç itibariyle, şantiye mahallindeki kazı ve sökümden çıkan malzemenin doğrudan kamyona başka türlü yüklenme ihtimalinin bulunmadığı anlaşıldığından yapılan ödeme nedeniyle kamu zararına yol açılmadığı düşünülmektedir.”