Su alımı:
…… Genel Müdürlüğü tarafından kurum ihtiyacı için yapılan su alımında,
A) Aylık su teslimatlarının yüksek gösterilmesi sonucu oluşan …… TL tutarındaki kamu zararına ilişkin olarak ……sayılı ilamın …… maddesiyle tazminine hükmedilen konuya ilişkin Sayıştay Temyiz Kurulu tarafından verilen …… tarih ve ……., ……., …… tutanak numaralı bozma kararları üzerine düzenlenen ek rapor ve ekleri ile dosyada mevcut diğer bilgi ve belgelerin yeniden incelenmesi sonucunda,
…… Genel Müdürlüğünce 2015 yılı içerisinde aylık su tüketim miktarlarının 495 - 498 adet damacana olarak kayıt altına alındığı ve ödemelerin de bu rakamlar üzerinden gerçekleştiği, diğer İl Müdürlüklerinde su tüketimi ile ilgili yapılan araştırmalarda ise, 630 kadrolu çalışanı olan …… İl Müdürlüğünde aylık 500-600 arasında, 330 çalışanı olan …… İl Müdürlüğünde 200 civarında su tüketildiği, söz konusu il müdürlüklerinin personel sayısı fazla olmasına rağmen tüketim miktarının daha düşük olduğu görülmüştür.
Yapılan tespit neticesinde ortalama 130 çalışanı olan Genel Müdürlüğün ayda 498 adet damacana su kullanamayacağı düşünülerek su alımları saydırılmaya başlanmış ve 6 ay süren su sayımı sonucunda, Genel Müdürlüğün 6 aylık su tüketiminin 916 adet damacana, aylık yaklaşık su tüketiminin ise 153 adet damacana olarak gerçekleştiği ve daha önce aylık 495 adet olarak kayıt altına alınan su tüketiminin ise gerçeği yansıtmadığı tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde,
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” denilmekte,
Anılan Kanunun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde,
“Kamu zararı, mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
f) (Mülga:22/12/2005-5436/10 md.)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır.
Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.
Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış, sağlanmamış hizmetleri sağlanmış, yapılmamış inşaat, onarım ve üretimi yapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçek dışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağında bir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkin hükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleri işleyenlere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar para cezası verilir.
……………………..” hükmüne yer verilmektedir.
Aynı Kanunun “Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde ise,
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.……” denilmektedir.
Mal Alımları Denetim Muayene Kabul İşlemlerine Dair Yönetmeliğin “Komisyonun görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde,
“Komisyonun görev ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir:
a) Yüklenici tarafından idareye teslim edilen malın veya yapılan işin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığını inceler.
b) Komisyon üyeleri her muayenede hazır bulunmak zorundadır.
c) Kısa sürede bozulabilen maddelerin muayenesine öncelik verir.
d) Komisyon, ihale dokümanında belirlenen şekilde kabul işlemlerinde esas alınacak işlemleri yürütür.” hükmüne yer verilmektedir.
Sorumluların Temyiz Kuruluna sunmuş oldukları dilekçeler ve eki belgelerin incelenmesi sonucunda, Kuruma ait Harcama Takip Föylerinde 2012 yılında 2286 damacana, 2013 yılında 2248 damacana su alımı yapıldığı, 2014 yılındaki Harcama Takip Föyü ve Muayene ve Kabul Belgelerine göre söz konusu alımın 5931 damacanaya çıktığı ve 2015 yılında da bu şekilde devam ettiği, söz konusu olayın denetçi tarafından tespit edilmesi üzerine su sayımı başlatıldıktan sonra Genel Müdürlüğün Ekim 2015-Mart 2016 dönemi arasındaki 6 aylık su tüketiminin 916 damacana olarak gerçekleştiği, aylık su tüketiminin ise ortalama 495 adet damacanadan 153 damacanaya düştüğü, bu durumun 2015 yılındaki su alımlarının gerçek kullanımın üzerinde olduğunu kanıtladığı, Harcama Takip Föylerinin takip eden yıllarda da incelenmesi sonucunda tüketimin giderek azaldığının tespit edildiği, 2016 yılı son 6 aylık su tüketimi toplamının 936 damacana olduğu ve aylık 936/6=156 adet su tüketildiği, 2017 yılında aylık 85 adet (1030/12), 2018 yılında ise aylık 78 adet (941/12) su alındığı, 2017 yılından itibaren aylık tüketimin ortalama 78-85 adet damacana olarak gerçekleştiği, dolayısıyla önceki yıllarda yapılan su alım tutarlarının yüksek gösterildiği görülmektedir.
Sorumlular ayrıca dilekçelerinde kurumca satın alınan sular hafta sonu veya mesai saatleri dışında teslim edildiği için söz konusu suları saymadan ilgili belgeleri imzaladıklarını, bu nedenle oluşan kamu zararı ile ilgili olarak sorumlu olmadıklarını ifade etmişlerse de yukarıda yer verilen 5018 sayılı Kanunun “Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesine göre bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması gerektiğinden ayrıca Mal Alımları Denetim Muayene Kabul İşlemlerine Dair Yönetmeliğin yukarıda yer verilen ilgili maddesine göre komisyon yüklenici tarafından idareye teslim edilen malın ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığını incelemekle ve komisyon üyeleri de her muayenede hazır bulunmakla sorumlu olduklarından, 2015 yılındaki damacana su alımlarında muayene komisyonu üyesi sıfatıyla görev yapan ilgililerin, ortaya çıkan kamu zararından sorumlu olduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar sonucunda, 2015 yılı içerisinde yapılan su alımlarının, gerçekleşenden daha yüksek gösterilmesi sonucu oluşan toplam …… TL tutarındaki kamu zararının,
…… TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi …… (Levazım Şb. Md), Harcama Yetkilisi ……. (İd. ve Mali İşl. Dai. Bşk) ile muayene komisyonu üyeleri …… ( Bilg.İşlt), …… ( Memur ) ve ……’ya (Şef),
…… TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi …… (Levazım Şb. Md), Harcama Yetkilisi …… (İd. ve Mali İşl. Dai. Bşk ) ile muayene komisyonu üyeleri …… (Şube Md ), …… (Memur) ve ……’ya (Şef),
…… TL’sinin Harcama Yetkilisi …… (İd.ve Mali İşl. Dai. Bşk), Gerçekleştirme Görevlisi ve muayene komisyonu üyesi …… (Şb Md Vek) ile muayene komisyonu üyeleri …… (Şube Md) ve ……’ya (Şef),
…… TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi ve muayene komisyon üyesi …… (Levazım Şb. Md ), Harcama Yetkilisi …… (İd.ve Mali İşl. Dai. Bşk) ile muayene komisyonu üyeleri …… (Şube Md) ve ……’ya (Memur),
…… TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi ve muayene komisyon üyesi …… (Levazım Şb. Md ), Harcama Yetkilisi …… (İd. ve Mali İşl. Dai. Bşk) ile muayene komisyonu üyeleri …… (Şef) ve ……’ya ( Memur ),
…… TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi ve muayene komisyon üyesi …… (Levazım Şb.Md ), Harcama Yetkilisi …… ( Şube Md ) ile muayene komisyonu üyeleri ……. (Şef) ve ……’ya ( Memur ),
…… TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi ve muayene komisyon üyesi …… (Levazım Şb.Md ), Harcama Yetkilisi …… ( İd.ve Mali İşl. Dai. Bşk ) ile muayene komisyonu üyeleri …… ( Şube Md ) ve ……’a ( Memur ),
…… TL’sinin ise Gerçekleştirme Görevlisi ve muayene komisyon üyesi …… (Levazım Şb. Md), Harcama Yetkilisi …… (İd. ve Mali İşl. Dai. Bşk) ile muayene komisyonu üyeleri …… (Şube Md) ve …….’ya (Memur) müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
Üyeler …… ve ……’nın karşı oyları ile ve oy çokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Üyeler …… ve ……’nın karşı oy gerekçesi,
“2015 yılı içerisinde yapılan su alımlarının gerçekleşenden daha yüksek gösterilmesi nedeniyle oluştuğu belirtilen kamu zararı tutarının, Ocak-Aralık 2015 yılı su alım miktarları ile Ekim 2015-Mart 2016 aylarında sayımı yapılan su miktarlarının sayım sonrasındaki ortalaması esas alınarak aradaki fark üzerinden hesaplanmış olduğu, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi ile “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan ve hukuka aykırılığın yaptırımı mahiyetindeki tazmin yaptırımı ile sonuçlanan kamu zararının, muhtemel, tartışmalı rakamlar ve gerekçeler ile değil, kesin ve net bir şekilde ortaya konulması gerekmektedir. Raporda uyuşmazlık konusu edilen tutarın ise kesin ve somut delillere ve hesaplamalara dayanmayan, ortalama miktarlar esas alınarak hesaplandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, tazmin kararı verilebilecek mahiyette bir kamu zararı söz konusu olmadığından ilişecek husus bulunmadığına karar verilmelidir.”
B) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemiyle yapılan su alımı ile ilgili fiyat araştırmasının yeterince yapılmaması ve fiyatın diğer kurumların aldığı fiyatın çok üzerinde olması sonucu oluşan …… TL tutarındaki kamu zararına ilişkin olarak …… sayılı ilamın …… maddesiyle tazminine hükmedilen konuya ilişkin Sayıştay Temyiz Kurulu tarafından verilen …… tarih ve …… tutanak numaralı bozma kararı üzerine düzenlenen ek rapor ve ekleri ile dosyada mevcut diğer bilgi ve belgelerin yeniden incelenmesi sonucunda,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinde,
“d)Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 50.385,-TL (Ellibin üçyüz seksenbeş Türk Lirası), diğer idarelerin 16.786,-TL’sını (Onaltıbin yediyüzseksenaltı Türk Lirası) aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
.........
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.” denilmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde,
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” denilmekte,
Anılan Kanunun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde ise,
“Kamu zararı, mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
f) (Mülga:22/12/2005-5436/10 md.)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır.
Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.
Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış, sağlanmamış hizmetleri sağlanmış, yapılmamış inşaat, onarım ve üretimi yapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçek dışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağında bir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkin hükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleri işleyenlere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar para cezası verilir.
…………..” hükmüne yer verilmektedir.
Sorumlu Temyiz Kuruluna sunmuş olduğu dilekçesinde özetle, 2015 yılı su alımına ilişkin piyasa araştırmasının kendisi tarafından yapıldığını, farklı firmalardan fiyat teklifi alarak en düşük fiyatı veren firmadan alımın gerçekleştirildiğini, eğer rayicin yüksek olduğu konusunda bir iddia var ise bu konuda harcama yetkilisinin de sorumlu tutulması gerektiğini ileri sürmekte ve tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.
Temyiz Kurulunun konuya ilişkin verdiği kararda ise ilamda kamu zararının kesin rakamlara dayanmadığı, ortalama bir fiyat esas alınarak muhtemel zarardan hareketle hesaplandığı, bu nedenle söz konusu olayın ayrıntılı şekilde incelenerek kamu zararının ve sorumlularının yeniden tespit edilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Konuya ilişkin yapılan incelemede, 6000 adet 19 litre damacana su alımı için Kuruma …… TL fiyat veren …… firmasından Denetçi tarafından fiyat istenildiği, firmanın Denetçiye …… TL fiyat verdiği, sebil ihtiyacının ve temizliğinin de firma tarafından karşılanacağının ifade edildiği, Sayıştay Başkanlığının aynı dönemde …… marka suyu …… TL’den temin ettiği, …… Müdürlüğünün ise 2015 yılında …… isimli marka suyu …… TL’den aldığı, bu durumda Genel Müdürlüğün suyu KDV hariç …… TL’den satın almasının kabul edilemeyeceği, Kurumun 2015 yılında KDV hariç …… TL’ye aldığı 19 litre damacana suyun, 2016 yılında Genel Müdürlükçe KDV hariç …… TL’ye, 2017 yılında …… TL’ye, 2018 yılında ise ……TL’ye satın alındığı, 2015 yılında KDV hariç …… TL’den alınan 19 litre damacana suyun 2016-2017 yılları arası yarı fiyatına düştüğü, bu durumun da 2015 yılında suyun rayiç bedelin çok üzerinde satın alındığını ve satın alma memuru …… tarafından yeterince fiyat araştırması yapılmadığını kanıtladığı görülmektedir.
Sorumluluğa Harcama Yetkilisinin de dahil edilmesi konusunda ise, 5018 sayılı Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde, Harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu oldukları hüküm altına alınmış olup, fiyat araştırmasının sağlıklı bir şekilde yapılarak alımın gerçekleştirilmesi satın alma memurunun görevi olduğundan bu konuda harcama yetkilisine bir sorumluluk yüklenemez.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar sonucunda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemiyle yapılan su alımı ile ilgili fiyat araştırmasının yeterince yapılmaması ve fiyatın diğer kurumların aldığı fiyatın çok üzerinde olması sonucu oluşan …… TL tutarındaki kamu zararının Satın Alma Memuru ……’ya (Bilgisayar İşletmeni) tek başına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
Üyeler …… ve ……’nın karşı oyları ile ve oy çokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Üye ……’nın karşı oy gerekçesi,
“4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemiyle yapılan su alımı ile ilgili fiyat araştırmasının yeterince yapılmaması sonucu oluştuğu belirtilen kamu zararı tutarının, kesin hesaplamalara dayanmayan, ortalama bir fiyat esas alınarak, muhtemel zarardan hareketle hesaplandığı görüldüğünden, …… TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına hükmedilmesi gerekir.”
Üye ……’nın karşı oy gerekçesi,
“4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemiyle yapılan su alımına ilişkin satın alma görevlisi tarafından piyasa araştırması yapılarak dört ayrı firmadan teklif alındığı ve en uygun teklifi veren firmadan söz konusu alımın gerçekleştirildiği görüldüğünden, mevzuatına uygun olduğu anlaşılan …… TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına hükmedilmesi gerekir.”