Yapım İşi
.................................….İş Ortaklığının taahhüdündeki ..........................işine ait 30 hakediş itibariyle, çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmamasına ilişkin olarak,
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Yasak Fiil ve Davranışlar” başlıklı 25’inci maddesi,
“Sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır:
……….
c) Sözleşme konusu işin yapılması veya teslimi sırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanmak, fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalat yapmak.
……….”
Hükmündedir.
İşe ait Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşme ve Eklerine Uymayan İşler” başlıklı 23’üncü maddesinde,
“Yüklenici projelerde kendiliğinden hiç bir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır.”
Denilmektedir.
Aynı Şartnamenin “Hatalı, Kusurlu ve Eksik İşler” başlıklı 24’üncü maddesinin 2’nci bendinde,
“Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”
Hükmü yer almaktadır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun "Kamu Zararı" başlıklı 71’inci maddesinde ise,
"Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
.......
esas alınır.
Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.
Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış, sağlanmamış hizmetleri sağlanmış, yapılmamış inşaat, onarım ve üretimi yapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçek dışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağında bir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkin hükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleri işleyenlere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar para cezası verilir."
Denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, sözleşmeye aykırı olarak hileli malzeme kullanılması, fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalatın yapılmasının belirli müeyyidelere tabi tutularak yasaklandığı, imalatın yeniden, şartnamelere uygun bir şekilde yapılması ve kusurlu imalatın bedelinin takip eden hakedişlerden veya teminattan kesilmesinin şartname gereği olduğu, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasının kamu zararı doğurduğu, mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması ya da söz konusu iş, mal veya hizmetin bedelinden fazla ödeme yapılmasının kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterlerden olduğu görülmektedir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından ...............….İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen ....................tarihli ..........................İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun, sorgu konusu hususla ilgili kısmında aynen,
“İş devam ederken …...’ya ait yeni CTP Boru şartnamesinin uygulanmasına karar verilmesi sonucunda, İş’te yapılan 2 farklı ödemenin ayrı ayrı yataklama/gömlekleme malzemesi niteliği oluşmuştur. Yataklama/gömlekleme malzemesine göre hatlar eski şartnameye göre döşenen ve yeni şartnameye göre döşenen olarak adlandırılmaktadır.
1. Eski Şartnameye göre,
Sözleşme eki “Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular” şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağı belirtilmektedir.
Sözleşme eki “ABS-CTP-01~32 ... mm Anma Çapında ... Atü Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “…hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması…” belirtilmektedir.
İşe ait proje notlarına göre boru yanlarında 45 cm, boru üstünde 30 cm, boru tabanında 20 cm yataklama/ gömlekleme malzemesi kullanılacaktır.
1. Yeni Şartnameye göre,
Yeni şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “ABS-CTP-YF-02~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “…hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması…” belirtilmektedir. Ancak yeni birim fiyatlar hazırlanırken analizlerde 15.140/İB/7c poz “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozu kullanılmıştır.
05.09.2014 tarihli Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Genel Teknik Şartnamesinde, Ø2800 mm çapında borular için hendek genişliğinin minimum “boru çapı+2x50cm” olacağı, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 15 cm yüksekliğinde yataklama, yataklama tabakası üzerinde boru tabanından itibaren boru çapının 0,15 katı yüksekliğe kadar yastık tabakası, Boru üst kotunun 30 cm üstüne kadar da gömlek tabakası yapılacağı, gömlek dolgusunun üzerinde tabii zemine kadar üst tabaka dolgusu yapılacağı, yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, %15’den az kum ihtiva eden 9,5 mm elekten geçen oranı maksimum %25 ve ağırlıkça %5’i geçmeyen silt, kil içeren kırmataş/çakıl olacağı, Ø1200 mm çapından büyük borular için maksimum çakıl veya kırmataş dane büyüklüğünün 38mm olacağı belirtilmektedir.
Genel Teknik Şartnamesinde Yer Alan Tip Kesit
İş kapsamında imalatı yapılan hatların ödendiği birim fiyata göre incelenerek yataklama gömlekleme malzemelerinin nevi ve ölçülerinin tespiti amacıyla araştırma çukurları açılmıştır.
Arazi çalışmaları kapsamında farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak, Ø2800mm CTP hattın bulunduğu ana güzergahta kullanılan yataklama/gömlekleme mazlemesinin şartname ölçülerine ve niteliklerine uygun olup olmadığı incelenmiştir. Hat yanına yapılması gereken bakım yollarının bulunmaması, birçok bölgede hatların üzerinin ekili olması ve ekskavatörün nakliyesinin mümkün olmaması çalışmaların belirli bir düzen içerisinde yürütülmesini engellemiştir. Mümkün olduğunca farklı noktalara ulaşılarak yapılmaya çalışılan çalışmalarda toplamda 13 adet araştırma çukuru açılmış, 9 adet noktadan numune alınmıştır. Alınan numuneler Karayolları ……. Bölge Müdürlüğü laboratuvarında elek analizi deneyine tabi tutulmuş ve malzeme nevi tespit edilmiştir. Açılan 4 adet araştırma çukurunda gözlem neticesinde tabi zemin dışında bir malzeme bulunmadığı için numune alınmasına ihtiyaç duyulmamıştır.
1. Sağ Sahil 3+680 km: 24 hakedişte ABS-CTP-30/YF poz yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde malzeme olduğu görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
2. Sağ Sahil 7+065 km: 22 hakedişte ABS-CTP-30/YF poz yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmektedir. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
3. Sağ Sahil 10+700 km: 23 hakedişte ABS-CTP-30/YF poz yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz nolu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
4. Sağ Sahil 12+600 km: 20 nolu hakedişte ABS-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
5. Sağ Sahil 15+450 km: 19 hakedişte ABS-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru etrafında bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 ve malzeme nevi tuvenan olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.
6. Sağ Sahil 17+230 km: 18 hakedişte ABS-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru üstünde bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.
7. Sağ Sahil 18+825 km: 22 hak edişte ABS-CTP-31/YF poz yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz “Kazı Malzemesinden Makina ile Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir..
8. Sağ Sahil 22+000 km: 27 hakedişte ABS-CTP-31/YF poz yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde serildiği görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
9. Sol Sahil 0+830 km: 1 hakedişte ABS-CTP-29 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz nolu “Kazı Malzemesinden Makina ile Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
10. Sol Sahil 4+050 km: 28 hak edişte ABS-CTP-30/YF poz yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7, 9,5 mm elekten geçen malzeme oranı %65, kum oranı %33 ,silt+kil oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-8 poz “Tuvenan Kum-Çakılın (08.008/İb) El ile (Tokmaklanarak) Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması, Borunun Gömleklenmesi, Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
11. Sol Sahil 11+550 km: 3 hakedişte ABS-CTP-30 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.
12. Sol Sahil 16+830 km: 28 hak edişte ABS-CTP-31/YF poz yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.
13. Sol Sahil 26+400 km: 10 hakedişte ABS-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.
........................Teftiş Kurulu Başkanlığı’nca …… tarihinde sahada yapılan denetimleri kapsayan raporda farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak …… ’ya ait laboratuvarda deneye tabi tutulduğu görülmektedir. Bu testlere göre, eski ve yeni şartnameye göre yapılan hatlar üzerinde açılan araştırma çukurlarından alınan hiçbir numune şartname değerlerini sağlamamaktadır.
İş’te yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanılan malzemenin çoğunlukla şartname değerlerini sağlamadığı, hiçbir noktada boruyu çevrelemediği, Şartnamede belirtilen yükseklik ve genişlikte olmadığı, çoğunlukla kazıdan çıkan malzemenin yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanıldığı görülmüştür. Alınan numunenin birim fiyat kitabında denk geldiği poz tarifi belirlenmiş ancak bu kısımların bazılarında da malzemenin şartname değerlerini sağlamadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Açılan araştırma çukurlarında, şartnamede tarif edilen yataklama, yastıklama ve gömlekleme ölçülerine uygun malzeme miktarları ile karşılaşılmamıştır. Yataklama gömlekleme malzemesinden numune alınan araştırma çukurlarında bulunan malzemenin, boru üstünde ince bir tabaka olarak serildiği, tabi zemin ile boruyu ayıracak nitelikte gömlekleme görevini yapabilecek miktar ve ölçülerde olmadığı, boru yanlarında ve altında bulunmadığı, kullanılan malzemenin hiçbir noktada boruyu çevrelemediği gözlemlenmiştir."
Denilmektedir.
Yapılan incelemede, İş’in devamı esnasında CTP Boru Genel Teknik Şartnamesinde değişiklik olması nedeniyle hakedişe dâhil edilen 48.159 m CTP boru hattının 26.159 m’sinin eski, 22.000 m’sinin ise yeni Genel Teknik Şartnameye göre inşa edildiği, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporuna göre, söz konusu İş’in gerek eski Şartnameye, gerekse yeni Şartnameye göre yapılan kısımlarında, İş’e esas projelerde belirtilen nitelikte yastıklama ve gömlekleme imalatlarının yapılmadığı anlaşılmaktadır. Sözleşmeye aykırı olarak hileli malzeme kullanılması, eksik, hatalı veya kusurlu imalatın yapılması yukarıda yer verilen mevzuat gereğince doğrudan kamu zararına yol açmaktadır.
Nitekim, eski CTP Boru Şartnamesine göre yapılan imalatlara bakıldığında, Sözleşme eki Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağının belirtildiği, Sözleşme eki “ABS-CTP-01~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “…hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması…” denildiği, ancak, bahse konu İş kapsamında yapılan imalatların ve yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda belirtildiği üzere, yataklama ve gömlekleme imalatında kullanılan malzemenin Şartname ve projede belirtilen niteliklere uygun olmadığı, açılan gözlem kuyularında, boru etrafında yapılan yataklama ve gömlekleme imalatlarının boru hendek kazısından çıkan malzeme ile yapıldığı, ayrıca, geri dolgu malzemesi ile yapılan yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.
Aynı şekilde, Yeni CTP Boru Şartnamesine göre yapılan imalatlar incelendiğinde, yeni Şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “ABS-CTP-YF-02~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “…hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması…” denildiği, ancak, CTP boru döşenmesine ilişkin yeni birim fiyatlar hazırlanırken, analizlerde 15.140/İB/7c poz “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış ve Elenmiş 0-30 mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna yer verildiği ve yataklama ile gömlekleme malzemesinin ödemesinin bu poz üzerinden yapıldığı, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda bahsedildiği üzere, yeni Teknik Şartnameye göre döşenmiş CTP boru hattının çeşitli noktalarında, yapılan imalatın tam kesitini görebilecek şekilde açılan 11 adet gözlem kuyusunun 7 tanesinde yastıklama ve gömlekleme malzemesi olarak boru hendek kazısından çıkan malzemenin kullanıldığı, geri kalan 4 gözlem kuyusunda ise tuvenan kum çakıl malzemesinin kullanıldığı fakat tuvenan malzemenin boruyu çevrelemediği, ayrıca, yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, yeni birim fiyat analizinde yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kırmataş öngörülmesine ve …… m3/TL fiyatı üzerinden ödenmesine rağmen, yeni Şartnameye göre yapılan CTP boru hattının büyük miktarında …… m3/TL birim fiyatlı geri dolgu malzemesi ve cüz’i olarak da …… m3/TL birim fiyatlı tuvenan kum çakıl malzemesiyle sözleşmeye aykırı olarak yataklama ve gömlekleme yapıldığı tespit edilmiştir.
Sorumlular savunmalarında her ne kadar yaklaşık maliyet analizinin ihale aşamasında kalmış bir analiz olduğunu ve sözleşme imzalandıktan sonra geçerliliğini yitirdiğini belirterek, kamu zararı hesabına esas alınmasına itiraz etmiş olsalar da, yüklenicinin teklifi ekinde İdareye sunduğu analizlerin bulunmaması halinde, İdarede mevcut olan analizlerin kullanılması Şartname gereğidir.
Buna ilişkin Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin "Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti" başlıklı 22’nci maddesinin 2’nci ve 3’üncü bentleri,
“(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
d) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri."
Hükmündedir.
Söz konusu hüküm gereğince, analize esas alınacak rayiçler hususunda, kaynakların verimli kullanılması kıstası haricinde, herhangi bir sınırlama bulunmadığı, yaklaşık maliyete esas alınan analizlerin, yukarıda yer alan maddenin (b) bendinde belirtilen yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren, İdarede mevcut olan analiz olarak kabul edilerek, kamu zararı tablosunda kullanıldığı, bu nedenle kamu zararı hesabında ……. pozları yerine daha ekonomik olan ve yapılan imalatı net bir şekilde tarif eden 14.1714/1 poz numaralı İller Bankası birim fiyatı kullanılmasının Şartname gereği olduğu anlaşıldığından, sorumlular tarafından kamu zararı hesabına yönelik yapılan itiraz kabul edilebilir nitelikte değildir.
Sorumlulardan merkez teşkilatında görev alanların savunmalarında, konuya ilişkin olarak Danıştay İkinci Dairesinin …… E. ve …… K. sayılı kararında, merkez personelinin inşaat mahallinde, imalat – hakediş karşılaştırması yapmasının mümkün olmadığı, hakediş ve eklerini matematiksel yönden incelediği değerlendirilerek yargılamaya gerek görülmediği, yapı denetim teşkilatı dışındaki birimlere metraja bağlı fazla ödeme ile ilgili herhangi bir sorumluluk yüklenmediği, Ankara Bölge İdare Mahkemesinin …… E. ve …… K. Sayılı kararında ise hakediş raporlarında düzenleyen ve onaylayan sıfatı ile imzası bulunmayıp inceleyen sıfatı ile imzası bulunan şahsın TCK kapsamında suç sayılacak ve yargılama gerektirecek bir suçu olmadığı değerlendirilerek soruşturma izni verilmesine ilişkin kararın kaldırılmasına karar verildiği, Danıştay İkinci Dairesinin …… E. ve …... K. sayılı kararında da sanıkların il merkezinde görev yaptıkları için hakediş raporlarına dahil edilen imalatların tamamlanıp tamamlanmadığını mahallinde yeniden ölçme ve kontrol etme imkanlarının bulunmadığı, ayrıca sanıklar tarafından incelenmesinin gerekmediği değerlendirilerek meni muhakemelerine karar verildiği, ayrıca Sayıştay Temyiz Kurulu’nun …… tarih ve …… Tutanak kararında “…bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata aykırı harcama talimatı olmayan, hatalı işleme yönelik bir evrak düzenlemeyen, ödeme emri belgesi üzerinde kontrol işlemi yapma görevi bulunmayan, böyle bir görevi bulunsa bile, hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkanı bulunmayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumlu tutulması mümkün değildir…” denilerek inceleyen birimlere sorumluluk yüklenmediği belirtilerek, yapılan imalat üzerinde fiili ve fiziki kontrol imkânı olmayan ve hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânı bulunmayan merkez teşkilatı görevlilerinin, imalatta ortaya çıkan kusurlar kapsamında, sadece ödeme emri belgesinde imzaları bulunması nedeniyle sorumlu tutulamayacaklarını ifade etmişlerdir.
Sorguya konu olan ........................yapım işinde, imalat fiili olarak ………………... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde,.....................Bölge Müdürlüğüne bağlı …………………….. Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Dolayısıyla, yukarıda bahsedilen mahkeme kararları gereğince, işin yürütülmesi esnasında, imalatın hatalı yapılması veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan kontrol teşkilatına aittir. Bu itibarla, merkez teşkilatı çalışanlarının söz konusu kamu zararına ilişkin olarak herhangi bir sorumlulukları bulunmamaktadır.
Bu itibarla, ……………………………..merkez teşkilatı çalışanı olan Harcama Yetkilisi …………………..(……………………….) ve ………………….(…………………….) ile Gerçekleştirme Görevlileri …………………..(………………….), ……………………….(……………………….), ………………………..(………………………..) ve …………………’in (………………………..) yapılan hatalı imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânı bulunmadığından, işin ihalesinin ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması nedeniyle ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan görevliler olduğu tespit edildiğinden, sorumluların yapmış oldukları savunma yerinde görülerek sorumluluklarının bulunmadığına karar verilmiştir.
Yukarıda bahsedilen aynı Mahkeme kararlarına dayanarak sorumluluğunun kaldırılması yönünde sorumlu ………………. Müdürü…………………’ın itirazı yerinde görülmemiştir. Şöyle ki, söz konusu kararlarda, yukarıda ifade edildiği üzere, yapılan hatalı imalatın ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânı bulunmayan kamu görevlilerine, işteki miktarsal hatalar nedeniyle sorumluluk yüklenemeyeceği hususu gerekçe gösterilmiştir. Söz konusu sorumlu, Bölge Müdürü sıfatıyla kontrol teşkilatının amiridir. Buna ilişkin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin 2’nci bendi, “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” Hükmündedir. Dolayısıyla, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.
Bu itibarla, çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmaması nedeniyle oluşan toplam ………………TL kamu zararının,
……………..TL’sinin Gerçekleştirme Görevlileri …………………(………………….), ……………….(……………….), ……………..(……………), ………………….(………………..) ve……………..’a (…………………………….),
………………….TL’sinin Gerçekleştirme Görevlileri …………………(………………….), …………………..(……………………) ve……………………’a (……………………),
Müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………., karar verildi.