Hakediş Ödemesi
….. ….. ... ….. ….. ….. …. ….. yılı hesabının Dairemizde yargılanması sonucu düzenlenen ……… tarih ve …. sayılı İlamın …. maddesinde,
“……………….. TL ihale bedelli ….. ….. ….. Binası Tadilatı işinde, 21.262/B poz , 1. sınıf 50 mm çam ahşap ile döşeme kaplaması” imalatında, 1. sınıf çam kerestenin 2,5 cm olarak yapılması gerekirken 1,8 cm olarak, 343,52 m2 olarak hakedişe giren aynı imalatın 35 m2 eksiğiyle 305,52 m2 olarak yapılması sonucu oluşan …..….. TL tutarındaki kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine karar verilmişti.
Bu defa sorumlular, …..… …….. (… …… …… …..), ….... …….. (….. …..) ve ….. …..’un (....) Temyiz Kuruluna sundukları …..….. tarih ve sırasıyla ……..-……..-…… sayılı dilekçeler üzerine Temyiz Kurulu tarafından verilen ………. tarih ve sırasıyla …..-…..-….. tutanak numaralı bozma kararları çerçevesinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
“21.262/B 1. Sınıf çam kerestesi ile 50 mm kalınlığında ahşap döşeme yapılması” pozunun sözleşme eki Teknik Şartnamede teknik tarifi,
“Yerine tespit edilmiş, mevcut döşeme kirişi üzerine 1.sınıf çam keresteden bir yüzü rendelenmiş, temizi 25 mm kalınlıkta en çok 10 cm ve eşit genişlikte tahtaların yarım bindirme gizli çivili döşeme yapılması için her türlü malzeme ve zayiatı, işçilik, iş yerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, müteahhit karı ve genel giderleri dahil 1 m2 fiyatı:
Ölçü: Proje üzerinden yüzeyi hesaplanır. Süpürgelik bedeli 21.281 pozundan ödenir.” Şeklindedir.
Görüleceği üzere, imalatta 2,5 cm kalınlığında çam kereste kullanılacağı ifade edilmiştir. Denetim esnasında yerinde yapılan incelemede ise, uygulamada 1,8 cm kalınlığında çam kerestesi döşendiği ve ayrıca anılan poz kapsamındaki imalatın 35 m2 eksik yapıldığı tespit edilerek, bu hususlar ………. tarihinde tutanak altına alınmıştır.
İhale tarihinde geçerli olan (Sözleşme eki) Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin,
“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde,
“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.” Hükmü,
“Geçici kabul” başlıklı 41’inci maddesinde ise,
“(12) Geçici kabul için yapılan incelemede, teknik olarak kabulünde sakınca görülmeyen ve işin idareye teslimini ve kullanılmasını ve/veya işletilmesini engellemeyen, giderilmesi de mümkün olmayan veya fazla harcama ve zaman kaybını gerektiren, kusur ve eksiklikler görülecek olursa yüklenicinin varsa hakediş veya teminatından uygun görülecek bir bedel kesilmek şartı ile, iş idare tarafından bu hali ile kabul edilebilir. Bu gibi kusur ve eksikliklerin niteliğinin ve kesilecek bedelin kabul tutanağında gösterilmesi gereklidir. Yüklenici bu işleme razı olmazsa, her türlü gideri kendisine ait olmak üzere, kusur ve eksiklikleri verilen sürede düzeltmek ve gidermek zorundadır.” Hükmü bulunmaktadır.
Yukarıda yer verilen hükümler çerçevesinde, İdare tarafından işin kabulüne engel olacak ölçüde önemli olmayan hatalı, kusurlu, eksik ve malzemesi şartnameye uymayan işler için tespit edilen bedellerin yüklenici hakedişinden kesilmesi gerekmektedir.
Denetim sırasında hazırlanan tespit tutanağına göre, 21.262/B poz iş kaleminin imalatında teknik şartnameye uygun boyutta çam kereste kullanılmaması ve 35 m2’lik eksik iş yapılmasından kaynaklanan tutarların hakedişlerden düşülmemesi sonucu kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Her ne kadar, savunmalarda çam kereste imalatına ilişkin olarak, zorunlu sebeplerle uygulamada 1,8 cm’lik ahşap kereste kullanıldığı kabul edilerek, aslında zeminde salt döşemeden ziyade daha kapsamlı iş yapıldığı, mevcut kadronlar ve yalıtımlar sökülerek Y.21.261/01 pozuna uygun kadronlu ahşap döşeme yapıldığı, daha pahalı olan bu pozdan ödeme yapılması gerekirken daha ucuzdan ödendiği, tüm bunların dışında sözleşmede yer alan 21.262/B pozu analizinin 1,8 cm’lik çam keresteye göre revize edildiğinde yeni birim fiyatın …. TL bulunduğu, tüm bunlara rağmen yükleniciye …. TL birim fiyatla ödeme yapıldığı ileri sürülmüş ise de, yüklenicinin, yaptığı daha kapsamlı iş için süresi içinde herhangi bir bedel talebinde bulunmadığı, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 39’uncu maddesi gereği yapılan ödemeyi olduğu gibi kabul ettiği anlaşıldığından, sorumluların Y.21.261/01 pozundan ödeme yapılması gerektiği yönündeki savunmalarının kabulü mümkün değildir.
Sorumlular tarafından, kamu zararının 21.262/B pozunun, 1,8 cm’lik keresteye göre revize analizle bulunacak fiyata göre hesaplanması gerektiği iddia edilmiş ise de, ortada sözleşmede yer almayan ve yeni birim fiyat yapılmasını gerekli kılan yeni bir imalatın varlığı söz konusu olmadığından ve nefaset kesintisine konu olabilecek şekilde teknik şartlara uymayan çam kereste kullanıldığından, sorumluların bu konudaki savunmaları yerinde görülmemiştir.
Savunmalarda ayrıca, İlamda 35 m2 olarak belirtilen eksik imalatın, yapı denetim elemanları ile yüklenicinin birlikte yaptığı ölçümlerde 16,82 m2 olarak bulunduğu, bu durumun taraflarca ……… tarihli tutanak ile imza altına alındığı, kamu zararının bu tutanakta yer alan miktar üzerinden hesaplanması gerektiği belirtilmiştir.
Sorumluların savunmalarının değerlendirilmesi sonucunda, İdare ile yüklenicinin tekrar yaptığı ölçümler sonucu hazırlanan ……… tarihli Tutanakta belirtildiği şekilde 21.262/B poz imalattaki eksik iş miktarının 16,82 m2 olduğu ve eksik imalata ilişkin kamu zararının bu miktar üzerinden hesaplanması gerektiği, ayrıca Denetçi raporunda eksik iş nedeniyle hesaplanan kamu zararının, teknik şartlara uymayan kereste kullanımından kaynaklı kamu zararını da kapsaması, yani eksik iş yapılan alan için mükerrer zarar hesaplanması nedeniyle kamu zararı tutarının fiili imalat miktarı üzerinden yeniden hesaplanması gerektiği anlaşılmıştır.
Konu mali sorumluluk açısından değerlendirildiğinde ise,
Gerçekleştirme Görevlisi …… …..’un Temyiz Kurulu’na sunduğu dilekçesinde, inşaat imalatlarına ilişkin herhangi bir bilgisinin ve görevinin bulunmadığı, sadece ödeme işlemini gerçekleştirdiği öne sürülerek sorumluluğa itiraz edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı, “Kamu görevlilerinin kasıt, kusur ve ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanmıştır.
Bu çerçevede, kamu zararından ve mali sorumluluktan bahsedilebilmesi için kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemin bulunması, mevzuata aykırı karar, işlem veya eylem sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması durumu ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylem arasında bir illiyet bağının olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla, bahse konu yapım işinin hakediş hazırlama, kontrollük, inceleme, onaylama, geçici ve kesin kabul gibi işlemlerinin hiçbir aşamasında görev almayan ve herhangi bir teknik eğitimi olmayan Gerçekleştirme Görevlisi ….. …..’un (….. ….. …..) düzenlemiş olduğu ödeme emrinin ekinde yer alan belgelerden ihtilaf konusu farklı nitelikteki ve eksik imalatları tespit etmesi mümkün olmadığından, adı geçen kişinin yapmış olduğu işlem ile kamu zararı arasında illiyet bağının bulunmadığı, bu nedenle oluşan kamu zararında sorumluluğunun olmadığı anlaşılmıştır.
Diğer Sorumlular olarak Denetçi raporunda sorumlu tutulan ….. ……. (….. …….) ve …… …..’un (…… …..) ise elektrik ve mekanik imalatları yapı denetim görevlisi olmaları sebebiyle bu konuda sorumlulukları bulunmamaktadır.
Bu itibarla, …………... TL ihale bedelli ….. ….. ……. Binası Tadilatına ilişkin 21.262/B poz , 1. sınıf 50 mm çam ahşap ile döşeme kaplaması işinde, eksik imalat yapılması sonucu oluşan ve yeniden hesaplama yapılması suretiyle bulunan …….. TL kamu zararının,
Harcama Yetkilisi (………..) …….. …….. ile Diğer Sorumlu (….. ……) ….. ……’a müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.